Oʻzbekistonda qanday qilib uchuvchi boʻlish mumkin?
Fly Khiva uchuvchisi bilan suhbatlashib, eng muhim tavsiyalarni to‘pladik.
Bundan oʻn yil avval avialayner kabinasini orzu qilgan oʻzbekistonlik chet eldan uchuvchilar bilim yurtini izlashiga va oʻqish pulini oʻzi toʻlashiga toʻgʻri kelardi. Bugun esa uchuvchilarni tayyorlash Toshkentda olib borilmoqda, xarajatlarni esa aviakompaniya oʻz zimmasiga oladi. Kimlar hujjat topshira olishi, qanday imtihonlardan oʻtish kerakligi, bu qanchaga tushishi va kasb ichkaridan qanday koʻrinishi haqida soʻz yuritamiz. Ishning amaliy tomoni haqida faoliyat yuritayotgan uchuvchi Sherzod Ruzmatovich Xodjayev soʻzlab beradi.
Uchuvchilikka qayerda o‘qish mumkin?
Bugun oʻzbekistonlik abituriyentlar uchun ikkita asosiy yoʻnalish mavjud. Birinchisi — Toshkentdagi Uzbekistan Airways Oʻquv-mashgʻulot markazi qoshidagi Pilotlar maktabi. Markaz Toshkent aeroporti yaqinida joylashgan boʻlib, IKAO standartlari asosida ishlaydi va nafaqat uchuvchilarni, balki bortkuzatuvchilar hamda boshqa aviatsiya mutaxassislarini ham tayyorlaydi. Bu yerga “noldan” kelishadi: parvoz boʻyicha maʼlumot talab qilinmaydi, ammo texnika oliy oʻquv yurti diplomi kerak boʻladi (bu haqda quyida batafsil toʻxtalamiz).
Ikkinchisi — xorijdagi oliy aviatsiya oʻquv yurti va undan keyin vatanda ishga joylashish. Suhbatdoshimiz ham aynan shu yoʻldan boshlagan edi.
Men Sankt-Peterburg davlat fuqaro aviatsiyasi universitetini tamomlaganman, oʻqish besh yil davom etdi. Hozirda Toshkentda Aviatraining.uz oʻquv-mashgʻulot markazi faoliyat koʻrsatmoqda
Uchuvchilar maktabiga kimlar qabul qilinadi?
Maktab, kollej va litsey bitiruvchilari uchun Uzbekistan Airways “ikki plyus ikki” sxemasini taklif etadi. Avval — oliy oʻquv yurtida (Toshkent transport universiteti yoki Toshkentdagi Turin politexnika universitetida) ikki yillik texnik tayyorgarlik. Keyin esa uchuvchilar maktabida yana ikki yil, u yerda sizni trenajyorlar va real parvozlar kutadi.
Agar sizda allaqachon texnika oliy oʻquv yurti diplomi boʻlsa, toʻgʻridan-toʻgʻri oʻqishga kirishingiz mumkin. Talablar qat’iy va istisnolarsiz:
- Oʻzbekiston fuqaroligi;
- 20 yoshdan 32 yoshgacha boʻlgan yosh;
- bakalavriatdan kam boʻlmagan oliy texnik maʼlumot; xorijiy diplom hujjatlar topshirilgunga qadar nostrifikatsiya qilinishi — yaʼni Oʻzbekistonda rasman tasdiqlanishi lozim;
- sertifikat bilan tasdiqlangan ingliz tili: IELTS 6.0 dan kam boʻlmagan, TOEFL iBT 79 dan kam boʻlmagan, CEFR B2 dan kam boʻlmagan, CAE/FCE yoki amaldagi ICAO toʻrtinchi darajasi;
- erkaklar uchun harbiy bilet yoki harbiy guvohnoma — chaqiriluvchining qayd etilganligi haqidagi guvohnoma toʻgʻri kelmaydi;
- sogʻligʻi aʼlo darajada boʻlishi, yaroqlilikni TTSK (Tibbiy-parvoz ekspert komissiyasi) tasdiqlaydi.
Qizlar umumiy asoslarda qabul qilinadi, doimiy roʻyxatdan oʻtgan hududning ahamiyati yoʻq. Ammo kurslarni boshqa oliygohdagi oʻqish yoki ish bilan birga olib borishning iloji boʻlmaydi — oʻqish toʻliq jalb etilishni talab qiladi. Yotoqxona va stipendiya berilmaydi, shu sababli turar joy va xarajatlarni oʻz zimmangizga olishingizga toʻgʻri keladi.
