Yevropa ostonasida ikki hafta: Atlantika sohillari, Portugaliya shaharlari va o‘rmonlari bo‘ylab katta qo‘llanma

Iyun oyida men Portugaliyada ikki hafta vaqt o‘tkazdim. Bu Atlantika sohilida dam olish uchun eng yaxshi payt: ayni plyaj mavsumi ochilib, yirik futbol turnirlari boshlanayotgan bo‘ladi. Sayohatim ertaknamo Sintradan boshlanib, Lissabondagi yorqin voqea bilan yakunlandi – men u yerga katta ko‘cha sayllari avjiga chiqqan paytda yetib keldim.

Shuningdek, yoz boshida portugallar bir yo‘la bir nechta yirik bayramni – Portugaliya kuni va shahar homiysi avliyo Antoniyga bag‘ishlangan Lissabon kunini nishonlashadi. Bu vaqtda barcha ko‘chalarda rang-barang namoyishlar o‘tkaziladi va an’anaviy sardina festivali bo‘lib o‘tadi. Men sayyohlik yoʻlaklariga kirish narxi qancha ekanini, Portu Monishdagi tabiiy vulqon hovuzlari qanday qurilgani va nima uchun Funshal botanika bog‘idagi pushti flamingolar meni jonajon Qoraqalpog‘istonim va Sudochye ko‘lini yodga olishga majbur qilgani haqida so‘zlab beraman.

Sintra: tumanli qoyalar, qadimiy tramvay va portugal tepaliklariga chorlov

• 
• 
• 

Portugaliyaga safarim ish yuzasidan qilgan tashrifimga to‘g‘ri kelib qoldi. Mamlakatni men tanlamadim, ammo orollar, vulqonlar va plyajlar o‘lkasida ikki hafta davomida nimalarni tomosha qilishni hal qilish mening zimmamda edi. Sayohatimni Sintradan boshladim. Bu Lissabondan taxminan bir soatlik yo‘ldagi kichik bir shaharcha. Internetda bu yerda Portugaliyaning eng go‘zal plyajlari joylashgani aytiladi. Ammo kurort maqomi o‘z ta’sirini ko‘rsatadi, shu sababli bu yerdagi narxlar ancha yuqori.

Qolaversa, Sintra uzoq piyoda sayr qilish uchun umuman mos emas. Agar mashina haydasangiz, ijaraga olganingiz ma’qul. Aks holda, men kabi taksiga pul sarflashingizga to‘g‘ri keladi. Xaritada plyajgacha bor-yo‘g‘i olti kilometr bo‘lishi mumkin. Bu unchalik ko‘p emasdek tuyuladi, biroq Portugaliya juda sertepa mamlakat. 6 kilometrlik yo‘l qariyb 3 soat vaqt olib, qiyaliklar bo‘ylab cheksiz tirmashishga aylanib ketishi mumkin. Yozda bu oftob urishi xavfini ham tug‘diradi, Sintraning jamoat transporti esa kam qatnaydi va yo‘nalishlari ham har doim qulay emas.

Prayya-du-Magoytu, Prayya-da-Ursa plyajlari va Roka burni

• 

  Прайя-ду-Магоиту
• 

  Прайя-да-Урса
• 

  Прайя-да-Урса

Sayohat boshida men uch kunimni sohil bo‘yida o‘tkazib, qoyalar va mahalliy plyajlarni o‘rgandim. Ro‘yxatimdagi birinchi bekat Prayya-du-Magoytu plyaji bo‘ldi. U xuddi muhabbat haqidagi nuar filmning bir lavhasiga o‘xshaydi: to‘lqinlanayotgan okean va qoyali tepaliklarning dramatik manzarasi. Cho‘milishning iloji bo‘lmadi – yilning bu faslida Sintra sohilidagi suv muzday bo‘ladi.

