Pekindagi osmono‘par binolardan Siandagi Terrakota armiyasigacha: Xitoyda 8 kun ichida 20 million so‘mni qanday sarfladik?

2026-yilning 22–30-may kunlari yigitim bilan Xitoyga bordik. Bahor oxiri shunisi bilan qulayki, hali jazirama issiq bo‘lmaydi va kun bo‘yi bemalol piyoda yurish mumkin.

Sakkiz kun ichida Pekin va Sianni tomosha qildik, megapolislarda sayrdan zavq oldik va navigatsiyada bir-ikkita xatoga ham yo‘l qo‘ydik. Kunlik marshrutimiz, shaxsiy taassurotlarim hamda rejalashtirishda yo‘l qo‘ygan va takrorlamaslik ma’qul bo‘lgan xatolarim bilan o‘rtoqlashaman.

1-kun: chuchvara, Vanfutszin va pekincha o‘rdak

Birinchi kunni ataylab yengilroq o‘tkazishga qaror qildik. Qanot Sharq kompaniyasining HH-867 reysi orqali Toshkentdan Pekinga to‘g‘ridan-to‘g‘ri parvoz besh yarim soat davom etdi. Iqlimga moslashish va vaqt farqi tufayli darhol saroylarga yugurgimiz kelmadi.

Uchib kelganimizdan so‘ng aloqada qolish uchun aeroportdan oddiy SIM-karta qidirmasdan, Alipay ilovasida eSIM rasmiylashtirdik. 100 GB hajmdagi 10 kunlik paket taxminan 80–100 CNY (taxminan 144–180 ming UZS)ga tushdi. Taqqoslash uchun: xuddi shu muddatga beriladigan atigi 20–30 gigabayt limitli oddiy SIM-karta narxi 120 CNY (taxminan 216 ming UZS)dan boshlanadi. Ushbu eSIMning afzalligi — o‘rnatilgan VPN mavjudligidir. U orqali Xitoyda Telegram va Google xizmatlaridan bemalol foydalanish mumkin.

Aeroportdan Amap orqali taksida yetib oldik. Bu Yandeks Go tamoyili asosida ishlaydigan mahalliy taksi chaqirish xizmati va navigatordir. Yo‘l haqi taxminan 100 CNY (taxminan 180 ming UZS)ga tushdi. Biz piyodalar ko‘chasi va Taqiqlangan shahar yaqinidagi Nostalgia Hotel (Beijing Yonghe Lama) mehmonxonasiga joylashdik. Ikki kishilik xona bir kechaga taxminan 40 USD (taxminan 482 ming UZS) turardi. To‘lovni Alipay’ga ulangan Kapitalbankning Visa kartasi orqali amalga oshirdik — hech qanday muammo bo‘lmadi. Mehmonxona xonalari ixcham, ammo bepul kir yuvish xonasi bor ekan. Parvozdan keyin bu bizga juda qo‘l keldi.

Videobloger tavsiya qilgan chuchvaralar

• 
• 

Biroz uxlab, o‘zimizga kelib olgach, atrofni ko‘zdan kechirishga va tushlikka Sitszyade (Xijiade) chuchvaralarini qidirib topishga chiqdik. Bu bloger Zubarevning videolaridan so‘ng sayyohlar orasida mashhur bo‘lib ketgan yirik Xitoy tarmog‘idir. Bu yerda to‘rtburchak shakldagi mahalliy qaynatma chuchvaralar tayyorlanadi. Ular juda yupqa xamirdan tayyorlanadi. Ichiga esa mo‘l qilib qiyma — ko‘pincha butun krevetka qo‘shilgan go‘sht — va issiq bulyon solinadi. Bir porsiyasi taxminan 30 CNY (taxminan 54 ming UZS) turadi. Pekinda ushbu tarmoqqa qarashli tamaddixonalar tez-tez uchrab turadi. Ular videodagi maqtovlarni to‘liq oqladi — bu sayohatning to‘yimli va mazali boshlanishi bo‘ldi.

Aytgancha, mahalliy aholi bilan qahvaxonalarda va ko‘chada tarjimon dastur orqali muloqot qilgan ma’qul. Men xitoy tilida gapirganim uchun bizda bu borada muammo bo‘lmadi, ammo boshqalarga Google yoki Yandex tarjimonlaridan foydalanmaslikni maslahat beraman. Ular juda so‘zma-so‘z tarjima qiladi, shu sababli xitoyliklar gapning mag‘zini tushunmasligi mumkin. Imkon bo‘lsa, ChatGPT yoki Gemini kabi sun’iy intellektga asoslangan tarjimonlardan foydalangan yaxshi — ular kontekstni ancha aniqroq yetkazib beradi.

Vanfutszin ko‘chasi: ko‘cha san’atkorlari va 3 barobar qimmat suvenirlar

• 
• 
• 

Dam olganimizdan so‘ng Pekinning asosiy savdo ko‘chasi bo‘lgan Vanfutszin (Wangfujing) piyodalar ko‘chasiga yo‘l oldik. Atrofda osmono‘par binolar va neon peshlavhalar charaqlab turar, yo‘laklarning o‘zida esa ko‘cha san’atkorlari tomosha ko‘rsatardi.

Biroq bu yerdan esdalik sovg‘alarini sotib olish kerak emas: narxlar haddan tashqari qimmat. Xitoy marketpleyslarida 5–10 CNY (taxminan 9 009–18 ming UZS) turadigan oddiy plastik magnit yoki bo‘yinga taqiladigan tasma uchun ko‘chada 35–50 CNY (taxminan 63–90 ming UZS) yuan so‘rashadi. Yelpig‘ichlar, choy to‘plamlari va niqoblar bilan ham xuddi shunday holat: uch-to‘rt barobar qimmatga tushadi.