Nomzodlar tibbiy koʻrikdan oʻtadilar hamda matematika, fizika va ingliz tili fanlaridan imtihon topshiradilar. Qabul jarayonini oʻquv-mashgʻulot markazining rasmiy saytida kuzatib borish maʼqulroq
Ta’lim olgan bo‘lsangiz, o‘qishga kirishingiz mumkinmi
Tayyor uchuvchilarni Uzbekistan Airways alohida ishga qabul qiladi — tanlovlar kadrlarga boʻlgan ehtiyojga qarab e’lon qilinadi. Ishga joylashish uchun nomzodga qoʻyiladigan talablar:
- yoshi 45 yoshdan oshmagan boʻlishi;
- Oʻzbekiston fuqaroligi, amaldagi pasport yoki ID-karta va xorijga chiqish pasporti (boshqa davlat fuqaroligini yashirish bemaʼno — bu ishga joylashish uchun toʻgʻridan-toʻgʻri toʻsqinlik qiladi);
- parvozlar oʻquv yurti diplomi va bir va ikki dvigatelli samolyotlarda kamida 150 soatlik tasdiqlangan parvoz vaqti; faqat bir dvigatelli samolyotdagi parvoz vaqti hisobga olinmaydi;
- amaldagi yoki ariza topshirilgan sanaga kelib muddati 24 oydan oshmagan holda oʻtib ketgan CPL yoki ATPL guvohnomasi (Commercial Pilot Licence va Airline Transport Pilot Licence — tijorat uchuvchisi litsenziyasi va liniya uchuvchisi litsenziyasi, bular aviakompaniyalarda ishlash huquqini beradi);
- Instrument Rating sertifikati — asboblar boʻyicha parvoz qilishga ruxsatnoma boʻlib, u tumanda yoki tunda faqat kabinadagi datchiklarga tayanib boshqarish imkonini beradi;
- ingliz tili darajasi ICAO (Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkiloti) shkalasi boʻyicha toʻrtinchidan past boʻlmasligi (toʻrtinchi daraja — bu ishonchli “ishchi” standart boʻlib, bunda uchuvchi nafaqat yodlangan iboralarni oʻqiydi, balki har qanday favqulodda vaziyatda dispetcherlar bilan erkin muloqot qiladi).
Ish tajribasiga ega boʻlmagan parvoz bilim yurtlari bitiruvchilari uchun alohida shart mavjud: oxirgi oʻquv-mashgʻulot yoki imtihon parvozi amalga oshirilgan sanadan boshlab 12 oydan ortiq vaqt oʻtmagan boʻlishi kerak. Keyingi bosqichlar — parvoz xizmati rahbarlari bilan suhbat, Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkiloti (ICAO) shkalasi boʻyicha ingliz tili darajasini baholash, texnik suhbat (aerodinamika, FCOM va FCTM bilan ishlash, Jeppesen sxemalari, radioaloqa, shu jumladan favqulodda vaziyatlar tartib-taomillari), trenajyorda uchish koʻnikmalarini tekshirish va tibbiy-uchuvchilar ekspertiza komissiyasi (TUEK). Istalgan bosqichdagi salbiy natija saralashdan chetlatilishni anglatadi.
Saralash qanday oʻtadi?
Nomzod ariza-anketa va hujjatlarni topshiradi, ingliz tili darajasini sertifikat bilan tasdiqlaydi, matematika va fizika fanlaridan yozma imtihonlarni topshiradi hamda ingliz tilidan suhbatdan oʻtadi. Parvoz ishlariga yaroqlilikni TUEL (Ushuvchilar tarkibining vrachlik-uchish ekspert komissiyasi) tasdiqlaydi: har qanday qarshi koʻrsatma boʻlganda kurslarga yoʻl qoʻyilmaydi va oʻqish davomida “davolanib olish” imkoni yoʻq.
Imtihonlarga oldindan tayyorgarlik koʻrish mumkin — markaz saytida matematika va fizika fanlaridan oʻzbek va rus tillaridagi test namunalari joylashtirilgan. Sanalar va eʼlonlar aviatraining.uz saytida hamda markazning telegram-kanalida eʼlon qilib boriladi.
Narxi qancha va grantlar bormi?
Xarajatlardagi farq — Toshkent foydasiga eng asosiy dalildir. Bizning suhbatdoshimiz xorijdagi o‘qish qiymatini quyidagicha baholaydi:
Sankt-Peterburg davlat fuqaro aviatsiyasi universitetida oʻqish taxminan 100 ming EUR (taxminan 1 mlrd UZS) ga tushadi, u yerda grantlar esa faqat Rossiya fuqarolariga beriladi. Toshkentdagi Oʻquv-mashgʻulot markazida parvozlar bepul oʻrgatiladi, muvaffaqiyatli bitirgandan soʻng esa darhol ishga joylashtirishadi
Kelajakdagi uchuvchilar uchun barcha xarajatlarni Uzbekistan Airways oʻz zimmasiga oladi. Biroq bepul oʻqitishning oʻz shartlari bor:
- agar aviakompaniyadan majburiy besh yillik ishlab berish muddatidan oldin boʻshalsa, oʻqish pulini toʻliq qaytarishga toʻgʻri keladi;
- agar oʻzlashtira olmagani yoki sogʻligʻi sababli oʻqishdan chetlatilsa, tayyorgarlikka sarflangan summani ham qoplab berish soʻraladi.