Ikkinchi bekat – Kabu-da-Rokagacha bo‘lgan mashhur yo‘nalish. Roka burni – Yevropa materigining eng g‘arbiy nuqtasi. Bu yerdan ochilgan moviy ummon manzarasi haqiqatan ham kishini maftun etadi. Nazarimda, agar diqqat bilan qarasangiz, go‘yo uzoqda Nyu-Yorkdagi Ozodlik haykalining sharpasi ko‘rinadigandek. Bu yerda katta qizil mayoq, kichik bir esdalik sovg‘alari do‘koni va, albatta, ulkan sayyohlar olomoni bor. Roka burnidagi mayoqdan taxminan 2 kilometr uzoqlikdagi yovvoyi plyaj – Prayya-da-Ursaga (Praia da Ursa) yo‘l olishni tavsiya qilaman.

Yo‘nalish juda manzarali (menga hatto burning o‘zidan ko‘ringan manzaradan ham ko‘proq yoqdi), oson va keskin qiyaliklarsiz. Asosiysi – avtomobil yo‘li bo‘ylab emas, balki chapdagi so‘qmoq bo‘ylab, burunning chetiga qarab yurish kerak. Uni o‘tkazib yuborishning iloji yo‘q. Ammo plyajga tushadigan so‘nggi yo‘l ancha tik va xavfli. Qolaversa, iyun oyida Atlantikada shamol kuchli bo‘lib, qirg‘oqni butunlay yuvib ketadigan katta to‘lqinlar ko‘tariladi. Shu sababli, shunchaki yuqoridan turib manzaradan bahra olishga qaror qilindi. U yerdan Sintra yoki Lissabonga qaytib ketish uchun Roka burni oldidagi avtoturargohga qaytish mumkin. Sohillar hamda burunga borar yo‘lda portugal pishloqlari, zaytun, pashtel-de-nata (tartlar) va jelato tatib ko‘rishni unutmang.

Plyajga olib boruvchi tramvay va Sintraning otkritkadagi manzaralari

• 

  Praia das Maçãs
• 

  Azenhas do Mar 

Sintradagi so‘nggi kunim eng mazmunli va sarguzashtlarga boy bo‘ldi. Erta tongda shahar markaziga, Praia das Maçãs nomli boshqa bir plyajga olib boradigan tramvay bekatiga keldim. Bu infratuzilmasi rivojlangan kichik, qumli plyaj. Portugaliyada hozirgacha tarixiy tramvaylar qatnaydi, ularning ba’zilariga hatto bir asrdan oshgan. Men 1904-yildan beri shu yo‘nalishda qatnaydigan Sintra Atlântico tramvayiga o‘tirdim.

Bu plyajning eng go‘zal jihati — uning joylashuvi. Sohilning bu qismida relyef unchalik tepalik emas, shuning uchun atrofni piyoda aylanib o‘rganish mumkin bo‘ldi. Plyajdan to‘g‘ri qoya ustida qurilgan go‘zal qishloqcha — Azenhas do Marga piyoda bordim. Yo‘l ancha uzoq, lekin ketayotib go‘zal uylarni tomosha qilish, azuleju (portugalcha naqshinkor sopol plitkalar shunday ataladi) va yovvoyi gullarni ko‘zdan kechirish yoki shunchaki okeanga termulib qahva ichish uchun to‘xtagingiz kelaveradi. Azenhas do Mar yaqinida bir oz qolib, quyosh botishini kutib olish, kechki ovqatni tanovul qilish va keyin avtobusda Sintra markaziga qaytish mumkin. Men ham aynan shunday qildim.

Ilgari Sintrada jamoat transporti yaxshi rivojlanmagan deb yozgandim, lekin bu faqat o‘rganmaganlikdan ekan. Google Xaritalarga marshrutni kiritganingizda, ular har doim avtobusli variantlarni ham ko‘rsatadi. Mehmonxonamgacha bo‘lgan yo‘lga 3 yevro sarfladim. To‘lovni transport kartasi, naqd pul yoki oddiy kredit karta bilan amalga oshirish mumkin. Transport tizimining o‘zi biznikidan biroz farq qiladi. Masalan, bekatda shunchaki turaversangiz, kerakli avtobus o‘tib ketadi — haydovchiga albatta qo‘l silkitish kerak. Salon ichida esa eshik yonidagi maxsus signal tugmachasini oldindan bosib qo‘yish lozim, aks holda haydovchi tormozlamaydi. Bunday tizim zararli chiqindilarni kamaytirishga va yo‘lga ketadigan vaqtni qisqartirishga xizmat qiladi. Sayohatni rejalashtirishda bu jihatni ham hisobga olgan ma’qul.

