Xitoydan nimalarni olib kelish mumkin? Ming yillik chinni, o‘yinchoqlar va gazaklar
Bu osori-atiqalarni faqat Chin mamlakatidan topish mumkin.
Agar siz Xitoydan faqat «pul qurbaqasini» (u deyarli har bir uyda bor) va panjasini silkitib turadigan mushuklarni olib kelish mumkin deb o‘ylasangiz, hayratlanishga tayyor turing. Biz sovg‘a g‘oyalarini bir joyga to‘pladik, ular choy qutilari, ipak ro‘mollar, Buyuk Xitoy devori tasviri tushurilgan magnitchalar kabi javonlarda yoki oshxonaning bir chetida chang bosib yotmaydi.
To‘plamda nafaqat chamadondan joy oladigan, balki uyga qaytganda haqiqiy kerakli buyumga aylanadigan ajoyib muqobil variantlar jamlangan. Ularning aksariyati jahon brendlari bilan bog‘liq: aynan Xitoyda shu buyumlar boshqa mamlakatlarda deyarli topib bo‘lmaydigan cheklangan kolleksiyalar va mahalliy hamkorlik ko’rinishida ishlab chiqariladi.
Ming yillik xitoycha chinni
Chinnining vatani — Xitoy. Bu yerda «Made in China» yozuvi tushirilgan oddiy supermarketlarda turadigan va zavodda ishlab chiqarilgan nimjon piyolalar emas, balki qo‘lda yasalgan buyumlar sotiladi. Pekinda Panszyayuan (Panjiayuan Antique Market) bozori mavjud bo‘lib, u yerda chinni buyumlar uchun katta bo‘limlar ajratilgan: arzon suvenirlardan tortib kolleksiya uchun vazalar va haykalchalargacha. Guanchjoudagi qadimiy va badiiy chinnilarni qidirish uchun asosiy joy — bu Guangzhou Antique City bo‘lib, bu yerda ajdarho, nilufar va imperator naqshlari bilan bezatilgan zamonaviy servizlarni topish mumkin. Chinakam chinni to‘plami Xitoyning istalgan bozorida O‘zbekistondagiga qaraganda 5-10 baravar arzonroq bo‘ladi: narxlar to‘plam uchun 100 yuandan boshlanadi, bu taxminan 170 ming so‘m.
Ko‘pincha uydagi o‘tirishmalar uchun choy servizlari, mehmonxona uchun vazalar yoki hamkasbga sovg‘a sifatida chiroyli piyolalar olishadi. Bunday chinni nafaqat tashqi ko‘rinishi uchun, balki gipoallergen, chidamli va bardoshli ekanligi uchun ham qadrlanadi. Har bir buyumning o‘z tarixi bor: ko‘pincha buyum Sin sulolasi davri estetikasidan ilhomlangan usta qo‘lidan o‘tadi.
«Pop Mart» syurpriz qutisi
Agar siz ham Labubu trendini kuzatgan bo‘lsangiz-u, lekin nimaga bunchalik shov-shuv bo’lganligini tushunmagan bo‘lsangiz — hamma gap «ko’r-ko’rona», ya’ni ichidan qanday turdagisi chiqishini bilmagan holda qutining olinishida. Bu deyarli lotereya: qanday Labubu tushishini hech qachon bilmaysuz. Lekin gap faqat formatda emas. Labubu shunchaki o‘yinchoq emas, balki madaniy hodisaning bir qismiga aylandi. Osiyoda, ayniqsa, Xitoyda uzoq vaqtdan beri «child-adult» trendi mashhur bo‘lib kelgan — bunga ko’ra, kattalar bolalikdagi qiziqishlarini ongli ravishda saqlab qolishadi va o‘yinchoqlar hamda kolleksion buyumlariga pul sarflashdan zavqlanishadi. Ushbu figurachalar uchun nafaqat bolalar, hatto ofis xodimlari ham navbatda turishadi, svop-kechalar uyushtirishadi va noyob turlarini «ovlashadi».
Shanxay va Pekindagi Pop Mart do‘konlarida bitta quti 59 yuandan 99 yuangacha (101-170 ming so‘m) turadi, bu boshqa mamlakatlarga qaraganda ikki-uch baravar arzon. Kolleksionerlar kamyob versiyalar va cheklangan kolleksiyalarni soatlab qidirishlari mumkin. Labubu`dan tashqari, xayolparast ko‘zlarga ega Molly, gotik Skullpanda`ga va sho‘x Pucky`ga ham e’tibor qarating. Bunday bokslarni nafaqat child-adult trendi ixlosmandlariga, balki ukalaringiz, opa-singillaringiz va jiyanlaringizga ham sovg‘a qilish mumkin.