Hozircha pullik va “majburiyatlarsiz” oʻqishning iloji yoʻq: kurslar aviakompaniyaning oʻz kadrlar ehtiyojidan kelib chiqib tashkil etilgan.
Dastur taxminan ikki yilga moʻljallangan (parvozga noqulay ob-havo tufayli muddat biroz surilishi mumkin):
Modul | Mazmuni | Davomiyligi |
|---|---|---|
1 | Nazariy tayyorgarlik | Bir yil |
2 | Cessna 172 va Diamond DA-40 samolyotlarida nazariya, trenajyorlar va parvozlar | Besh oy |
3 | Nazariya, trenajyorlar va bitiruvchi turga tayyorgarlik — Boeing 767 yoki Airbus A320 | To’rt oy |
Bitiruv imtihonlari | Bir oy |
1
Mazmuni
Nazariy tayyorgarlik
Davomiyligi
Bir yil
2
Mazmuni
Cessna 172 va Diamond DA-40 samolyotlarida nazariya, trenajyorlar va parvozlar
Davomiyligi
Besh oy
3
Mazmuni
Nazariya, trenajyorlar va bitiruvchi turga tayyorgarlik — Boeing 767 yoki Airbus A320
Davomiyligi
To’rt oy
Mazmuni
Bitiruv imtihonlari
Davomiyligi
Bir oy
Toshkentda nazariyani EASA (Yevropa aviatsiya xavfsizligi agentligi) standarti boʻyicha yevropalik mutaxassislar oʻrgatadi, parvoz amaliyotini esa kursantlar Sloveniyadagi hamkorlarda oʻtashadi. Yakunda bitiruvchilar xalqaro EASA sertifikatini qoʻlga kiritadilar. 2026-yil iyul oyida Uchuvchilar maktabi uchinchi guruhni bitirdi: mutaxassislar Airbus A320 turkumidagi samolyotlarda uchish uchun ruxsatnoma oldilar — aynan ushbu havo kemalari Uzbekistan Airways flotining yarmidan koʻpini tashkil qiladi.
Oʻqish davomida kursantlar quyidagilarni oʻrganadilar:
- havo huquqi va ICAO (Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkiloti) standartlari;
- samolyotlar, dvigatellar va jihozlarning tuzilishi;
- markazlashtirish, yuklash hisobi va parvoz xarakteristikalari;
- parvozlarni rejalashtirish, meteorologiya va aerodinamika;
- navigatsiya va radionavigatsiya;
- inson omili va operatsion jarayonlar;
- aviatsiya ingliz tili va radioalmashuv qoidalari.
Sogʻliq: rad javobi berilishining eng koʻp uchraydigan sabablari
Tibbiy komissiya — kabinaga boradigan yoʻldagi eng qattiq filtrdir. Kasb mukammal salomatlikni talab qiladi va talablardan hech qanday chetga chiqishga yoʻl qoʻyilmaydi. Eng qattiq tekshiriladigan narsa bu koʻrish qobiliyatidir — u koʻzoynak va kontakt linzalarisiz har bir koʻz uchun birga (1,0) teng boʻlishi kerak. Yorugʻlikning sinishi (refraksiya) boʻyicha ruxsat etilgan ogʻishlar minimal darajada:
- uzoqni koʻra olmaslik (uzoqni yaxshi koʻra olmaslik) — 1,0 dioptriyadan yuqori boʻlmagan;
- yaqindan koʻra olmaslik (yaqinni yaxshi koʻra olmaslik) — 0,5 dioptriyagacha;
- astigmatizm — 0,5 dioptriyagacha;
- ikkala koʻz oʻrtasidagi koʻrish farqi (anizometropiya) — 1,0 dioptriyadan koʻp boʻlmagan.
Rang ajratish bilan bogʻliq har qanday muammolar (dixromaziya yoki anomal trixromaziya — daltonizm shakllari) avtomatik ravishda yaroqsiz deb topilishni anglatadi. Shuningdek, shifokorlar asab tizimi, yurak, qon tomirlari, endokrin tizim, LOR aʼzolari va vestibulyar apparatni qatʼiy tekshiradilar. Agar eshitish, koʻrish yoki muvozanat bilan bogʻliq yashirin muammolar keyinchalik yuzaga chiqsa, kursant toʻgʻridan-toʻgʻri amaliy parvozlar vaqtida oʻqishdan chetlatiladi.