Tuk-tukda Lissabon bo‘ylab: yetti tepalik va mahalliy oshxona bo‘ylab antropologik sayohat

Dugonam bizga shahar bo‘ylab tuk-tuklarda sayr (ekskursiya) buyurtma qilib qo‘yibdi. O‘zim bo‘lganimda bunday sayohatga hech qachon rozi bo‘lmasdim: doim shunday umumiy turlarni zerikarli va yuzaki deb hisoblaganman. Ammo bu safar sayohat juda qo‘l keldi.

Bizga diqqatga sazovor tumanlar, qadimiy cherkovlar va butun shahar hamda keng Teju daryosi kaftdek ko‘rinadigan kuzatuv maydonchalari ko‘rsatildi (6-rasm). Bu nuqtalarga piyoda yetib borish juda qiyin kechardi — Lissabon o‘zining yetti tepaligi bilan mashhur, bu yerda tik qiyaliklar har qadamda uchraydi. To‘rt soatlik bu sayohat keyingi kunlarda bemalol faqat o‘zimga chindan ham qiziq bo‘lgan narsalarni tanlashim uchun poytaxt haqida tezda tasavvur hosil qilishga yordam berdi.

Lissabonda ajoyib mashg‘ulotlar to‘lib-toshib yotibdi: qirg‘oqda quyosh botishini qarshi olish, uylar peshtoqidan naqshinkor sirlangan azuleju koshinlarini izlash, eng qadimiy Alfama tumanining ko‘chalarida adashib qolish yoki San’at, arxitektura va texnologiya muzeyiga (MAAT) tashrif buyurish mumkin. Shuningdek, dunyodagi eng qadimiy, bugungi kunda ham faoliyat yuritayotgan “Bertrand” kitob do‘koni (Livraria Bertrand) aynan shu yerda joylashgan.

Sayohatga tayyorgarlik ko‘rar ekanman, Portugaliya taomlari haqida o‘nlab videolarni ko‘rib chiqdim. 2011-yilda portugallar hatto qaysi taomlar gastronomik merosning rasmiy ro‘yxatiga kirishga munosib ekanini aniqlash uchun umumxalq ovoz berishini o‘tkazishgan. Har bir hududda o‘ziga xos mahsulotlar va pishirish usullari juda ko‘p bo‘lsa-da, yakunda aholi yettita asosiy taomni tanlagan:

• “Alheira de Mirandela kolbasasi (Alheira de Mirandela);
• Kaldu-verde sho‘rvasi (Caldo Verde);
• Keyju Serra-da-Eshtrela qo‘y pishlog‘i (Queijo Serra da Estrela);
• Cho‘g‘da pishirilgan sardina — sardinya-assada (Sardinha Assada);
• Dengiz mahsulotlari bilan pishirilgan guruch — arroz-de-marisku (Arroz de Marisco);
• Tandirda pishirilgan yosh cho‘chqa go‘shti — leytan-da-Bayrrada (Leitão da Bairrada);
• Kremli qatlama pishiriq — pashtel-de-Belen (Pastel de Belém).

Men ataylab muayyan biror restoran yoki manzilni ko‘rsatmayapman. Har qanday sayohat sarguzashtining ma’nosi o‘zga madaniyat bilan tutashuv nuqtalarini mustaqil ravishda topishdir. Lekin sayohat davomida bu ro‘yxatdan nimadir tatib ko‘rish shart.

Madeyra: San-Visentening tik dovonlari, relikt o‘rmon va Porto-Monishning lava hovuzlari

Лавровый лес

Yettinchi kuni ertalab Portugaliya tarkibidagi avtonom arxipelag — Madeyra oroliga uchdim. Orol Yevropadan ko‘ra Afrikaga yaqinroq joylashgan. Samolyot Atlantika shamollari ta’sirida yengil silkinayotgan paytda illyuminator oynasidan ajoyib manzara ko‘rinib turardi. Men yo‘nalishning birinchi nuqtasi sifatida mashhur Funshalni emas, balki 6 mingga yaqin aholiga ega kichik San-Visente (São Vicente) qishlog‘ini tanladim. Buning o‘z sabablari bor edi.

