Samolyotda alkogol: bagajda va qoʻl yukida tashish qoidalari

Gruziyadan do‘stlarga bir shisha vino, Armanistondan ota-onangizga sovg‘a sifatida konyak, duty-free`dan o‘z mini-baringiz uchun viskini bemalol olib kelishingiz mumkin. Deyarli hech qayerda olib o‘tish bilan bog‘liq muammolar tug‘ilmaydi, biroq qoidalarni yodda tutish lozim: mamlakatga bojsiz qancha olib kirish mumkin? Samolyot bortiga necha litr olish mumkin va shishalar manzilga butun hamda shikastlanmasdan yetib borishi uchun ularni qanday o‘rash kerak? Ushbu maqolada har bir savolni alohida ko‘rib chiqamiz. 

Samolyotga spirtli ichimlik olib chiqish mumkinmi?

Ha, mumkin. Samolyot bortiga alkogol olib chiqish Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi (IATA) qoidalari bilan tartibga solinadi va deyarli barcha aviakompaniyalar uning xavfli yuklar jadvaliga tayanadi.

Qisqacha aytganda, qoʻl yukiga faqat kichik shishachalarni yoki duty-free`dan olingan xaridlarni, roʻyxatdan oʻtkaziladigan yukka (bagajga) esa hajmida cheklovsiz kuchli boʻlmagan alkogol va bir kishi uchun besh litrgacha kuchli alkogol olish mumkin. Har biri haqida batafsilroq quyida keltiriladi. Oʻzbekiston boʻyicha ichki reyslar ham xalqaro reyslar bilan bir xil aviatsiya xavfsizligi qoidalariga boʻysunadi. Farqi shundaki, chet elga uchishda qoʻshimcha ravishda yetib boriladigan mamlakatning bojxona cheklovlari ham tatbiq etiladi.

Qoʻl yukida spirtli ichimliklarni qanday olib oʻtish mumkin?

Qo‘l yukiga hajmi 100 millilitrdan ortiq bo‘lgan suyuqlik idishlarini olish taqiqlanadi. To‘liq o‘lchamli shishalar o‘rniga mini-versiyalarini oling. Kuchliligi 70 gradusgacha bo‘lgan vino, konyak, viski, aroq va boshqa spirtli ichimliklarni olib o‘tish mumkin.

Barcha idishlar shampun, krem va boshqa suyuqliklar bilan birga hajmi bir litr bo‘lgan bitta shaffof paketga joylashtiriladi.

To‘liq o‘lchamli shishani qo‘l yukiga faqat bitta holatda — agar uni ko‘rikdan o‘tgandan so‘ng duty-free`da sotib olgan bo‘lsangizgina joylashtirish mumkin. Bu haqda — quyidagi alohida bo‘limda.

Bagajda alkogol olib oʻtish

100 millilitr qoidasi roʻyxatdan oʻtkazilgan bagajga taalluqli emas. Shuning uchun spirtli ichimliklar shishalarini chamadonga joylang, biroq IATA’ning ichimlik quvvati va hajmiga oid cheklovlarini inobatga oling.

Ichki va xalqaro reyslar oʻrtasidagi asosiy farq — bojxonadir. Mamlakat ichida siz faqat aviatsiya xavfsizligi va bagaj vazni bilan cheklanasiz. Xalqaro reysda esa, bundan tashqari, boriladigan mamlakatning olib kirish me’yorlariga ham mos kelishingiz kerak: deyarli hamma joyda ular besh litrdan kamroqni tashkil qiladi. Shuningdek, aviakompaniyaning oʻzi IATA talablaridan koʻra qat’iyroq qoidalarni joriy qilishi mumkin. Masalan, Braziliyaga qatnovchi reyslarda bir litrdan ortiq alkogol olib oʻtish mumkin emas. Shuning uchun sayohatdan oldin aviakompaniya saytida tashish qoidalarini tekshiring.

