Samolyotda dori-darmon olib yurish mumkinmi: tabletkalar, ampulalar va suyuq preparatlarni olib o‘tish qoidalari
Dori-darmonlarni qanday to‘g‘ri joylash, qancha miqdorda olish va qanday tashish kerak.
Odamlar doim dori-darmonlar bilan parvoz qiladi: kimdir surunkali kasallikdan aziyat chekadi, kimdadir mavsumiy allergiya bor, birovga davolash kursi tayinlangan, yana kimdir esa sayohatda biror kasallik yuqtirib olishdan qo‘rqadi. Dori-darmonlarni parvozdan oldingi tekshiruv vaqtida tez ko‘rsata oladigan tarzda joylashtirish ma’qul. Ko‘pincha dori-darmonlarni qo‘l yukiga soladilar, zaxiraning bir qismini esa yo‘l sumkasi yoki chamadonga taqsimlaydilar.
Amalda savollar dorilarning o‘zi tufayli emas, balki ikki qoida sababli yuzaga keladi. Birinchisi — samolyotga nimalarni olish mumkin va nimalarni olish mumkin emasligini cheklovchi aviatsiya xavfsizligi qoidalari. Ikkinchisi — chegaradan nimalarni olib kirish va olib chiqish mumkinligini belgilaydigan bojxona talablari. Ushbu maqolada O‘zbekistondan uchib ketayotgan yoki O‘zbekistonga uchib kelayotgan yo‘lovchilar samolyotda dori-darmonlarni qanday olib o‘tishi kerakligi haqida so‘z yuritamiz.
Samolyotda dori-darmon olib yurish mumkinmi
Qisqacha aytganda, ha. Shaxsiy foydalanish uchun mo‘ljallangan dorilarning aksariyatini, agar ular taqiqlangan toifaga kirmasa, ham salonga, ham bagajga solish mumkin. Agar gap qo‘l yukidagi suyuq dorilar haqida ketsa, O‘zbekistondan uchiladigan reyslarga umumiy qoidalar qo‘llanadi: har bir idish hajmi 100 ml dan oshmasligi, barcha flakonlar bir litrgacha sig‘adigan bitta shaffof paketda bo‘lishi kerak va bir yo‘lovchiga faqat bitta shunday paketga ruxsat etiladi.
Agar parvoz paytida dori zarur bo‘lsa, istisno holatlar bo‘lishi mumkin. Bunday holda, tekshiruvda tasdiqlovchi hujjat — retsept yoki dori o‘ramidagi belgi — so‘ralishi mumkin. Ba’zi aviakompaniyalar retseptdagi yoki dorixona yorlig‘idagi familiya bortga chiqish talonidagi familiyaga mos kelishi kerakligini qo‘shimcha ravishda ta’kidlaydi.
Asosiysi, qo‘l yukida dori-darmon olib o‘tishga odatda ruxsat beriladi. Biroq tekshiruvda tezda ko‘rsatish uchun dori o‘rami va hujjatlarni oldindan tayyorlab qo‘ygan ma’qul.
Samolyotda antibiotik olib yurish mumkinmi?
Antibiotiklar “xavfli yuklar” toifasiga kirmaydi va agar ular tabletka, kapsula yoki oz miqdordagi suspenziya shaklida bo‘lsa, odatda muammosiz olib o‘tiladi. Biroq ko‘plab mamlakatlarda antibiotiklar retsept bo‘yicha beriladigan dori vositasi hisoblanadi. Shu sababli, o‘zingiz bilan retsept yoki shifokor tavsiyanomasini olib yurishingiz ma’qul – bu dori-darmonlarni nima maqsadda olib ketayotganingizni tushuntirishni osonlashtiradi.
Agar antibiotik suyuq (suspenziya) yoki ampula shaklida bo‘lsa, unga suyuqliklar va inyeksiyalarga oid qoidalar qo‘llanadi: salonga 100 ml dan ortiq hajmdagi suyuqliklarni olib kirish cheklovi va ampulalar soni bo‘yicha bojxona me’yorlari amal qiladi.