«Pop Mart»dan tashqari, «Miniso» tarmog‘iga ham tashrif buyurish mumkin. To‘g‘ri, Toshkentda ham do‘konlar bor, lekin Xitoy do‘konlari boshqacha ko‘rinishga ega: ko‘pchiligi tematik zallar va harakatlanuvchi installyatsiyali maydonlar ko’rinishida bezatilgan. U yerda bizda kamdan-kam uchraydigan g‘ayrioddiy mayda-chuydalar va sovg‘alarni topish oson. Yana bir mashhur Xitoy tarmog‘i — «KKV». Format jihatidan bu «Miniso» va konsept-do’kon o‘rtasidagi narsa: kosmetika, o‘yinchoqlar, kanselyariya buyumlari, gadjetlar va soatlab tomosha qilishga undaydigan g‘alati-chiroyli mayda-chuydalarga ega ulkan yorqin do‘konlar. Bu yerda ammalar, amakilar va boshqa qarindoshlar uchun sovg‘alar xarid qilish mumkin.
Lyuks kosmetika miniatyuralari
Duty-free va lyuks toifasidagi brendlarning qimmatligi haqida unuting. Xitoyda «Harmay» (kosmetika va lifestyle do‘konlari tarmog‘i), shuningdek, «Taobao» onlayn-do‘koni mavjud — bu yerda «Loewe», «Chanel», «Dior», «Estée Lauder» va «YSL» mahsulotlarining mini-versiyalarini 20 yuandan (35 ming so‘mdan) boshlab topish mumkin. 5 ml o‘lchamdagi «Rouge Coco» lab bo’yog’i, sharikchali applikatorli flakonda turadigan atir yoki ixcham tyubikdagi «Marvis» pastasi — bularning barchasini sinab ko‘rish yoki yo‘l uchun olishga qulay.
Muhimi, bular kontrafakt mahsulot emas, balki brendlarning rasmiy trevel-size, ya’ni sayohatlarga mo’ljallangan versiyalari hisoblanadi. Bunday xaridlar yangi narsalarni sinab ko‘rish, vazn va chamadondagi joy cheklovlariga moslashish yoki go‘zallik ixlosmandlari uchun sovg‘alar to‘plash uchun mos keladi. Yagona kamchilik: do‘konlarda kosmetika odatda muhrlangan shaklda, testerlarsiz taqdim etiladi.
Gadjetlar va elektronika
Mamlakatdagi eng yirik bozorlar — Shenchjendagi Huatsyanbey (Huaqiangbei) va Guanchjoudagi SEG elektronika bozori (SEG Electronics Market) elektronika ishqibozlari uchun jannatdir. Ko‘p qavatli bozorlar smart-soatlar, powerbanklar, tungi chiroqlar, mini-proyektorlar, noutbuklar va aksessuarlar bilan to‘lib-toshgan. Narxlar jahon narxlaridan 30-50 foiz pastroq.
Savdolashish mumkin va shart: sotuvchilar narxni darhol emas, ammo bajonidil tushirishadi. Xiaomi yoki HOCO gadjetlari ko‘pincha boshlang’ich narxidayoq arzonroq turadi. Xarid qilishdan oldin Dianping saytidagi sharhlar bilan tanishing, kafolat shartlarini aniqlashtiring — shunda uyingizga foydali qurilmalarning salmoqli to‘plami bilan qaytasiz.
Bozorlardan nimalarni xarid qilish mumkin?
Shanxay va Guanchjouda ko‘rinishidan oddiy savdo markazlariga o‘xshab ketadigan bozorlar bor — ularning vitrinalari va «Loues Venton» kabi egri yozuvli buyumlari bor. Ammo to‘g‘ri savol bersangiz, masalan, sizni qiziqtirgan poyabzal modeli yoki sumka haqida so‘rasangiz, sizni tor yo‘laklar va zinapoyalar bo‘ylab «Gucci» yoki «Balenciaga» kolleksiyalaridan ko’rinishidan farq qilmaydigan mahsulotlarga ega yopiq xonalarga olib borishlari mumkin.
Savdolashish o‘rinli, ba’zida narxni 500 dan 150 yuangacha (857-257 ming so‘m) tushirish mumkin, ammo muloqot ko‘pincha qattiq kechadi: sotuvchilar keskin, ovozlarini ko‘tarishadi va har doim ham do‘stona munosabatda bo‘lishmaydi. Shuning uchun, agar siz tarjimonsiz yolg‘iz bo‘lsangiz, ehtiyot bo‘ling va mojaroga aralashib qolmang.