Duty-free`dan alkogol olib oʻtish

Duty-free — aeroportning xalqaro hududida, ko‘rikdan keyin joylashgan bojsiz savdo do‘konlari. Odatda DFda turli xildagi quvvat va hajmdagi, bortga olib kirishga ruxsat berilgan alkogol mahsulotlari ham sotiladi. Faqat yodda tutingki

• xarid muhrlangan shaffof paketga solingan bo‘lishi kerak (duty-free kassasidagi standart qadoq);
• paketda tovar aeroportdagi duty-free`dan yoki samolyot bortida sotib olingani ko‘rinib turishi kerak;
• xarid parvoz kuni amalga oshirilgan bo‘lishi lozim.

Bu qoida barchaga tegishli: toʻgʻridan-toʻgʻri uchayotganlarga ham, parvozni almashtirib uchayotganlarga ham. Paketni oxirgi manzilgacha ochmang va chekni saqlab qoling. Agar yoʻlda qayta koʻrikdan oʻtishni talab qiladigan parvoz almashinuvi boʻlsa, tranzit aeroportining qoidalarini oldindan bilib olgan maʼqul.

Yana yodda tutingki, qoʻl yuki duty-free`dagi xaridlar bilan birga aviakompaniyaning vazn va oʻlchamlar boʻyicha belgilangan meʼyoriga mos kelishi kerak.

Turli mamlakatlarga qancha miqdorda alkogol olib kirish mumkin?

Qancha spirtli ichimlik olib ketayotganingizni aviakompaniya xodimlari emas, balki yetib borgan mamlakatingizning bojxona xizmati nazorat qiladi. Shu sababli, bojxona nazorati bo‘lmagan ichki reyslarda shishalar soni hech kimni qiziqtirmaydi — asosiysi, ularni aviatsiya xavfsizligi qoidalariga muvofiq mahkam qadoqlash va bagajingizning belgilangan vazn me’yorlariga sig‘dirishdir. Xalqaro parvozlarda esa barchasi qat’iyroq: agar me’yordan ortiq olib ketayotgan bo‘lsangiz, spirtli ichimlikni deklaratsiya qilishingiz va boj to‘lashingiz kerak bo‘ladi. Ba’zi qattiqqo‘l mamlakatlarda (masalan, Maldiv orollarida) esa me’yordan ortiq qismi to‘g‘ridan-to‘g‘ri chegaraning o‘zidayoq musodara qilinishi mumkin.

Oʻzbekistonga samolyotda uchayotgan boʻlsangiz, 1 000 USD (taxminan 12 mln UZS)gacha boʻlgan qiymatdagi buyumlarni bepul olib kirishingiz mumkin. Alkogol boʻyicha qoida shunday: ikki litrgacha shunchaki oʻtkazib yuborishadi, undan ortigʻi uchun esa toʻgʻridan-toʻgʻri chegarada boj toʻlashga toʻgʻri keladi.

Rossiya, Qozogʻiston va Qirgʻiziston uchun YOII meʼyorlari bir xil. Bojxona chegarasi ittifoqning tashqi perimetri boʻylab oʻtadi, shu sababli, masalan, Moskvadan Bishkekka parvoz qilganda ushbu meʼyorlar qoʻllanilmaydi.

Istanbul yoki Tbilisiga bir litr oʻtkir alkogol olib ketayotgan boʻlsangiz — meʼyorga toʻgʻri keladi. 0,7 litrdan ikki shisha konyak esa Turkiya, Gruziya va Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida oʻtkir ichimliklar uchun belgilangan limitdan oshib ketadi.

Chamadonga alkogolli ichimliklarni qanday qilib toʻgʻri joylash kerak?

Barcha me’yorlarga to‘g‘ri kelgan bo‘lsangiz ham, shishani hali butun yetkazib borish kerak. Chamadonlar qo‘lda yuklanadi, bagaj bo‘lmasida esa bir-birining ustiga teriladi. Zarbadan yoki yonidagi yukning og‘irligidan shisha yorilishi mumkin, shunda alkogol chamadondagi barcha narsani yuvib ketadi. Ishonchli qadoq shishani ham, boshqa buyumlarni ham asrab qoladi:

• Qattiq chamadonni tanlang. Yumshoq sumkada shishani sindirib qo‘yish osonroq.
• Qimmatbaho shishalar uchun yumshoq yoki shishiriladigan g‘iloflar sotib oling. Ular sayohat mollari do‘konlarida sotiladi.
• Cheklarni saqlab qo‘ying. Agar bojxonada narxi haqida so‘rab qolishsa, ular asqotadi.
• Probkasini tekshiring. Hech narsa sizib chiqmasligi uchun uning ustidan oziq-ovqat plyonkasi yoki skotch o‘rab qo‘ying.
• Agar g‘ilof bo‘lmasa, shishani sviter yoki sochiqqa o‘rang. Uni chamadonning o‘rtasiga, devorlari, g‘ildiraklari, hujjatlar va texnikadan uzoqroq joylashtiring.
• Har bir shishani qulfli alohida paketga soling. Agar shisha yorilsa, suyuqlik ichida qoladi.

Vaznni hisobga oling: shisha idishlar ogʻir boʻladi, ortiqcha vazn uchun esa aviakompaniya qoʻshimcha haq oladi. Oʻz tashuvchingizning bagaj tashish meʼyorlarini oldindan tekshiring.

Moliyaviy xavfni ham inobatga oling. Aviakompaniyalar koʻpincha roʻyxatdan oʻtkazilgan bagajdagi moʻrt buyumlarning butunligi uchun javobgar boʻlmaydi. Agar shisha chamadonda sinib ketsa, bu uchun tovon puli ololmaysiz.

Samolyotda qanday spirtli ichimliklarni tashish mumkin emas?

IATA va aviakompaniyalar cheklovlari quyidagicha:

• Kuchli ichimliklar 70% dan ortiq. Masalan, suyultirilmagan etil spirtini na salonga, na bagajga olish mumkin.
• Me’yoridan ortiq kuchli alkogol. Kuchliligi 24–70% bo‘lgan alkogolli ichimliklar — har bir yo‘lovchiga besh litrdan ko‘p emas.
• Kuchli spirtli ichimliklarning ochilham qadoqlari. 24–70% li alkogolli ichimliklar uchun qoidalar zavod qadog‘ini talab qiladi, shuning uchun ochilgan konyakni uyda qoldirgan ma’qul.
• Qo‘lbola alkogol. Samogon, uy damlamalari va quymalarining kuchini tasdiqlash mumkin emas va ularda zavod idishlari yo‘q, shuning uchun ko‘plab aviakompaniyalar uyda yoki hunarmandchilikda ishlab chiqarilgan alkogolni olib kirishni taqiqlaydi.
• Idishlar besh litrdan ortiq. Ichimlik kuchli bo‘lsa ham, bitta shisha yoki kanistr bu hajmdan oshmasligi kerak.

Ko‘p beriladigan savollar

Samolyotda spirtli ichimliklarni ichish mumkinmi?

O‘zbekiston aviakompaniyalari reyslarida spirtli ichimliklarni iste’mol qilish rasman taqiqlanmagan. Bortdagi xulq-atvor qoidalari faqat “iste’mol me’yoridan” oshishni taqiqlaydi — ham bortda beriladigan, ham bojsiz sotib olingan narsalarni. Qoidalarda aniq me’yor yo‘q, lekin ma’nosi tushunarli: siz ekipaj va qo‘shnilarga xalaqit bermasligingiz kerak. Agar bortkuzatuvchi shishani olib qo‘yishni so‘rasa, unga quloq solgan ma’qul. Qoidalarni buzganlik uchun ma’muriy javobgarlikka tortiladi, aviakompaniya esa sizni yo‘nalishning istalgan nuqtasida, hatto boshqa birlashtiruvchi reysingiz bo‘lsa ham, tushirish huquqiga ega.

Uyda tayyorlangan alkogolli ichimliklarni olib o‘tish mumkinmi?