Pulni tejash uchun safarga chiqishdan oldin bunga tayyorgarlikni ko‘rishni maslahat beraman: Taobao, Pinduoduo yoki Dewu kabi Xitoy marketpleyslarining ilovalarini yuklab olib, ularda ro‘yxatdan o‘ting. U yerda bu narsalarning bari bir necha barobar arzon turadi. Buyurtmani oldindan — uyda turgan holda yoki sayohatning birinchi kunidayoq mehmonxona manzilini ko‘rsatgan holda rasmiylashtirgan ma’qul. Yetkazib berish odatda 3–5 kun vaqt oladi, ba’zan esa sotuvchi jo‘natishni yana bir necha kunga cho‘zib yuboradi. Agar sayohatning o‘rtasida buyurtma bersangiz, jo‘natma siz mehmonxonadan chiqib ketganingizdan keyin yetib kelishi mumkin. Buyurtma berishdan oldin mehmonxonadan posilkalarni qabul qilish-qilmasliklarini so‘rab oling. Odatda ularni 3–7 kun saqlab turishadi.

Kechqurun Beijing APM savdo markazining beshinchi qavatidagi Rhapsody (Xiao Da Dong) restoraniga kechki ovqatga bordik. Bu yerda pekincha o‘rdak mualliflik uslubida tortiladi, uning qarsildoq po‘stlog‘ini esa shakarga botirib yeyishni tavsiya qilishadi.

Yupqa xamir, qayla va mayin go‘sht — kunning juda mazali yakuni bo‘ldi. Ikki kishilik kechki ovqat taxminan 300 CNY (taxminan 541 ming UZS)ga tushdi.

2-kun: Buyuk Xitoy devori va Yozgi saroy

Ikkinchi kuni Buyuk Xitoy devori va Yozgi saroyga (imperatorlarning shahar tashqarisidagi qarorgohi) sayohatni o‘z ichiga olgan guruhli tur oldik. Ikkala maskan ham juda ulkan, hamma joyda kilometrlab piyoda yurishga va tik zinalardan ko‘tarilishga to‘g‘ri keladi. Ochig‘ini aytganda, bunday dastur bir kun uchun juda mashaqqatli bo‘ldi. Pekindan devorgacha bo‘lgan yo‘l taxminan ikki soat vaqt oladi. Yozgi saroyning o‘zi esa ixchamgina qo‘rg‘on emas, balki deyarli 3 kvadrat kilometr maydonni egallagan ulkan imperator bog‘idir. Tog‘ga chiqqandan keyin u yerda yana bir necha soat sayr qilish odamga og‘irlik qiladi: bir kunda 20 mingdan ortiq qadam tashladik va kechga borib oyoqda zo‘rg‘a turardik.

Turni Trip.com orqali band qildik, u kishi boshiga 160 CNY (taxminan 288 ming UZS)dan tushdi. Tashkilotchilik ko‘ngildagidek bo‘ldi: ertalab soat 7:30 da gid bilan Dongsi metro bekatining E chiqishi oldida uchrashdik. Narx ichiga shahar markazidan transfer, kirish chiptalari va inglizzabon gid hamrohligidagi ekskursiya kirardi: bizni avval devorga, so‘ngra Yozgi saroyga olib borishdi.

Tushki jaziramagacha devorga chiqib olish uchun barvaqt yo‘lga tushdik. Joyning o‘zidagi ko‘ngilochar xizmatlarga alohida haq to‘lanadi: kanat yo‘li orqali tepaga chiqish va chana (toboggan)da pastga tushish kishi boshiga taxminan 100 CNY (taxminan 180 ming UZS)ga tushdi.

Mutianyu: 20 ming qadam va chanada tushish

• 
• 
• 
• 

Devor bo‘ylab sayr qilish uchun Mutyanyuy (Mutianyu) qismini tanladik. Atrof yam-yashil tog‘lar, kungurali devor tik qirralar bo‘ylab ufqqacha cho‘zilib ketgan, odamlar esa gavjum Badalin qismiga qaraganda ancha kam.

Tepaga kanat yo‘li kabinasida ko‘tarildik. Pastga esa ochiq relsli chana (toboggan) — metall rels bo‘ylab sirg‘aladigan chanada tushdik. Pastga tushish bizga olam-olam zavq bag‘ishladi.

Devorda taxminan uch yarim soat vaqt o‘tkazib, 20 ming qadam yurdik. Bu bizga kuchli hissiy ko‘tarinkilik baxsh etgan bo‘lsa-da, jismonan holdan toydik: jazirama quyosh ostida tik, deyarli vertikal zinapoyalardan yurish oson kechmadi.

Yozgi saroy: qayiqda sayr va rekordlar galereyasi

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

Devorga chiqishdan so‘ng Yozgi saroyga kelib, nihoyat nafas rostladik: bu yer sokin, yam-yashil va odam kam ekan. Kunmin ko‘lida katta an’anaviy qayiqda sayr qilish uchun qo‘shimcha 100 CNY (taxminan 180 ming UZS) to‘ladik. Bu o‘ymakor yog‘och ajdarlar va pagoda shaklidagi tom bilan bezatilgan, qadimiy imperator qayig‘i uslubida ishlangan katta sayr kemasi edi.

Ko‘lda bunday kemalar kechuv vositasi vazifasini bajaradi — masalan, Uzun yo‘lakdan O‘n yetti ravoqli ko‘prikkacha qatnaydi. Bu oyoqlarimiz uchun ayni muddao bo‘ldi: qirg‘oq bo‘ylab bir necha kilometrlik piyoda yo‘lni qisqartirdik va majmuani suv ustidan bemalol tomosha qildik. Bu yerdan xuddi qadimiy gravyuralardagi kabi naqshinkor ravoqlar, majnuntollar va ko‘priklar kaftdek namoyon bo‘ladi.