Bunday orollarda tunash uchun joy tanlash — har doim murakkab bir jumboq. Logistika, transport, byudjet va ta’til rejalarini hisobga olishga to‘g‘ri keladi. Men avvaliga tik tog‘lari va qalin o‘rmonlari bilan mashhur bo‘lgan orolning shimoli-g‘arbiy qismini o‘rganishga qaror qildim. Orolning rasmiy qo‘llanmasi marshrutni rejalashtirishda juda qo‘l keladi, unda turli xil mashg‘ulotlar uchun mos manzillarni qulay tarzda tanlash mumkin.

Aeroportdan orol poytaxti Funshalga muntazam avtobuslar qatnaydi — terminalda shunchaki katta ryukzakli sayyohlar oqimiga ergashish kifoya. Ammo men Madeyraning butunlay boshqa qismiga borishim kerak bo‘lgani uchun taksi olishga majbur bo‘ldim. Aeroportdan San-Visentegacha (São Vicente) bo‘lgan yo‘l haqi taxminan 40 yevroga tushdi.

Birinchi kun: San-Visente va Seyshal vulqon plyaji bilan tanishuv

• 
• 
• 

Yetib kelishim bilan qishloq bo‘ylab bemalol sayr qilish va kichikina kafelarda o‘tirish uchun yo‘l oldim. San-Visente (São Vicente) qir-adirlikda joylashgani uchun eng yaqin sohilgacha piyoda bir yarim soatcha pastga tushishga to‘g‘ri keldi. Orolning bu qismidagi plyajlar toshloq, to‘lqinlari esa qudratli. Bu yerda cho‘milish deyarli imkonsiz, biroq professional serfingchilar uchun sharoitlar a’lo darajada.

Aslida, men bu yerga mahalliy serfing maktablariga yaqinroq bo‘lish uchun joylashgandim. Madeyraga ilk bor kelganlar uchun ajoyib muqobil bor — oroldagi yagona tabiiy qumli plyaj Seyshal (Seixal). Bu yerdagi qum vulqoniy kelib chiqishi tufayli qop-qora, to‘lqinlar esa nisbatan kichik va xavfsiz.

Ikkinchi kun: Fanal lavr o‘rmoni va Madeyra tarixi

• 
• 

Ikkinchi kun ertalab nonushta qilib, ertaknamo Fanal lavr o‘rmoniga sayrga otlandim. Mehmonxona uyimdan u yerga yetib olish oson kechmadi: bu xilvat joyda ilova orqali mashina chaqirishning iloji yo‘q, o‘rmon tomonga qatnaydigan avtobus yo‘nalishlari esa umuman mavjud emas. Vaziyatni mehmonxona uyidagi xushmuomala qo‘shnim qutqardi — senyor ozgina haq evaziga meni manzilga eltib qo‘yishga rozi bo‘ldi. Yo‘lda esa orol hayotidan ko‘plab qiziqarli voqealarni aytib berdi.

Senyor Luishning aytishicha, u Madeyrada o‘n bir farzandli katta oilada tug‘ilib o‘sgan ekan. Ilgari orolda qashshoqlik va ishsizlik hukmron bo‘lib, na sanoat, na turizm bor edi. Onasi tomorqadagi kartoshkani yangi tutilgan baliqqa almashtirib turardi – faqat shunday qilib jon saqlashardi. Kichik bolalar baliq, kattalari esa, agar yetsa, albatta, kartoshka yeyishardi. Orol bo‘ylab oddiy yo‘llar bo‘lmagan, zamonaviy infratuzilmaning bari bu yerda so‘nggi 20 yilda paydo bo‘libdi.

Yo‘lda ketayotganimizda, senyor menga eski yo‘llar qanday bo‘lganini ko‘rsatdi. Bular bundan taxminan 300 yil avval odamlar qo‘lda yasagan, jarlik yoqasidagi qoyalarning o‘zidan o‘yilgan tor va xavfli so‘qmoqlar edi. O‘sha davrlarda orolning bir chetidan ikkinchisiga o‘tish deyarli imkonsiz vazifa bo‘lgan.