Xitoycha gazaklar va superfudlar
Xitoydan faqat o‘yinchoqlar emas, balki qarindosh-urug‘lar va do‘stlar uchun turli xil gazaklar hamda shirinliklar ham olib kelish mumkin.
Xitoycha shirinliklardan nimalarni olib kelish mumkin?
Ananasli pirog
Birinchi o‘rinni ananasli pirog egalladi — shirin, xitoycha omad ramzi hisoblanuvchi desert. Tashqi tomondan bu chiroyli qadoqlangan kichik oltin «g‘ishtchalar»dir. Ularning asosiy afzalligi sochiluvchan qum-xamir va zich shirin-nordon masalliqning kontrastligidir. Klassik variant toza ananasdan emas, balki ananas va qishki qovun aralashmasidan tayyorlanadi, shuning uchun shirinlik to’ldirmasi tolali va unchalik suvli bo‘lmaydi. Shirinlikning qimmatroq versiyasi 100% ananasdan tayyorlanib, ta’mi yorqin nordon bo’ladi.
Pirog qandolat do‘konlarida, oddiy oshxonalarda va aeroportlarda sotiladi. An’anaga ko‘ra, u ulun choyi bilan tortiladi — choy shirinlik ta’mini yaxshi ochib beradi. Xarid qilishdan oldin, saqlash muddatini albatta tekshirib ko‘ring.
«Oq quyon» irisi
Xitoycha shirinliklar orasida «Oq quyon» irisining alohida o‘rni bor. Bu shunchaki konfet emas, balki haqiqiy madaniy yodgorlikdir. Brend tarixi 1943-yilda Shanxayda boshlangan va tanish nom hamda quyon obrazi 1949-yildan keyin Mikki Maus o‘rniga paydo bo‘lgan. O’ziga xos nozik teksturaga quyultirilgan sut asosidagi retsept orqali erishiladi. Alohida topilma — yeyish mumkin bo‘lgan guruchli o‘ramdagisi, uning o’ramini yechishingiz shart emas. XX asr o‘rtalari uchun bu gigiyena va tejamkorlikda haqiqiy yutuq bo‘lgan.
Brendning zamonaviy firma do‘konlari, ayniqsa Shanxaydagilari, xuddi Villi Vonkaning mini-fabrikasini eslatadi, faqat bu yerda irislar ishlab chiqariladi. Shisha devorlar orqali ishlab chiqarish jarayoni ko‘rinib turadi, bo’sh joylar esa harakatlanuvchi installyatsiyalar bilan to‘ldirilgan. Klassik ta’mga qo‘shimcha ravishda, pishloq, mango va matcha ya’ni ko‘k choy ta’mli variantlar taklif etiladi. Bundan tashqari, vintaj uslubidagi tasvirlar tushirilgan suvenir tunuka qutichalar va zamonaviy qutilarni ham xarid qilish mumkin. Brend, shuningdek, Xitoydan tashqarida topilmaydigan muzqaymoq, kosmetika, kiyim-kechak va aksessuarlarni ham ishlab chiqaradi.
Salomatlik uchun mo’ljallangan superfudlar
Kordiseps
Xitoy an’anaviy tibbiyoti asrlar davomida tabiat kuchiga tayanib kelgan va bugungi kunda uning ba’zi tarkibiy qismlari Osiyodan tashqarida ham «superfudlar» deb nom qozongan. Ulardan eng mashhuri kordisepsdir.
Bu Tibetning baland tog‘larida o‘sadigan g‘ayrioddiy parazit zamburug‘. Uning hayot sikli chindan ham g‘alati ko‘rinadi: spora kapalak qurtiga o’tadi, vaqt o‘tishi bilan uni mumiyoga aylantiradi va so‘ngra hasharot tanasidan ingichka jigarrang poya o‘sib chiqadi. Aynan shu narsa an’anaviy tibbiyotda qadrlanadi. Yuqori sifatli yovvoyi kordisepsning bir grammi — yig‘ish qiyinligi va hajmining cheklanganligi sababli — 1000 yuandan (1,7 million so‘m) boshlanishi mumkin.
Xitoyda kordiseps ma’lum bir kasallikka qarshi vosita sifatida emas, balki adaptogen sifatida ishlatiladi. Bu charchoqni yengishga, chidamlilikni va umumiy farovonlikni saqlashga yordam beradi. Bunday sovg‘a bobongiz va buvingizga yoqishi aniq. Qo‘ziqorin tovuq sho‘rvalarga qo‘shiladi, choy kabi damlanadi yoki kukun va kapsula shaklida iste’mol qilinadi. Tarixan, kordiseps saroyda qadrlangan va jismoniy og‘ir mehnat bilan shug‘ullanadigan odamlar tomonidan qo’llanilgan.