Eng esda qolarlisi Ginnesning rekordlar kitobiga kiritilgan Uzun yo‘lak (Chanlan) — usti yopiq yog‘och galereya bo‘ldi. Bu yerdagi har bir to‘singa qo‘lda naqsh solingan: afsonalardan olingan syujetlar, manzaralar, gullar va Xitoy mumtoz asarlaridan lavhalar aks etgan. Butun sayr davomida birorta ham takrorlangan tasvirni uchratmadik.

Keyinroq tepalikdagi ko‘shklarga ko‘tarildik (kirish uchun yana 10–15 CNY (taxminan 18–27 ming UZS) atrofida to‘ladik). Yuqoridan bog‘ning o‘zi hamda imperator inshootlarining an’anaviy qayrilma tomlari juda chiroyli ko‘rinadi. Pekinga kechga boribgina qaytdik — juda charchagan bo‘lsak-da, sayohat shunga arzirdi.

Agar bu yo‘nalishni qaytadan rejalashtirganimizda, Buyuk Xitoy devori va Yozgi saroyni bir kunga qo‘shmagan bo‘lardik. Ikkala maskan ham juda ulkan, shuning uchun charchab holdan toymaslik maqsadida har biriga alohida bir kundan ajratgan ma’qul.

3-kun: yomg‘ir ostidagi Universal Studios Beijing bog‘i

Buyuk devorga chiqqandan keyin to‘yib uxlagimiz keldi, biroq uchinchi kunga mashhur film va multfilmlar asosida yaratilgan manzillarga ega Universal Studios Beijing tematik ko‘ngilochar bog‘iga borishni rejalashtirib qo‘ygandik. Izohlarda bog‘ning ochilish vaqtiga borishni maslahat berishgan ekan. Metroda bir necha marta almashishga to‘g‘ri kelmasligi uchun taksida ketdik — bu ancha vaqtimiz va kuchimizni tejadi.

Chiptalarni oldindan xarid qildik. Ularni Alipay ilovasida ham rasmiylashtirish mumkin, lekin biz Xitoyning ovqat buyurtma qilish, yetkazib berish va xizmatlarni band qilish servisi — Meituan orqali tekshirib ko‘rdik. Tuangou (sotuvchilar kupon va chiptalarni chegirma bilan sotadigan birgalikdagi xaridlar servisi) bo‘limida narx eng hamyonbop ekan. Bayramdan tashqari oddiy dushanba kuni uchun kirish chiptasi kishi boshiga 430 CNY (taxminan 775 ming UZS)ga tushdi.

Maslahat: tashrifni ish kunlariga rejalashtiring va Xitoyning ish kunlari taqvimini tekshirib oling. Milliy bayramlar va maktab ta’tillari davrida mashhur attraksionlarga kirish uchun ikki-uch soatlab navbatda turib qolish mumkin.

Uchta asosiy hudud: Decepticoaster attraksioni, Xogsmid qishlog‘i va dinozavrlar

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

Bog‘ning ko‘lami ilk daqiqalardanoq hayratga soladi. Birinchi bo‘lib «Transformerlar» hududidagi Decepticoaster attraksioniga bordik. Bu deseptikonlar mavzusida yaratilgan, joyidan keskin qo‘zg‘aluvchi va «o‘lim halqalari»ga ega tezyurar ekstremal attraksion: poyezd katta tezlikda yeldek uchadi va ostin-ustun bo‘lib aylanadi.

«Garri Potter» hududida Xogsmid — qor bilan qoplangan nishab tomli uylari va esdalik sovg‘alar do‘konlariga ega ertaknamo sehrgarlar qishlog‘i bunyod etilgan bo‘lib, uning tepasida Xogvarts qasri bo‘y cho‘zib turibdi. “Yura dunyosi” hududida esa suv bo‘ylab pastga tushish, ayniqsa, yodda qoldi: siz solda tropik bo‘ron ichra suzib borasiz va shundoqqina yoningizda ulkan animatronik tirannozavr o‘kirgancha paydo bo‘ladi.

Bizda umumiy navbatsiz kirish huquqini beruvchi chipta — tezkor kirish chiptasi (Express Pass) yo‘q edi. Ammo oddiy navbatda turish ham zerikarli bo‘lmadi. Bu yerda kutish hududlari interaktiv tarzda tashkil etilgan: ichkarida ko‘plab dekoratsiyalar, rekvizitga to‘la xonalar va kino ixlosmandlari uchun yashirin vizual ishoralar bor.

Janob Pingning lag‘monxonasi va achchiq mala syango

• 
• 
• 

Tushlik qilish uchun «Kung-fu panda» hududidagi panda Poning tutingan otasi — janob Pingning lag‘monxonasiga kirdik. Guruch hamda mala syango (mala xiangguo) — vok-tovada go‘sht, sabzavotlar va tofuni achchiq chili hamda og‘izda yengil uvishish hissini paydo qiluvchi Sichuan qalampiri bilan qovurib tayyorlanadigan Sichuan taomini oldik. Ovqat to‘yimli ekan, zal esa xuddi multfilmdagidek bezatilgan. Ikki kishilik tushlik 170 CNY (taxminan 306 ming UZS)ga tushdi. Bog‘ hududida yegulik va ichimliklar narxi shahardagidan qimmatroq: oddiy bir idishdagi suv taxminan 10 CNY (taxminan 18 ming UZS) turadi.

Jala va 60 yuanlik yomg‘irpo‘sh

• 
• 
• 

Kunning ikkinchi yarmida osmonni bulut qoplab, kuchli jala quya boshladi. Biz aynan “Garri Potter” hududida edik va shoshilinch ravishda 60 CNY (taxminan 108 ming UZS)ga bir martalik yomg‘irpo‘sh sotib oldik. Bir parcha polietilen yomg‘irpo‘sh uchun bu ancha qimmat. Lekin boshqa ilojimiz yo‘q edi.