Senyor Luish orol mehmonlarini yaxshi ko‘rishini tan oladi-yu, ammo bir holatga e’tibor qaratadi: hozir yevropaliklar va amerikaliklar bu yerdan ommaviy ravishda uy-joy sotib olib, bir umrga ko‘chib kelishyapti — ularning nafaqasi bilan Madeyrada qarilik ancha arzon tushadi.

Haydovchi gapirayotgan bir paytda, men Portugaliyaning mustamlakachilik o‘tmishi haqida o‘ylayotgandim. Madeyra uning ilk mustamlakalaridan biri bo‘lib, portugallar aynan shu yerda plantatsiya iqtisodiyoti modelini birinchi marta sinovdan o‘tkazgan. Butun boshli bu serdaromad biznes – shakar va vino ishlab chiqarish – Afrikadan keltirilgan qullarning mehnati evaziga qurilgan, orolning o‘zi esa O‘rta asrlarda qul savdosining yirik markaziga aylangan edi. Bugun sayyohlik bannerlarida bu fojialar haqida bir og‘iz so‘z yo‘q. Faqat qadimiy levada kanallari — sug‘orish tizimi o‘tmishni yodga soladi, lekin ular haqida biroz keyinroq gaplashamiz.

Ko‘p o‘tmay, Fanal o‘rmonining o‘ziga yetib keldik. Men sayyoramizda yetarlicha go‘zal joylarni ko‘rganman, lekin bu makon o‘zgacha ekan. Betakror o‘simlik dunyosiga ega, doimo salqin, nam tuman va momiq yashil yo‘sinlar bilan qoplangan bu qadimiy o‘rmon go‘yo gotik uslubdagi detektiv roman uchun yaratilgan dekoratsiyaga o‘xshaydi. Bu yerdan ketging kelmaydi. Bu sukunatda shunchaki jim turib, dunyoning bokira go‘zalligidan hayratlanish istagi bor.

Pastda senyor Luish kutib turgani uchun bu yerda bir necha soatgina bo‘ldim. Ammo istalsa, bu yerda to‘laqonli ko‘p soatlik piyoda sayr yo‘nalishlarini bosib o‘tish, ajoyib ko‘p asrlik daraxtlarni topish (ziyoratchilar va mahalliy aholi ularning har biriga “Jodugar” yoki “Qo‘l” kabi qiziqarli nomlar berib ulgurgan) va, albatta, bu o‘rmonning eng erinchoq va xushmuomala jonivorlari – sigirlar bilan suratga tushish mumkin. Darvoqe, Fanal hatto muzlik davridan omon qolgan noyob Laurisilva (Madeira Laurisilva) o‘rmoni ekotizimining — relikt lavr o‘rmonining bir qismidir. Yevropalik mustamlakachilar orolga kelganda, uni yoqib yuborishgan, chunki orol butunicha ulkan lavr o‘rmonidan iborat bo‘lgan (Madeyra so‘zi “o‘rmon” deb tarjima qilinadi).

Xuddi shu mavzuda ko‘proq ma'lumot

Budapeshtda 5 million so‘mga uch kunni qanday o‘tkazdim

Italiya Alp togʻlarini qanday aylanib chiqqanim va Pinterest`dagi ertaknamo togʻlarni koʻrganim haqida

Albaniyada ilk bor: antik xarobalar, koʻngilochar maskanlar va arzon taomlar

Portu-Monishning vulqonli havzalari va levadalar bo‘ylab sayrlar

O‘rmondan so‘ng men hamrohim senyor Luishning oroldagi sevimli maskani — Portu-Monish (Porto Moniz) shaharchasiga yo‘l oldim. Asosiy maqsadim mashhur tabiiy vulqonli havzalarda cho‘milish edi. Millionlab yillar avval olovdek qizigan lava to‘g‘ri Atlantika okeaniga oqib, qirg‘oq yaqinida qotib qolgan va tabiiy hovuzchalarni hosil qilgan. Bu yerdagi manzara salobatli, hatto biroz vahimali ko‘rinadi. Hovuzcha chetiga yaqinlashganda, avvaliga o‘zingizni g‘alati his qilasiz: go‘yo ulkan okean to‘lqini hozir sizni ochiq suvga olib ketadigandek tuyuladi. Biroq bir necha urinishdan so‘ng, sho‘r suv tomchilari ostida o‘tirib, toshlar ustida o‘rmalayotgan qizg‘ish qisqichbaqalarni tomosha qilish uchun hatto hovuzcha chetiga tirmashib chiqishga ham muvaffaq bo‘ldim.