Pop-madaniyat ham qo‘ziqoringa bo‘lgan qiziqishni kuchaytirdi: «The Last of Us» seriali badiiy shaklda bo‘lsa-da, kordisepsni apokalipsis qahramoniga aylantirdi.
Agar siz kordisepsni sayohatdan olib kelishni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, qayta ishlangan variantlarni — zavod qadog‘idagi kapsulalar, kukun yoki ekstraktlarni tanlash xavfsizroqdir.
Odatda, O‘zbekistonda shaxsiy foydalanish uchun BFQlarning cheklangan hajmini tashishga ruxsat beriladi, masalan, suyuq holda va sirop ko’rinishida — 10 flakongacha, kukun holida — 0,5 kg gacha, tabletkalarda — 100 donagacha, kapsulalarda — 100 donagacha yoki 4 PET-bankagacha, quritilgan holda (gullar, o‘simlik qismlari, ildizlar) — 0,5 kg gacha.
Jenshen
Jenshen Xitoy an’anaviy tibbiyotining yana bir muhim elementidir. Bu shunchaki ildiz emas, balki «si» hayotiy quvvatining ramzidir. U inson tanasi, yoshi va kelib chiqishini eslatuvchi shakli uchun qadrlanadi. Jenshenning ikki turi mavjud:
- qizil jenshen — bug‘langan, kuchliroq tetiklashtiruvchi ta’sirga ega;
- oq — tabiiy ravishda quritilgan, ta’siri bo‘yicha yumshoqroq.
Jenshen sof holda iste’mol qilinmaydi. U yupqa bo‘laklarga bo‘linadi, termosda damlanadi, bulyonlarga qo‘shiladi yoki tayyor ekstraktlar va kapsulalar ko‘rinishida qabul qilinadi.
Ota-onalaringizga jenshenning tabiiy ildizi va Xitoy an’anaviy tibbiyotining boshqa foydali mahsulotlari yoqishi kerak. Shuning uchun jenshen va kordisepsni aynan dorixonalardan sotib oling, shunda ularni sizga germetik qadoqlab berishadi va kelib chiqishi haqida ma’lumotnoma (nazorat puktlari uchun) taqdim etishadi.
Quritilgan go‘sht
Xitoydan go‘shtli gastronomik sovg’a olib kelmoqchi bo‘lsangiz, quritilgan go‘shtga e’tibor qarating. Odatda bu «beshta ziravor» aralashmasi bilan shirin-sho‘r sousda marinadlangan mol, cho‘chqa yoki o‘rdak go‘shti. U dolchin, badyon va chinnigul notalari bilan iliq, murakkab hid beradi.
Bunday go‘shtni yirik tarmoq supermarketlaridan xarid qilgan ma’qul — u yerda mahsulot germetik qadoqlangan va yaroqlilik muddati aniq bo’ladi.
Cheklangan droplar va «Xitoycha» kolleksiyalar
Xitoydagi shopingning paradoksal tomoni shundaki, ba’zida oddiy suvenirlarni chekkaga olib, jahon brendlarining yirik do‘konlariga borish kerak. Xitoy (ayniqsa, Shanxay, Pekin va Gonkong) allaqachon global chakana savdo laboratoriyasiga aylangan. Bu yerda eng dadil formatlar sinovdan o‘tkaziladi, mahalliy hamkorlik yo‘lga qo‘yiladi va ko‘pincha boshqalardan oldin yangiliklar namoyish etiladi.
Uniqlo
Yirik do‘konlarda, masalan, Shanxaydagi Nankin-Sidagi besh qavatli ko‘rgazma zalida kastomlash stansiyalari ishlaydi. U yerda yaxshi sifatli futbolkaga noyob printlarni tushirish mumkin: vontonlar bilan bezatilgan mushukdan tortib, Shanxay minorasi ko‘rinishidagi abstraksiyalargacha. Bunday suvenir do‘stlaringizga albatta yoqadi, ayniqsa, ularga aloqador birorta yozuv ham tushirsangiz.