Uyda tayyorlangan o‘tkir spirtli ichimlik — yo‘q. 24–70% li ichimliklar uchun IATA zavod qadog‘ini talab qiladi, samogon yoki uyda tayyorlangan nastoykalarda esa bunday qadoq yo‘q. Bunday ichimlikning kuchliligini ham hech kim tasdiqlamaydi. Sidr yoki vino kabi kuchli bo‘lmagan uyda tayyorlangan spirtli ichimliklar bilan ishlash osonroq: IATA faqat 24% dan kuchli ichimliklar uchun zavod qadog‘ini talab qiladi. Lekin kafolat yo‘q. Uyda tayyorlangan sidrning kuchini ham hech kim tasdiqlamaydi, ba’zi aviakompaniyalar esa har qanday alkogolni faqat zavod shishasida qabul qiladi. Sayohat qilishdan oldin tashuvchingizning qoidalari va kelish mamlakati bojxonasini tekshirib ko‘ring: masalan, Turkiyaga uy sharoitida tayyorlangan spirtli ichimliklarni olib kirish mumkin emas.

Uyda tayyorlangan sharobni olib o‘tsa bo‘ladimi?

Uyda tayyorlangan vino odatda 24% dan kuchsizroq, shuning uchun IATA qoidalariga ko‘ra u xavfli yuk hisoblanmaydi. Ammo ayrim aviakompaniyalarda qo‘lbola spirtli ichimliklarga qo‘yilgan taqiq vinoga ham taalluqli. Parvozdan oldin tashuvchingizdan so‘rang, agar ruxsat berilsa, uni mustahkam qopqoqli qalin idishga soling va yuqorida ko‘rsatilganidek qadoqlang. Bojxonada mahalliy vino umumiy olib kirish me’yorida hisoblanadi.

Bir kishi uchun bagajda qancha alkogol tashish mumkin?

Agar kuchliligi 24% gacha bo‘lsa, hech qanday cheklov yo‘q. Kuchliligi 24–70% bo‘lgan ichimliklar — kishi boshiga besh litrdan ko‘p emas. Ammo deyarli hamma joyda bojxona kamroq o‘tkazadi: masalan, Turkiya yoki Yevropa Ittifoqi mamlakatlariga faqat bir litr kuchli alkogol bojsiz olib kiriladi.

Spirtli ichimliklarni plastik butilkada olib o‘tish mumkinmi?

Agar bu zavodda ishlab chiqarilgan plastik idish bo‘lsa — ha, xuddi shisha kabi bir xil qoidalar asosida. Kuchli alkogolni plastikka quyish mumkin emas: 24–70% li ichimliklar faqat zavod qadog‘ida tashiladi. Plastik shishadagi vino yoki pivo rasman IATA cheklovlariga kirmaydi, ammo aviakompaniya qoidalari qat’iyroq bo‘lishi mumkin.

Limitdan oshib ketsa nima bo‘ladi?

Qaysi limit oshib ketganiga bog‘liq:

• qo‘l yukini ko‘zdan kechirishda 100 millilitrdan ortiq sig‘im olib qo‘yiladi yoki bagajga topshirish taklif etiladi;
• ro‘yxatdan o‘tishda besh litrdan ortiq kuchli alkogol tashish uchun qabul qilinmaydi;
• bojxonada ortiqcha mahsulotlarni deklaratsiyalash va to‘lash kerak bo‘ladi: YOIIda bu har litr uchun uch litrdan besh litrgacha o‘n yevro, Dubayda esa ortiqcha mahsulotlar musodara qilinadi.

O‘zbekistonda me’yordan ortiq alkogol uchun yagona bojxona to‘lovi to‘lanadi. Hozir bu narxning 30 foizi, ammo bir kilogrammi 3 USD (taxminan 36 ming UZS) dan kam emas. 2027-yil 1-yanvardan boshlab stavka 20 foizga va bir kilogramm uchun 2 USD (taxminan 24 ming UZS) ga tushiriladi. Agar me’yordan ortiq alkogol deklaratsiya qilinmasa, u musodara qilinishi va yo‘lovchiga jarima solinishi mumkin. Suyuq suvenirlar hajmini oldindan chamalab qo‘ygan ma’qul. Agar me’yordan og’irroq bo‘lsa, sizning yo‘lingiz qizil yo‘lakka tushadi: u yerda xotirjam uyga qaytish uchun shunchaki ortiqcha narsani deklaratsiya qilish va bojni to‘lash kerak bo‘ladi.