Portu-Monish (Porto Moniz) San-Visente (São Vicente) shahridan kattaroq bo‘lib, bu yerda muntazam avtobuslar ham qatnaydi. Jamoat transportidagi sayohat ham o‘ziga xos sarguzasht bo‘ladi deb o‘ylab, Seyshal (Seixal) plyajigacha borishni maqsad qildim. Yo‘l qiziqarli bir kvestga aylanib ketdi. Mahalliy avtobuslar juda g‘alati yo‘nalishlarda yurar ekan: transport uzoq vaqt bir tarafga aylanib yurib, keyin kutilmaganda burilib, teskari tomonga yo‘nalishi mumkin. Yaxshiyamki, haydovchi to‘g‘ri ketayotganimizni aytib, darrov ko‘nglimni tinchlantirdi va natijada plyajga hech qanday muammosiz yetib oldim.

Aksariyat sayyohlar Madeyraga piyoda sayr (xayking) uchun kelishadi. Bir paytlar mustamlakachilar yomg‘irli shimoldan qurg‘oqchil janubga suv yetkazish uchun qurgan noyob sug‘orish kanallari — levadalar bo‘ylab o‘tgan so‘qmoqlar oroldagi eng mashhur yo‘nalishlar sanaladi. Yo‘lko‘rsatkichlar orqali mavjud yuzlab variantlar orasidan o‘zingizga mosini tanlashingiz mumkin: yo‘nalishlar murakkablik darajasi, landshaft turi va atrofdagi manzaralar bo‘yicha aniq taqsimlangan. Qulaylik uchun so‘qmoqlarning batafsil tasnifi va sayyohlarning dolzarb sharhlari aks etgan maxsus saytlar ham yaratilgan.

Uchinchi kun: Funshalga kanat yo‘l, Monte-Palas bog‘i va qadrdon flamingolar

• 
• 
• 

Ertalab orol poytaxti — Funshal (Funchal) shahriga yo‘l oldim. Dunyoning eng mashhur futbolchisi Krishtianu Ronaldu shu yerda tug‘ilgan. Shahar markazidagi qirg‘oqda uning haykali o‘rnatilgan, yonginasida esa futbolchining faoliyatiga bag‘ishlangan muzey ochilgan. Funshalda shaharning qoq markazida to‘xtaganim uchun asosan piyoda yurdim. Bu shahar men avvalroq bo‘lgan xilvat qishloqlardan tubdan farq qiladi: bu yerda hayot qaynaydi, do‘konlar, restoranlar, sayyohlar, avtobuslar va kruiz kemalari gavjum. Birinchi kuni balandlikdan shaharni tomosha qilishga va kanat yo‘lda uchishga qaror qildim. Yuqoriga ko‘tarilgan zahoti Monte-Palas (Monte Palace) tropik bog‘iga chipta sotib olsa bo‘ladi. Bog‘ juda katta. Infratuzilmasi a’lo darajada, ko‘plab mahalliy va ekzotik o‘simliklar, shuningdek, noyob qush turlari bor. Biror qiziq narsani o‘tkazib yubormaslik uchun kirishda mo‘ljal olishga qulay bo‘lgan batafsil xarita berishadi.