Retseptli dori vositalarini qanday olib o‘tish kerak
Retsept bo‘yicha beriladigan preparatlar ham o‘sha aviatsiya qoidalari asosida olib o‘tiladi, biroq nazorat va bojxonada ularga nisbatan savollar ko‘proq bo‘ladi. Asosiy qoidalar:
- preparatning yorlig‘i o‘qiladigan zavod idishida saqlang;
- o‘zingiz bilan retsept yoki uning ko‘chirmasi, shuningdek, dozasi va qabul qilish muddati ko‘rsatilgan ma’lumotnomani oling;
- har ehtimolga qarshi deb, dori miqdorini yarim yilga zaxira qilib emas, balki safarga yetadigan miqdorda oling.
Agar shaxsiy foydalanish uchun dori-darmon olib kirayotgan yoki olib chiqayotgan bo‘lsangiz, ammo tibbiy hujjatlaringiz bo‘lmasa, qoidalarga ko‘ra, o‘ntagacha turdagi va har birining beshtagacha qadoqdan ko‘p bo‘lmagan miqdordagi dorini olib o‘tishingiz mumkin.
Bitta qadoq hajmiga ham cheklovlar mavjud: qattiq shakldagi dorilar — 100 donagacha, inyeksiya vositalari — 10 tagacha ampula yoki flakon, tashqi vositalar — 200 ml/g gacha, infuzion va og‘iz orqali qabul qilinadigan eritmalar — 500 ml gacha.
Agar belgilangan me’yorlardan ko‘proq dori olib o‘tayotgan bo‘lsangiz, qoidalarga binoan, yashayotgan yoki vaqtincha turgan mamlakatingizdagi tibbiyot muassasasidan dori nomi, shakli va davolash kursi uchun dozasi ko‘rsatilgan hujjat talab qilinadi.
Qo‘l yukida shpris va ampulalarni qanday olib yurish kerak
Shpris, igna, lanset va ampulalar o‘tkir uchli va shishasi bo‘lgani uchun nozik buyumlar sanaladi, biroq tibbiy ko‘rsatma bo‘lsa, odatda muammo yuzaga kelmaydi. Ishlatilmagan shprislarni inyeksiya preparati bilan birga olib o‘tishga, qoida tariqasida, ruxsat etiladi, lekin ularni bojxonada deklaratsiya qilish kerak. Tekshiruvdan o‘tayotganda esa yoningizda tibbiy anjomlar borligini darhol ma’lum qiling.
Qandli diabet bilan og‘rigan yo‘lovchilar uchun alohida qoidalar mavjud: insulin va kerakli vositalarni, ayniqsa, parvoz vaqtida zarur bo‘lsa, qo‘l yukida olib o‘tish mumkin.
Aeroportda savollar tug‘ilmasligi uchun ampulalarni ichi yumshoq qoplamali qattiq konteynerda yoki g‘ilofda olib yurish, shuningdek, yoningizda shifokor tavsiyanomasi va parvoz uchun rus yoki ingliz tilida rasmiylashtirilgan tibbiy ma’lumotnoma bo‘lishi tavsiya etiladi. Ishlatilgan ignalar xavfsizlik qoidalariga ko‘ra faqat utilizatsiya uchun mo‘ljallangan konteynerda olib o‘tiladi.
Qo‘l yukida suyuq holatdagi dori-darmonlarni qanday olib yurish kerak
Yuqorida aytib o‘tganimizdek, O‘zbekistondan parvoz qiluvchi reyslar uchun “100 ml, 1 litr, 1 paket” qoidasi amal qiladi: qo‘l yukidagi suyuqliklar hajmi 100 ml dan oshmaydigan idishlarda bo‘lishi, barcha flakonlar sig‘imi bir litrgacha bo‘lgan bitta shaffof, yopiladigan paketga joylanishi kerak. Har bir yo‘lovchiga faqat bitta shunday paket ruxsat etiladi. Qaysi mahsulotlar suyuqlik sifatida baholanishi va hajm qanday hisoblanishi haqida alohida materialda batafsil to‘xtalganmiz.