Yomg‘ir bizga qo‘l keldi: tashrif buyuruvchilarning aksariyati bir zumda tarqalib ketdi, attraksionlarga navbatlar ikki baravar qisqardi. Ho‘l tosh yo‘laklar va Xogvarts qasri esa kechki chiroqlar yorug‘ida kunduzgidan ko‘ra yanada mahobatliroq ko‘rinardi.

Tezkor kirish chiptasi sotib olish imkoniyati bo‘lsa, albatta oling. Uning narxi 400 CNY (taxminan 721 ming UZS) yuandan boshlanadi. U bilan ob-havo kutilmaganda aynigan taqdirda ham, barcha attraksionlarda shoshilmasdan uchishga ulgurasiz.

Keling,  bunday qilamiz: sizdan  Aviasales.uzʼga obuna bo’lish,  bizdan esa — hurmat va ehtirom

Telegram

Instagram

4-kun: Osmon ibodatxonasi, Tyananmen maydoni va Taqiqlangan shahar

Shu kuni biz Taqiqlangan shahar (Gugun) va Osmon ibodatxonasini tomosha qildik. U yerlarga chiptalarni albatta oldindan sotib olish kerak: band qilish tashrifdan yetti kun oldin, odatda Pekin vaqti bilan kechqurun ochiladi.

Chiptalar rasman Gugun sayti va WeChat mini-ilovalarida sotiladi. Xitoy ilovalarini tushunish qiyin bo‘lsa, xalqaro xizmatlar yordamga keladi — biz chiptalarni Trip.com orqali oldik.

Tyananmen maydoni — alohida mavzu. U yerga kirish bepul, lekin oldindan onlayn band qilmasdan kiritishmaydi. Uni maydon sayti yoki WeChat orqali xorijga chiqish pasporti raqami bilan rasmiylashtirish mumkin.

Biz WeChat’dagi “天安门广场预约参观” (“Tyananmen maydoniga tashrif buyurish uchun yozilish”) mini-ilovasidan foydalandik. U yerda ro‘yxatdan o‘tish qiyin bo‘lmadi, O‘zbekiston telefon raqamlari ham muammosiz qabul qilinadi. Bu ishni ortga surmaslikni maslahat beramiz: ertalabki qulay vaqtlar sanoqli soniyalar ichida tugab qoladi.

Chiptalar narxi qancha edi:

• Taqiqlangan shaharga kirish — taxminan 60 CNY (taxminan 108 ming UZS);;
• Osmon ibodatxonasiga chiptalar — bog‘ga kirish uchun 10–15 CNY (taxminan 18–27 ming UZS) va asosiy pavilyonlarga (masalan, Hosil uchun ibodat zaliga) kirish uchun yana taxminan 20 CNY (taxminan 36 ming UZS);
• Tyananmen maydoniga o‘tish — bepul, lekin oldindan band qilish sharti bilan.

Yo‘nalishni janubdan shimolga qarab qat’iy ketma-ketlikda tuzdik: Osmon ibodatxonasidan boshlab, keyin Tyananmen maydoniga bordik, u yerdan esa to‘g‘ri Taqiqlangan shaharga kirdik. Boshqacha yo‘l bilan kira olmaysiz: saroyda qat’iy bir tomonlama harakat amal qiladi va sayyohlarga faqat janubiy Tushlik darvozasi orqali kirishga, shimoliy darvozadan esa chiqishga ruxsat beriladi.

Tong: tayszi gimnastikasi va Hosil uchun ibodat zali

• 
• 
• 
• 

Kun isib ketmasidan ulgurish uchun Osmon ibodatxonasiga soat 8:30 ga yetib keldik. Ibodatxona majmuasi atrofidagi ulkan bog‘da nima uchun erta uyg‘onishga arzishini darhol tushunish mumkin. Aksariyat sayyohlar uxlab yotgan paytda, sarv daraxtlari soyasida mahalliy aholi to‘planadi: ular tayszi — ohista harakatlarga asoslangan an’anaviy xitoy sog‘lomlashtirish gimnastikasi bilan shug‘ullanishadi, badminton o‘ynashadi va jo‘r bo‘lib xalq qo‘shiqlarini kuylashadi.

Bog‘ning markazida Hosil uchun ibodat zali — uch yarusli ko‘k tomli, birorta ham mix ishlatilmasdan qurilgan dumaloq yog‘och ibodatxona joylashgan. Ertalab uning atrofi jimjit va kimsasiz bo‘ladi.

Tyananmen va Taqiqlangan shahar

• 

  Tyananmen
• 
• 

  Taqiqlangan shahar
• 
• 
• 
• 
• 

Bog‘dan so‘ng dunyodagi eng yirik maydonlardan biri bo‘lgan, Osmon sokinligi darvozasi sharafiga nomlangan Tyananmenga yo‘l oldik. Bu yerda nazorat deyarli aeroportdagidek qat’iy: sumkalar skanerdan o‘tkaziladi, pasportlarni esa nazoratchilar skanerlaydi. Navbatlar tez siljiydi, lekin tekshiruvlar sayr boshlanmasidanoq odamni holdan toydiradi.

Maydondan to‘g‘ri Xitoy imperatorlari asrlar davomida yashagan 980 ta binodan iborat saroy majmuasi — Taqiqlangan shaharga o‘tdik. Gugun bizda qarama-qarshi his-tuyg‘ularni uyg‘otdi. Bir tomondan, cheksiz hovlilar va sariq imperator cherepitsasi bilan qoplangan tomlar kishini hayratga soladi. Boshqa tomondan esa, voqelik Gollivud filmlaridagidan biroz farq qilardi. Asosiy taxt zallari va xonalar ichiga sayyohlar kiritilmaydi: eshik o‘rinlari oyna to‘siqlar bilan yopilgan. Ichkarini ko‘rish uchun olomon orasidan siqilib o‘tishga va boshqalarning boshi ustidan mo‘ralashga to‘g‘ri keladi.