Bog‘dan chiqqanimda kun botib qolgan edi, shu sababli kechki ovqatni mashhur Merkadu-dush-Lavradores (Mercado dos Lavradores) baliq bozorida qilishga qaror qildim. Barcha xaritalarda belgilangan dehqon bozori, shubhasiz, rang-barang, biroq menga unchalik tabiiy tuyulmadi — atrofda asosan men kabi sayyohlar edi. Buning evaziga, orolning subtropik iqlimi va alohida joylashuvi tufayli Madeyrada ko‘plab noyob mevalar yetishtiriladi: pomidor-marakuyya, cherimoya, pitayya va karissa. Ularning ayrimlarini kontinental Yevropada deyarli uchratmaysiz, ba’zi turlari esa endemikdir. Men ularni shahardagi kichik bir do‘konchadan sotib oldim. Xushmuomala sotuvchi ularning kelib chiqishi, pishganlik darajasi va nima bilan birga iste’mol qilish ma’qulligi haqida batafsil so‘zlab berdi. Markaziy Osiyolik sayyohlar tufayli u bizning “rahmat” so‘zimizni allaqachon puxta o‘rganib olibdi. Sotuvchining ta’kidlashicha, iyun oyi sayohat uchun ayni muddao: peshtaxtalarda hali qishki mevalarni topsa bo‘ladi, yozgilari esa ayni pishib yetilgan payt. Shunday uchrashuvlar safarning eng qadrli lahzalaridan bo‘ladi.

To‘rtinchi kun: San-Lorensu burni va kitlar bilan uchrashuv

• 
• 

Ertasi kuni men uzoq kutilgan PR8 San-Lorensu (PR8 São Lourenço) piyoda yurish yo‘nalishi bo‘ylab yo‘lga chiqdim. Bu orolning eng sharqiy nuqtasidir. Taxminan 8 km yo‘lni bosib o‘tish kerak, ammo keskin ko‘tarilishlar yo‘qligi sababli bu marshrut oson hisoblanadi. Yo‘nalish haqli ravishda Madeyradagi eng go‘zal manzillardan biri sanaladi: siz tizma bo‘ylab, to‘g‘ri qirg‘oq chizig‘i bo‘ylab yurasiz va u yerdan cheksiz Atlantika okeanining hayratomuz manzaralari namoyon bo‘ladi. Xohlasangiz, bu sayrni orolning shu qismidagi boshqa so‘qmoqlar bilan uyg‘unlashtirishingiz ham mumkin.

Oldindan bilib qo‘yish kerak bo‘lgan muhim bir jihat: Madeyradagi hayking uchun mo‘ljallangan barcha rasmiy, belgilangan piyoda yurish yo‘nalishlari sayyohlar uchun pullik hisoblanadi. Narxi ramziy — bir yo‘nalish uchun atigi besh yevro. Tushgan mablag‘lar to‘laligicha yo‘llarni ta’mirlash, sayohatchilar xavfsizligini ta’minlash va orolning noyob tabiatini asrashga yo‘naltiriladi. Bundan tashqari, to‘lov mashhur hududlardagi odamlar oqimini nazorat qilishga yordam beradi, zero, ekotizim ham tiklanishga ulgurishi kerak. To‘lovni amalga oshirish va ruxsatnomani rasmiy davlat portalida oldindan rasmiylashtirish lozim.

Haykingdan so‘ng qaytish avtobusini ancha kutishimga to‘g‘ri keldi — bu yerda jamoat transporti siyrak qatnaydi, shu sababli ko‘pchilik sayyohlar ijaraga olingan mashinalarda kelishni afzal ko‘rishadi. Lekin men baribir o‘z avtobusimni kutdim, Santa-Krush (Santa Cruz) nomli kichik shaharchaga yetib oldim, u yerdan esa Kit ovlash muzeyiga (Museu da Baleia) bordim.

Kit ovlash muzeyi

Bu muzey men shu paytgacha bo‘lgan eng g‘ayrioddiy va ta’sirli muzeylardan biridir. Ekspozitsiya bir paytlar bu yerda bir necha o‘n yillar davomida mavjud bo‘lgan kit ovlash tarixi haqida batafsil hikoya qiladi. Albatta, bugungi kunda Portugaliyada kitlarni va boshqa har qanday noyob hayvonlarni ovlash butunlay taqiqlangan.

Zallarda mahalliy qirg‘oq suvlariga suzib keladigan bahaybat jonzotlarning turlari haqida hamma narsani bilib olish, ma’rifiy 3D-filmlarni tomosha qilish, sutemizuvchilarning tabiiy kattalikdagi realistik maketlarini ko‘zdan kechirish va noyob monax-tyulenlarning terilarini ko‘rish mumkin. Aytgancha, bu kurakoyoqlilar Madeyra gerbida tasvirlangan.