Shu bilan birga, qoidalar mamlakat yoki aviakompaniyaga qarab o‘zgarishi mumkin. Masalan, Yevropa Ittifoqi qoidalarida 100 ml hajmli cheklov dori-darmonlar va bolalar ozuqasiga taalluqli emasligi ko‘rsatilgan. Buyuk Britaniya hukumati tavsiyalarida ham shunga o‘xshash talablar mavjud: hajmi 100 ml dan ortiq suyuq dorilarni odatda ko‘rikdan o‘tish vaqtida deklaratsiya qilish va alohida olib o‘tish kerak. Amalda bunday preparatlarni deyarli har doim ko‘rsatishni so‘rashadi va ularning tibbiy zaruratini tasdiqlashni talab qilishlari mumkin.
Suyuq dorilarga ko‘pincha nimalar kiradi va ularni qanday joylash lozim:
- burun tomchilari — hajmi 100 ml gacha bo‘lgan zavod flakonida;
- ko‘z tomchilari — odatda kichik flakonlar muammosiz o‘tkaziladi;
- yo‘talga qarshi siroplar — agar hajmi 100 ml dan oshsa va safar davomida kerak bo‘lsa, retsept yoki ma’lumotnoma tayyorlab qo‘ying hamda ko‘rikdan o‘tish paytida bu haqda ma’lum qiling;
- spreylar — aerozollar uchun ko‘pincha alohida cheklovlar qo‘llanilishini yodda tuting, ammo tibbiy spreylarga oqilona miqdorda ruxsat beriladi.
Qaysi dori-darmonlarni bagajda olib o‘tgan ma’qul
Qo‘l yukida eng zarur narsalarni, ya’ni: soatbay qabul qilinadigan preparatlar, ingalyatorlar, qandli diabetga qarshi vositalar va parvozlar oralig‘ida kerak bo‘lishi mumkin bo‘lgan barcha vositalarni olib yurish ma’qul.
Bagaj yo‘qolishi yoki kechikishi ehtimolini inobatga olib, dori-darmonlarni salonda asl markirovkalangan qadoqlarida olib yurish kerak.
Ro‘yxatdan o‘tkaziladigan bagajga esa parvoz vaqtida zarur bo‘lmaydigan va 100 ml qoidasiga to‘g‘ri kelmaydigan “har ehtimolga qarshi” zaxira dorilarni, yirik flakonlar va eritmalarni, shuningdek, qo‘l yuki vazni me’yoriga rioya qilish muhim bo‘lsa, og‘ir o‘ramlarni bagajga topshirgan ma’qul.
Bu ayniqsa, katta hajmdagi suyuqliklarga tegishli: tibbiy istisno bo‘lmasa, 100 ml cheklovi tufayli ularni ko‘pincha bagajga topshirishga to‘g‘ri keladi. Ammo haroratni ham hisobga olish muhim — qattiq issiq yoki sovuqda ba’zi preparatlarning xususiyatlari o‘zgarishi mumkin. Masalan, muzlab qolish xavfi sababli insulinni odatda bagajga topshirish tavsiya etilmaydi.
Vitaminlar va BFQlarni qo‘l yukida olib yurish mumkinmi
Vitaminlar va aksariyat BFQlar odatda hech qanday qiyinchiliksiz olib o‘tiladi: bular retseptsiz beriladigan kapsula yoki tabletkalardir. Biroq O‘zbekistonga olib kirishda miqdoriy cheklovlar amal qiladi.
O‘zbekiston qoidalariga ko‘ra, quyidagilarni olib o‘tishga ruxsat etiladi:
- suyuq shakllar va siroplar — o‘ntagacha flakon;
- kukunlar — 0,5 kg gacha;
- tabletka va kapsulalar — 100 donagacha yoki to‘rttagacha plastik idishda;
- quritilgan dorivorlar — gullar, o‘simlik qismlari va ildizlari — 0,5 kg gacha.