Oqshom: Guysze ko‘chasida qisqichbaqalar va laziji

• 
• 
• 
• 

Kechga borib oyoqlarimiz zirqirab og‘rirdi, lekin biz mehmonxonaga emas, xonamiz yaqinidagi mashhur Guysze (Guijie) ko‘chasiga bordik. Bu ko‘cha qizil xitoy fonuslari bilan bezatilgan, yuzlab restoranlar joylashgan bir kilometrlik tungi gastronomik xiyobondir.

Bu yerda biz ziravorli qaylada pishirilgan achchiq daryo qisqichbaqalarini, dukkakli o‘simliklar kraxmalidan tayyorlangan yupqa shaffof ugra — funchoza ustiga qo‘yilgan sarimsoqli ustritsalar va duxovkada pishirilgan dengiz chig‘anoqlarini oldik. Asosiy taom laziji tovug‘i bo‘ldi: chuqur likopchada quritilgan chili va Sichuan qalampiri uyumi ostida tortiladigan, ko‘p yog‘da qovurilgan qarsildoq lahm bo‘laklari. Muzdek pivo bilan juda yaxshi ketadi. Kechki ovqat uchun ikki kishilik hisob 400 CNY (taxminan 721 ming UZS) tashkil qildi.

5-kun: Sianga safar, Musulmonlar mahallasidagi ziravorlar va kechki minora

Sianni bejiz tanlamadik: u Xitoyning to‘rtta buyuk qadimiy poytaxtidan biri hamda asrlar davomida Osiyoni O‘rta yer dengizi bilan bog‘lab turgan karvon yo‘li — Buyuk Ipak yo‘lining boshlang‘ich nuqtasi hisoblanadi. Pekinning osmono‘par binolaridan so‘ng bu yerda darhol tarixiy muhit seziladi: shahar markazida Min sulolasidan qolgan ulkan devor va eski me’moriy tuzilish saqlanib qolgan.

G toifasidagi tezyurar poyezdda 650 yuanlik sayohat

Soat 7:00 da Pekinning G‘arbiy vokzalidan (Beijing West) tezyurar poyezdga o‘tirdik va to‘rt yarim soatdan so‘ng Sianning Shimoliy vokzalida (Xi’an North) tushib qoldik.

Bu G toifasidagi poyezd — soatiga 300–350 kilometr tezlikda harakatlanadigan “gaote” (gaotie) yuqori tezlikdagi poyezdi edi. G harfi reys raqamining boshida keladi: poyezdimiz G321 edi. Ilovada yuqori tezlikdagi reyslarni shu harf orqali qidirish juda qulay. Chiptalarni Trip.comdan xarid qildik. Qog‘oz chiptaning keragi yo‘q: vokzal va poyezdga chipta xaridida ko‘rsatilgan xorijga chiqish pasporti bo‘yicha kiritiladi.

Biz ikkinchi klassda ketdik, chipta narxi kishi boshiga 650 CNY (taxminan 1 mln UZS) edi. Poyezdda jami uchta klass bor: ikkinchi (eng arzoni), birinchi va biznes. Ikkinchi klass o‘rindiqli salondan iborat: bir qatorda beshta o‘rindiq — yo‘lakning bir tomonida uchta, ikkinchi tomonida ikkita joylashgan. Oyoq uzatishga joy yetarli, har bir o‘rindiq yonida rozetka bor. Poyezd g‘ildiraklarning odatiy taraqlashisiz deyarli shovqinsiz harakatlanadi.

Qo‘ng‘iroq minorasi yaqinidagi Jin Jiang mehmonxonasi

• 
• 
• 
• 

Sianda Jin Jiang West Capital International Hotel mehmonxonasiga joylashdik. Mehmonxona asosiy chorrahada qad rostlagan va eski Sianning markaziy mo‘ljali bo‘lib xizmat qiladigan XIV asrga oid yog‘och soqchi minorasi — Qo‘ng‘iroq minorasi (Chjunlou) yaqinida joylashgan. Joy tanlashda adashmabmiz: bu yerdan qadimiy mahallalar va qal’a devorigacha bir necha daqiqada piyoda yetib olish mumkin.

Musulmonlar mahallasi: ko‘cha taomlari, zira va nonlar

Kechqurun Musulmonlar mahallasiga (Huimin Jie) yo‘l oldik. Bu Sian markazidagi tarixiy mahalla bo‘lib, u yerda asrlar davomida Xitoyning islom diniga e’tiqod qiluvchi etnik ozchiligi — xueylar jamoasi istiqomat qiladi.

O‘zbekistonlik sayohatchilarga bu yerda ko‘p narsa tanish tuyuladi: havoda zira, qovurilgan piyoz, qizigan yog‘ hidi va yangi yopilgan non isi anqiydi. Savdo rastalari esa sharq bozorlarini eslatadi.

Deyarli barcha do‘kon va qahvaxonalarga “Sinchjen” (halol) iyerogliflari tushirilgan yashil peshtaxtalar osib qo‘yilgan, to‘yimli ko‘cha taomlarining bir porsiyasi esa 10 CNY (taxminan 18 ming UZS)dan 30 CNY (taxminan 54 ming UZS)gacha turadi. Biz mahalliy taomlardan tatib ko‘rdik:

• joutszyamo (roujiamo) — burgerning siancha varianti: ziravorlar va qaynatma sho‘rva qo‘shib dimlab pishirilgan, mayda to‘g‘ralgan mol yoki qo‘y go‘shti solingan xamirturushsiz qarsildoq kulcha;
• lyanpi (liangpi) — yangi bodring, sarimsoqpiyozli sous, qora guruch sirkasi va achchiq chili yog‘i bilan tortiladigan, kraxmalli xamirdan tayyorlangan sovuq va enli ugra;
• kabobchalar (chuan) — ingichka sixlarga tortilgan go‘sht bo‘laklari: ular ochiq cho‘g‘da pishiriladi hamda ustiga mo‘l qilib yanchilgan zira, kunjut va achchiq qizil qalampir sepiladi.