Muji
Jeleni tatib ko‘rishingizni maslahat beraman
va limonli kartoshka chipsalari
Minimalizm va sifatga yaponcha yondashuvni qadrlovchilar uchun Muji do‘konlari mos keladi. Bu mebeldan tortib oziq-ovqat mahsulotlarigacha topish mumkin bo’lgan ulkan do‘konlar tarmog’idir. Bambuk, guruchli trubochka yoki mahalliy zig‘irdan tayyorlangan uy-ro‘zg‘or buyumlari tez-tez uchrab turadi, narxlari esa G‘arbdagi savdogarlarnikidan ancha arzon. Alohida e’tiborga loyiq mahsulotlar, masalan, konyak qo‘shilgan lichi ta’mli ichiladigan jeleni yoki limonli chipslar kabi g‘ayrioddiy yeguliklarni aytib o‘tish mumkin.
Nike va Adidas
Brendlar muntazam ravishda Xitoycha Yangi yil, festivallar va mahalliy madaniyatga bag‘ishlangan krossovkalar va kolleksiyalar chiqaradi. Ko‘pincha bular naqshli ajdarlar, ierogliflar va an’anaviy «baxtli» ranglar — qizil va oltinrang bilan bezatilgan modellardir. Boshqa mamlakatlarda bunday relizlar deyarli uchramaydi.
Louis Vuitton, Dior, Gucci
Bahor bayrami munosabati bilan brendlar maxsus kolleksiyalar va aksessuarlar ishlab chiqaradi, Shanxay va Pekindagi butiklarning o‘zi esa me’moriy obyektlarga o‘xshaydi. Ularda ko‘pincha boshqa mamlakatlarda mavjud bo‘lmagan eksklyuziv mahsulot sotiladi.
Li-Ning
Bu zamonaviy Xitoy uslubi bilan tanishish uchun shopingdagi majburiy banddir. Agar Toshkentda assortimentida faqat vazmin va odatiy modellar bo‘lsa, Xitoyda Li-Ning dadil dizayn, texnologik materiallar va mahalliy madaniy kontekstga ega yorqin sport kiyimlarini taklif etadi. Brendning krossovkalari va xudilari allaqachon mashhur bo‘lib ketgan va Xitoy stritviri (street-wear) ning bugungi ko‘rinishini yaxshi aks ettiradi.
Maslahat: eng yirik do‘konlarni Shanxay markazida: Sintiandi tumanidan va G‘arbiy Nankin (West Nanjing Road) ko‘chasidan qidiring. Pekinning Sanlitun tumanida aynan shu shaharlarda ko‘plab yangiliklar va eksklyuzivlar sotiladi. Tashrifdan oldin brendlarning Little Red Book (kichik qizil kitob) platformasidagi akkauntlarini tekshirish foydali bo’ladi — u yerda odatda mahalliy droplar e’lon qilinadi.
Casetify
Yana bir muvaffaqiyatli topilma — «Casetify» smartfonlar uchun aksessuarlar chiqaradigan brend. Bu Gonkong brendi bo‘lib, Xitoy brend uchun muhim bozorga aylandi. «Casetify» Ghibli studiyasidan Netflix`gacha bo‘lgan pop-madaniy loyihalar, shu jumladan «Stranger Things» («Juda g‘alati ishlar») bilan dolzarb kolleksiyalar, shuningdek, ko‘cha rassomlari bilan hamkorlik qilishi bilan mashhur. Shanxay va Gonkongda muntazam ravishda mahalliy eksklyuzivlar paydo bo‘ladi va do‘konlar interaktiv uskunalar bilan jihozlangan. Ularda siz darhol o‘z dizayningizni yaratishingiz, yozuv yoki fotosurat qo‘shishingiz va ikkinchi yarmingiz uchun personallashtirilgan suvenir olishingiz mumkin.
Bu premium segment ekanligini hisobga olish muhim. O‘rtacha chek taxminan 500 yuandan yoki taxminan 867 ming so‘mdan boshlanadi.
Umuman olganda, Xitoyda «nima olsa bo’ladi» degan masala deyarli ko‘tarilmaydi. Ko‘pincha yangi nimadir topiladi — bagajingiz va byudjetingizda xohlagan narsangizni olib ketish uchun yetarli joy bormi, shudir asosiy masala. Assortiment deyarli har qadamda odamni gangitadi: bu burchakdagi kichik oziq-ovqat do‘konidagi o‘nlab yorqin qadoqlangan gazaklar bo’ladimi yoki oddiy qahvaxona yonidagi aksessuarlar vitrinasida sotiladigan sviter kiydirilgan shokoladli kapibaralar bo’ladimi, farqi yo‘q.
Shuning uchun asosiy maslahat – juda oddiy: atrofga diqqat bilan qarang va agar imkoniyatingiz bo‘lsa, xarid uchun rejalashtirganingizdan biroz ko‘proq pul ajrating. Xitoyda pullaringiz deyarli har doim o’ylaganingizdan tezroq sizni tark etadi.