Asosiy shart — hammasi zavod o‘ramida bo‘lishi va miqdori shaxsiy foydalanish uchun mo‘ljallangani aniq ko‘rinib turishi kerak.
Samolyotda qanday dorilarni olib ketish mumkin emas
Cheklovlar ko‘pincha tibbiyot bilan emas, balki xavfsizlik va nazoratdagi moddalar bilan bog‘liq bo‘ladi. Qisqacha aytganda, barcha taqiqlar odatda uch guruhga bo‘linadi:
- Birinchisi — tegishli hujjatlari bo‘lmagan, tarkibida narkotik va psixotrop moddalar mavjud preparatlar. O‘zbekistonga kirish va chiqishda bunday dori vositalarini deklaratsiyalash lozim, narkotik moddalar uchun esa preparat nomi, shakli va davolash kursi uchun zarur miqdori ko‘rsatilgan tibbiy ma’lumotnoma talab etiladi;
- Ikkinchisi — hajmi 100 ml dan ortiq idishdagi suyuqliklar, agar ular istisnoga kirmasa va tibbiy hujjatlar bilan tasdiqlanmagan bo‘lsa. Bunday holda ularni ro‘yxatdan o‘tkazilgan bagajga topshirish so‘raladi yoki salon ichiga olib kirishga ruxsat etilmaydi;
- Uchinchisi — potensial xavfli moddalar va buyumlar: gaz ballonchalari, oson yonuvchan suyuqliklar, ba’zi aerozollar. Tashish taqiqlangan xavfli moddalarning to‘liq ro‘yxati odatda aviakompaniya tomonidan e’lon qilinadi.
O‘zbekistonga kirishda yana bir muhim jihat: boshqa mamlakatlarda retseptsiz sotiladigan (masalan, tarkibida kodein mavjud) ayrim preparatlar savollar tug‘dirishi mumkin. Ularni deklaratsiya qilish va tibbiy zaruratni tasdiqlovchi hujjatni o‘zingiz bilan olib yurish tavsiya etiladi.
Dorilarni qo‘l yukiga qanday joylash kerak
Barchasini bir joyda saqlagan ma’qul: dori-darmonlar zavod qadoqlarida yoki yorlig‘i o‘qiladigan blisterlarda, retsept yoki ko‘chirmada xalqaro patentlanmagan nomi va dozasi ko‘rsatilgan bo‘lishi lozim. Suyuqliklarni nazorat punktida osongina chiqarish uchun shaffof paketga joylash, ampulalarni qattiq g‘ilofda, shprislarni esa inyeksion preparatning o‘zi bilan birga tashish tavsiya etiladi.
O‘zbekistondan amalga oshiriladigan reyslarda dori-darmonlarni olib yurish qoidalari
O‘zbekistondan parvoz qilishda ikki turdagi qoidani inobatga olish zarur — aviatsiya va bojxona. Yana bir bor eslatib o‘tamiz: bojxona qoidalariga ko‘ra, tibbiy hujjatlarsiz o‘n xilgacha turli dori vositasini va har birining beshtadan ko‘p bo‘lmagan qadoqlarini olib kirish hamda olib chiqish mumkin. Dorilar zavod qadog‘ida bo‘lishi, bir qadoqning hajmi esa belgilangan me’yorlar doirasida bo‘lishi lozim.
Agar siz giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni olib o‘tayotgan bo‘lsangiz, ular uchun alohida qoidalar amal qiladi. Giyohvandlik vositalarini faqat bir haftalik davolanishga yetadigan miqdorda va albatta, tibbiy hujjatlar bilan olib o‘tish mumkin. Bunday dorilarni chegarada deklaratsiyalash shart.
Yana bir jihat — boriladigan mamlakat qoidalari. Unda ayrim ta’sir etuvchi moddalarga nisbatan o‘z cheklovlari va retseptlarga doir talablari bo‘lishi mumkin. Shu sababli, safardan oldin kirish va tranzit shartlarini oldindan tekshirib ko‘rish maqsadga muvofiq: aviakompaniyalar odatda turli yo‘nalishlar bo‘yicha ma’lumotlarni e’lon qilib boradi.