Kechki ovqatdan so‘ng Qo‘ng‘iroq minorasining (Chjunlou) ichiga kirdik. Chipta narxi kishi boshiga 30 CNY (taxminan 54 ming UZS) yuan.

Bu maskan bilan bog‘liq bir tarix bor: 1582-yilda ushbu ulkan yog‘och bino qayta qurilgan asosiy ko‘chalarning qoq chorrahasida turishi uchun yaxlitligicha yangi joyga ko‘chirilgan.

Yuqorida qo‘ng‘iroqlarni, qadimiy to‘sinlar tizimini ko‘zdan kechirish va tillarang chiroqlar yog‘dusidagi kechki Sianni tomosha qilish mumkin.

Xuddi shu mavzuda ko‘proq ma'lumot

Men ishongan (va bekorga ishongan) Xitoy haqidagi 7 ta mif

6-kun: Terrakota armiyasi

Oltinchi kuni Sianning eng asosiy diqqatga sazovor maskani — Terrakota armiyasini ko‘rishga otlandik. Bu xitoylik jangchilar va ularning otlarining haqiqiy o‘lchamdagi 8 mingdan ortiq sopol haykallaridan iborat ulkan yer osti maqbarasidir. Armiya miloddan avvalgi III asrda Xitoyning birinchi hukmdorini narigi dunyoda qo‘riqlashi uchun bunyod etilgan.

Muzey majmuasiga Sian temiryo‘l vokzalidan sayyohlik avtobusida yetib oldik. Vokzal oldi maydonida bunday sayyohlik avtobuslari juda ko‘p. Xitoy tilida gaplasha olganim uchun muloqotda muammo bo‘lmadi: bir kun oldin kechqurun shunchaki haydovchining oldiga borib, aloqa raqamlarini yozib olgandik. Biroq til bilmaydigan sayyohlarga tavakkal qilmaslikni va u yerda avtobus almashishlarda adashib qolmaslik uchun transferni ilovalar, masalan, Trip.com orqali oldindan buyurtma qilishni maslahat beraman.

Yo‘lga taxminan bir soat vaqt ketdi, bir tomonga chipta narxi 20 CNY (taxminan 36 ming UZS) atrofida bo‘ldi. Muzey majmuasiga kirish chiptasi esa 120 CNY (taxminan 216 ming UZS)ga tushdi.

Imperator Sin Shixuandi qo‘rg‘oni va 1-sonli xandaq

Yo‘l-yo‘lakay gid bizga yashil tepalikni ko‘rsatdi. Uning ostida tarqoq Xitoy podsholiklarini yagona imperiyaga birlashtirgan, iyerogliflar, tangalar va og‘irlik o‘lchovlarini bir tizimga solgan hukmdor — imperator Sin Shixuandining qo‘l tegmagan qabri joylashgan. Maqbara haligacha ochilmagan. Arxeologlar qadimiy osori-atiqalarga shikast yetkazib qo‘yishdan xavfsirashadi: ochiq havoda sopolning bo‘yog‘i va lok qoplamasi bir zumda nurab ketadi. Bundan tashqari, qadimgi Xitoy solnomalarida dafn xonasi ichidagi simobdan iborat daryo va ko‘llari, shuningdek, qabr o‘g‘rilariga qarshi o‘rnatilgan mexanik kamon-u tuzoqlar haqida yozilgan. Tepalikdan olingan tuproq tahlillari haqiqatan ham u yerda simob miqdori g‘ayritabiiy darajada yuqori ekanligini ko‘rsatgan.

Muzey ichida ekskursiya xizmatidan voz kechdik va bundan afsuslanmadik: o‘z holimizcha, shoshilmasdan bemalol aylandik. Pavilyonlarni ko‘rishga jami uch soatcha vaqt ketdi. Qazishmalarning eng asosiy nuqtasi — 1-sonli xandaq. Bu qazishma maydoni ustida qad rostlagan, kattaligi ikkita futbol maydoniga teng keladigan ulkan yopiq angar. Ichkarida minglab terrakota piyoda askarlari, otlar va jang aravalari tekis jangovar saf tortib turibdi.

Ularning nihoyatda aniqlik bilan ishlangani kishini hayratga soladi: har bir jangchining yuz tuzilishi, mo‘ylovining shakli, soch turmagi va sovut burmalari o‘ziga xos — arxeologlar minglab haykallar orasidan bir-biriga o‘xshash ikkita yuzni topa olishmagan. Haykallar shu qadar jonli ko‘rinadiki, go‘yo tirik odamlardan iborat haqiqiy qo‘shin bir zumda loyga aylanib qolgandek.

Haidilaoda kechki ovqat: xogo va lag‘mon cho‘zish shousi

Kechqurun Haidilao restoraniga bordik. Bu Xitoyning mashhur xogo (huoguo) — "qaynoq qozon" formatidagi an’anaviy taomlar tarmog‘i. Stolning o‘rtasiga qaynab turgan sho‘rvali idish o‘rnatilgan bo‘lib, mehmonlar xom masalliqlarni unga solib, o‘zlari pishirib yeyishadi. Biz ikki bo‘lmali qozonni tanladik: bir tomonida achchiq chili qalampirli Sichuan sho‘rvasi, ikkinchi tomonida esa mayin pomidorli qaynatma. Ularga qo‘shimcha sifatida yupqa kesilgan marmar mol go‘shti, krevetkalar, sabzavotlar va qo‘ziqorinlar buyurtma qildik.