TUEKdan oʻtishdan oldin nomzod hujjatlar paketini tayyorlashi kerak: 086/u shaklidagi maʼlumotnoma, shuningdek, yashash joyidagi psixonevrologik va narkologik dispanserlardan maʼlumotnomalar.
Psixologik tayyorgarlik
Psixologik saralash tibbiy koʻrikdan oldin bejiz oʻtkazilmaydi: bunda bilim emas, balki stress holatida oʻzini tuta bilish qobiliyati tekshiriladi.
Har qanday favqulodda vaziyatda eng muhimi — xotirjamlikni saqlashdir. Komandir muammoni tezda baholashi va toʻgʻri qaror qabul qilishi kerak
Butun oʻqitish jarayoni shu vazifa atrofida qurilgan: kursantlar trenajyorlarda avariyalarni mashq qilishadi va CRM (Crew Resource Management — ekipaj resurslarini boshqarish kursi)dan oʻtishadi. Oʻquv-mashgʻulot markazida muntazam ravishda xavflarni boshqarish boʻyicha seminarlar, jumladan, Boeing kompaniyasi ekspertlari ishtirokida oʻtkaziladi.
Samolyotning oʻzi mustaqil uchishi rostmi?
Ommaviy bir yanglish tasavvur bor: goʻyoki zamonaviy layner oʻzi uchadi, uchuvchilar esa shunchaki kabinada oʻtirishadi.
Avtopilot haqiqatan ham havodagi ishning katta qismini bajaradi, biroq uchuvchilar bu vaqtda dam olishmaydi. Ekipaj asboblarni uzluksiz nazorat qiladi, dvigatellar, navigatsiya va samolyot tizimlarini kuzatib boradi. Shunday ekan, uchuvchilarning butun parvoz davomida shunchaki qahva ichib oʻtirishi haqidagi hikoya — bu afsona
Shuning uchun oʻqishda nazariyaga bunchalik koʻp vaqt ajratiladi: tizimlarning tuzilishi, parvoz xarakteristikalari, meteorologiya va inson omili. Zero, uchuvchi shunchaki shturvalni emas, balki vaziyatni boshqaradi.
Oldindan bilish kerak boʻlgan kamchiliklar
Osmon romantikasi — kasbning faqat bir qismi. Ikkinchi yarmini uchuvchi ochiq-oydin tasvirlaydi:
Eng katta minus — bu vaqtning koʻp qismini uy va oiladan uzoqda oʻtkazishdir. Bundan tashqari, faoliyat boshida parvozlar va vaqt mintoqalari almashishini koʻtarish qiyin kechishi mumkin. Vaqt oʻtishi bilan organizm moslashadi, biroq dastlabki paytlarda bunga koʻnikish kerak
Uchuvchilar jadvali qat'iy cheklangan — va bu nafaqat qonunlar, balki xavfsizlik masalasidir. Yagona jahon miqyosidagi 90 soatlik cheklov mavjud emas: ekipajlarning ish vaqti me'yorlarini har bir davlat oʻzi belgilaydi — Oʻzbekistonda bu aviatsiya qoidalari bilan tartibga solinsa, Yevropa regulyatori EASA’da bu chegara boshqacha, ya'ni 28 kun ichida 100 soatni tashkil etadi. Barcha me'yorlarning umumiy jihati bitta: cheklangan parvoz vaqti va parvozlar oraligʻidagi majburiy dam olish. Boʻlajak uchuvchi uchun bu me'yorlashtirilmagan ish grafigini — tong otgandagi parvozlar, tungi smenalar va vaqt zonalarining tez-tez almashishini anglatadi. Shuning uchun oʻz vaqtida uxlab olish qobiliyati ham kasbning bir qismiga aylanadi.
Qoidalarga koʻra, Oʻzbekistonda uchuvchi oyiga 90 soatdan ortiq ucha olmaydi. Jetlag bilan kurashishda esa menga oddiy uyqu eng yaxshi yordam beradi: qancha koʻp uxlashning imkoni boʻlsa, shuncha tez tiklanasan
Bunga oʻqishning oʻzidagi qatʼiy shart-sharoitlar ham qoʻshiladi:
- ikki yillik to‘liq bandlik — stipendiyasiz va qo‘shimcha ishlash imkoniyatisiz;
- aviakompaniyada besh yil davomida majburiy ishlab berish (o‘qishdan chetlatilgan taqdirda, tayyorgarlik xarajatlarini qoplash talab etiladi);
- O‘zbekistonga bog‘liqlik — uchuvchining milliy guvohnomasi berilgan mamlakatda amal qiladi, xorijda ishlash uchun esa hujjatlar va tibbiy ko‘rikdan o‘tganlikni mahalliy qoidalarga muvofiq tasdiqlashga to‘g‘ri keladi.