Samolyotda dori-darmonlarni olib yurish haqida ko‘p beriladigan savollar
Ko‘rikdan o‘tishda dorilar tekshiriladimi?
Ha, mumkin. Odatda qo‘l yukidagi suyuqliklarni chiqarib, shaffof paketda alohida ko‘rsatish so‘raladi. Agar bu suyuqliklar hajmi standart 100 ml dan oshadigan tibbiy suyuqliklar bo‘lsa, bu haqda nazorat xodimini oldindan xabardor qilish kerak.
Agar dori-darmonlar ko‘p yoki maxsus tibbiy anjomlar mavjud bo‘lsa, qo‘shimcha vaqt ajratgan ma’qul. Chunki qo‘shimcha tekshiruv o‘tkazilishi, savollar berilishi yoki yuk tarkibi alohida ko‘zdan kechirilishi mumkin.
Dori-darmonlarni qadoqsiz olib o‘tsa bo‘ladimi?
Ba’zan zavod qadog‘isiz dori-darmonlarni olib o‘tishga ruxsat beriladi, lekin tavakkalchilik bor: preparatni aniqlash qiyinlashadi va siz aynan aytayotgan vositangizni olib ketayotganingizni tasdiqlay olmaysiz. Dori-darmonlarni asl markirovkali qadoqlarida olib o‘tish va manzilga yetib borguncha ularni boshqa idishga solmaslik kerak. O‘zbekiston chegarasini kesib o‘tishda bu ayniqsa muhim — qoidalar zavod qadog‘ini talab qiladi.
Dori-darmonlarni deklaratsiya qilish kerakmi?
Odatda ruxsat etilgan me’yorlar doirasidagi oddiy preparatlarni deklaratsiya qilish shart emas. Ammo giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni olib o‘tayotgan bo‘lsangiz, ularni bojxonada albatta e’lon qilishingiz kerak. Giyohvandlik vositalari uchun tibbiy hujjat ham talab etiladi. Agar ikkilansangiz, “qizil yo‘lak”dan o‘tib, dori-darmonlarni deklaratsiya qilganingiz xavfsizroq — bu chegaradagi muammolar xavfini kamaytiradi.
Nechta qadoq dori olib o‘tish mumkin?
O‘zbekiston me’yorlariga ko‘ra, shaxsiy foydalanish uchun tibbiy hujjatlarsiz o‘ntagacha har xil nomdagi va har bir preparatdan beshtadan ko‘p bo‘lmagan qadoq olib o‘tishga ruxsat etiladi. Qadoq ichidagi miqdor bo‘yicha ham cheklovlar mavjud — masalan, qattiq shakldagi dorilar uchun 100 donagacha. Aviatsiya qoidalari odatda qadoqlar sonini aniq belgilamaydi, lekin qo‘l yukining vazni va o‘lchamlariga oid cheklovlar hamda sog‘lom fikr amalda bo‘ladi — ya’ni miqdor oqilona bo‘lishi kerak.
Xorijda sotib olingan dorilarni olib o‘tish mumkinmi?
Agar preparatga siz kirayotgan mamlakatda ruxsat etilgan bo‘lsa va siz ta’sir etuvchi moddalar hamda miqdor bo‘yicha mahalliy cheklovlarga rioya qilsangiz, olib o‘tish mumkin. Turli mamlakatlarda ayrim ta’sir etuvchi moddalarga nisbatan o‘z taqiqlari bo‘lishi mumkin. O‘zbekiston uchun shaxsiy foydalanish me’yorlarini va zavod qadog‘i talabini hisobga oling. Agar vosita nazorat ostidagi moddalar qatoriga kirishi mumkin bo‘lsa, ro‘yxatni oldindan tekshirib, retseptni tayyorlab qo‘ygan ma’qul.