Bu yerda xizmat ko‘rsatish alohida shouga aylantirilgan: buyurtmangiz tayyor bo‘lguncha bepul gazak va ichimliklar keltirishadi, ko‘zoynakni artish uchun nam salfetkalar va telefon uchun maxsus g‘iloflar berishadi. Agar restoranning maxsus lag‘monini buyurtma qilsangiz, oshpaz ko‘chma karnay bilan stolingiz yoniga chiqib, “lag‘mon raqsi”ni (kung-fu lag‘mon) ijro etib beradi — u musiqa sadolari ostida uzun xamir tasmasini mehmonlarning boshi uzra havoda mohirlik bilan aylantirib cho‘zadi va so‘ng qaynab turgan sho‘rvaga tashlaydi. Ikki kishilik kechki ovqat bizga 450 CNY (taxminan 811 ming UZS)ga tushdi.

7-kun: autlet, Yovvoyi g‘ozlar pagodasi va karnaval

Yettinchi kunni ikki qismga bo‘ldik: kunduzi shahar chetidagi savdo markazida xarid qildik, kechga yaqin esa Tan sulolasi davriga oid tarixiy obidalarni — budda pagodasi va gavjum piyodalar ko‘chasini tomosha qilishga yo‘l oldik.

Sasseur autleti: “1+1=3” aksiyalari

Kunning birinchi yarmida taksida Sasseur Outlet (砂之船奥莱) majmuasiga bordik. Bu shahar tashqarisida joylashgan autlet majmuasi, ya’ni ochiq osmon ostidagi savdo shaharchasi bo‘lib, u yerda brendlar yil bo‘yi o‘tgan mavsum kolleksiyalarini 50–70% gacha chegirmalar bilan sotadi.

Biz aniq maqsad bilan The North Face, Adidas, Nike va Li Ning kabi sport bo‘limlariga kirdik. Li Ning — xitoylik olimpiya chempioni Li Ning tomonidan asos solingan mashhur sport brendi. Bu marka yuqori texnologiyali yugurish poyabzallari va zamonaviy sport kiyimlarini ishlab chiqaradi. Shuningdek, kundalik kiyimlar olish uchun Uniqlo do‘koniga ham kirdik.

Autlet do‘konlarida “1+1=3” yoki "ko‘proq xarid qil — kamroq to‘la" kabi pog‘onali aksiyalar doimiy ravishda amal qiladi. Nike do‘konidan jami 1 000 CNY (taxminan 2 mln UZS)ga ikki juft krossovka va ikkita shim oldik. Xaridlar uchun hammasi bo‘lib 600 USD (taxminan 7 mln UZS) pul ketdi. Toshkentda xuddi shunday original mahsulotlar to‘plami kamida 1 000 USD (taxminan 12 mln UZS)ga tushgan bo‘lardi.

Katta Yovvoyi g‘ozlar pagodasi

• 
• 

Xaridlardan so‘ng Yovvoyi g‘ozlar katta pagodasiga (Dayanta) yetib keldik. Bu VII asrga oid yetti qavatli g‘ishtin inshoot: pagoda Tan sulolasi davrida rohib Syuanszan Hindistondan olib kelgan budda yodgorliklari va muqaddas bitiklarni (sutralarni) saqlash uchun maxsus bunyod etilgan. Pagoda ibodatxona hovlilari va soya-salqin xiyobonlar qurshovida joylashgan. Sayohatchilar o‘z izohlarida yuqori maydonchadan ochiladigan manzara juda oddiy ekanini va tepaga chiqish uchun alohida chipta olishga arzimasligini yozishgan edi. Biz ham tepaga chiqmaslikka qaror qildik. Shunchaki bog‘da sayr qilib, kechki dastur oldidan biroz nafas rostladik.

Buyuk Tan ko‘chasi: musiqali favvoralar va xanfu ijarasi

Oqshom tushishi bilan pagoda etagida Buyuk Tan piyodalar ko‘chasi (Datang Everbright City) jonlanadi. Bu Xitoy madaniyati, she’riyati va me’morchiligining eng gullab-yashnagan davri — Tan sulolasi poytaxti Chanan (qadimgi Sian) uslubida qurilgan, uzunligi ikki kilometrdan oshadigan xiyobondir. Soat 19:00 da pagoda oldidagi maydonda rang-barang musiqali favvoralar shousi boshlanadi: musiqa sadolari ostida suv oqimlari ko‘kka otilib, turli ranglarda jilolanadi. Ko‘chaning o‘ziga kirish bepul. Kechqurun bu yerda chiroqlar yoqiladi, ko‘cha artistlari esa an’anaviy Tan davri liboslarida tarixiy sahna ko‘rinishlarini namoyish etishadi.

Ko‘chadagi deyarli barcha sayyohlar mahalliy ko‘ngilochar mashg‘ulotda ishtirok etib, xanfu kiyib ko‘rishmoqda. Xanfu — bu oldi chalishtirib bog‘lanadigan, keng yengli va etaklari hilpirab turadigan uzun an’anaviy xitoy ipak libosidir. Ko‘cha studiyalarida 100–200 yuanga kostyum ijaraga olish mumkin: bu narx ichiga tarixiy uslubda pardoz qilish hamda to‘g‘nog‘ich va gullar bilan murakkab soch turmagi yaratish ham kiradi. Atrofda yuzlab bashang kiyingan odamlar pavilyon chiroqlari qurshovida fotosessiyalar uyushtirishadi, yo‘l-yo‘lakay stritfud yeb, kechki ovqatni tanovul qilib ketaverish mumkin. Vaqt yetmagani uchun o‘zim xanfu kiyib ko‘rmadim. Pardoz va tayyorgarlikka kamida bir soat ketadi, shu sababli biz shunchaki sayr qildik.

Sian uchun ko‘proq vaqt ajratish kerak ekan — ko‘cha taomlari va tarixiy obidalariga boy qadimiy poytaxtga ikki-uch kunlik sayohat haqiqatan ham kamlik qiladi.

Xuddi shu mavzuda ko‘proq ma'lumot

Xitoy oshxonasi: ekzotika ishqibozlari uchun yo‘riqnoma

8-kun: uyga qaytish va taks-fri

Uyga Siandan Toshkentga to‘g‘ridan-to‘g‘ri Loong Air reysi orqali uchdik — bu bosh qarorgohi Xanchjouda joylashgan Xitoy aviakompaniyasi bo‘lib, O‘zbekistonga to‘g‘ridan-to‘g‘ri parvozlarni amalga oshiradi. Parvoz taxminan besh yarim soat davom etdi.

Shensi provinsiyasining asosiy aeroporti hisoblangan, shahardan taxminan 40 kilometr uzoqlikda joylashgan Sian Syanyan (XIY) xalqaro aeroportiga parvozdan 4 soat oldin yetib keldik. Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) bir qismini qaytarib olish — taks-frini (tax-free) rasmiylashtirish uchun zaxira vaqti kerak edi.

Tax Refund peshtaxtalari yirik savdo markazlaridagi ko‘plab brend do‘konlarda ishlaydi, ammo vaqtimiz tig‘iz bo‘lgani sababli hujjatlarni faqat uchta nuqtada — Nike, The North Face va Uniqlo do‘konlarida rasmiylashtirdik.

Xitoyda taks-fri tizimi qanday ishlaydi

Tax Free Shopping peshlavhasi bor do‘konda bir kunda 200 CNY (taxminan 360 ming UZS)dan boshlab xarid qilinsa, davlat soliqning bir qismini qaytarib beradi. Qaytarishning bazaviy stavkasi — 11% (aksariyat sanoat mollari va kiyim-kechaklar uchun) yoki 8% ni tashkil etadi, lekin operator 2% komissiya ushlab qoladi. Natijada sayyoh chek summasining 9% yoki 6% qismini qo‘lga oladi.

Jarayon qanday kechadi:

1.  Do‘konning kassasidayoq xorijga chiqish pasportingizni ko‘rsating va soliqni qaytarish blankasi (Tax Refund Application Form) hamda rasmiy chek — fapyao (fapiao) berishlarini so‘rang. Fapyao — bu himoya kodi va muhrga ega bo‘lgan, qat’iy hisobda turuvchi Xitoy fiskal cheki bo‘lib, usiz bojxona xodimlari buyumlarning olib chiqilishini tasdiqlaydi.

2.  Aeroportda yukni topshirishdan oldin bojxona peshtaxtasini (Customs Desk) toping. Xodim tovarlarni zavod qadog‘ida va yorliqlari bilan ko‘rsatishni talab qilishga haqli, shuning uchun xaridlar solingan chamadonlarni oldindan bagajga topshirib bo‘lmaydi.

3.  Tekshiruvdan o‘tib, bojxona muhrini olgach, ro‘yxatdan o‘tish joyida yukingizni topshiring, ko‘rikdan o‘ting va steril hududda pul qaytarish kassasini (Tax Refund) toping. Pullar yuanda naqd beriladi yoxud karta yoki Alipay hamyoniga o‘tkazib beriladi.

Yodda tuting, buyumlar mutlaqo yangi bo‘lishi shart. Agar bojxona xodimi buyumning kiyilganini yoki narx yorliqlari kesib olinganini sezib qolsa, rasmiylashtirish rad etiladi.

Soliqni qaytarish ishlarini tugatgach, samolyotga chiqishga yo‘l oldik. O‘zimiz bilan suvenirlar hamda imperatorlik Pekini, terrakota jangchilari va kechki Sian haqidagi xotiralarga to‘la chamadonlarni olib ketayotgandik.

Xitoyga bir haftalik sayohat qanchaga tushdi

Biz ikki kishilik safarda bir kishi uchun ketgan xarajatlarni hisoblab chiqdik. Yakuniy jadvalga autletdagi xaridlar kiritilmadi — faqat chiptalar, yashash, ovqatlanish, shahar transporti va ekskursiyalar uchun ketgan asosiy xarajatlar hisobga olindi.

Xitoyga sayohat qilishdan oldin nimalarni bilish muhim?

Parvozdan avval uchta asosiy qoidani yodda tutish lozim:

• WeChat va Alipay ilovalarini oldindan yuklab olib, sozlab qo‘ying — ularsiz Xitoyda hatto ko‘chadan bir shisha suv sotib olish yoki taksi chaqirish ham qiyin;
• asosiy diqqatga sazovor joylarga (ayniqsa, Taqiqlangan shaharga) chiptalarni tashrifdan qat’iy yetti kun oldin — bo‘sh o‘rinlar ochilishi bilanoq band qiling;
• xorijga chiqish pasportingizning asl nusxasini doimo o‘zingiz bilan olib yuring: hujjatlar Tyananmen maydoniga hamda muzeylarga kirishda, temir yo‘l vokzallarida, metroda bir yo‘nalishdan boshqasiga o‘tishda va mehmonxonalarga joylashishda tekshiriladi. Pasportsiz shahar bo‘ylab harakatlanib bo‘lmaydi.

Xitoy mustaqil sayohat qilish uchun biz kutganimizdan ko‘ra ancha tushunarli va qulay ekan. Alipay va Amap navigatori kabi xizmatlar til va kundalik hayot bilan bog‘liq qiyinchiliklarning aksariyatini bartaraf etadi. Tezyurar poyezdlar esa shaharlararo hech qanday xavotirsiz harakatlanish imkonini beradi. Eng muhimi — kerakli ilovalarni oldindan o‘rnatib olish, qulay poyabzal tanlash va tig‘iz kun tartibiga tayyor turishdir.

Xuddi shu mavzuda ko‘proq ma'lumot

Xitoyda sayohat qilish uchun ilovalar: VPN, WeChat, onlayn xaridlar va taksi