Muzey tashrif buyuruvchilarni kiraverishdayoq ulkan, haqiqiy kit suyagi bilan kutib oladi — bu nihoyatda ta’sirli manzaradir. Biz, insonlar, okeanning bu olijanob jonzotlari oldida qanchalik kichik ekanimizni anglaganda paydo bo‘lgan his-tuyg‘ularni ta’riflash qiyin. Ammo bugun aynan biz bu mo‘rt ekotizim muvozanati uchun javobgarmiz.

Asosiy orzu: ochiq okeandagi Brayd kitlari

Madeyradagi eng so‘nggi kunimda asosiy orzuim ushaldi — men nihoyat kitlarni yovvoyi tabiat qo‘ynida ko‘rdim. Orolda delfin va kitlarni kuzatish uchun ko‘plab okean sayohatlari tashkil etiladi. Bunday turlarda qayiqlar dengiz jonivorlarini qo‘rqitmasligi va ularga shikast yetkazmasligi uchun qat’iy axloqiy qoidalarga rioya qilinadi.

Bortda albatta professional dengiz biologi bo‘lib, u yo‘lda uchragan barcha sutemizuvchilar haqida batafsil so‘zlab beradi. Bu safar chindan ham omadimiz keldi: biz bir necha bor bahaybat Brayd kitini (Balaenoptera edeni) ko‘rdik. Kitlar naqadar ulug‘vor va nafis-a! Bu shunday uzoq yo‘lni bosib o‘tishga arziydigan unutilmas tajriba bo‘ldi.

Keling,  bunday qilamiz: sizdan  Aviasales.uzʼga obuna bo’lish,  bizdan esa — hurmat va ehtirom

Telegram

Instagram

Lissabondagi iyun bayramlari: avliyo Antoniy to‘ylari, futbol jo‘shqinligi va madaniy osoyishtalik

• 
• 
• 

Men Lissabonga ulkan xalq sayillarining ayni avj pallasida kelib qoldim. Har yili 13-iyunda portugallar shahar homiysi – Avliyo Antoniy kunini nishonlaydi, 12-iyunga o‘tar kechasi esa bu yerda Riodagi mashhur karnavalni eslatadigan keng ko‘lamli bayram yurishlari bo‘lib o‘tadi. Ayni shu paytda ko‘chalarda sardina pishirilishi mahalliy aholi uchun yoz rasman boshlanganining asosiy belgisidir. Shuningdek, ushbu bayram kunida meriya an’anaga ko‘ra istak bildirganlar orasidan tanlov asosida o‘nlab juftliklarning nikohini o‘tkazadi: shahar yosh kelin-kuyovlarning to‘y tantanalari va asal oyi xarajatlarini to‘liq o‘z zimmasiga oladi.

Bayram yurishi bepul bo‘lib, u kechki soat to‘qqizda boshlanadi va Avenida da Liberdade markaziy ko‘chasida tongga qadar davom etadi. Menga mutlaqo tasodifan ajoyib joylardan o‘rin egallash nasib etdi. Yonimda o‘tirgan xushmuomala qizlar men uchun muhim va kulgili lahzalarni tarjima qilib turishdi, oqshom davomida davramizga shahar meri va hatto mamlakat prezidenti ham salomlashish uchun kelib ketdi. Katta-yu kichik, tub lissabonliklar-u muhojirlar – barcha aholining o‘z shahrini chin dildan sevishi, u bilan faxrlanishi va birgalikda uning sharafiga qo‘shiqlar kuylashi bayramga ajoyib bir samimiyat bag‘ishlaydi.

Ayni shu vaqtda Praça do Comércio maydonida futbol ishqibozlari uchun katta fan-zona ishlab turgan edi. U yerda jahon chempionatining bir nechta o‘yinini tomosha qilishga muvaffaq bo‘ldim. Marokash va Braziliya terma jamoalari o‘rtasidagi o‘yin eng yorqin xotira qoldirdi – Lissabonda o‘z yurtdoshlariga jon-jahdi bilan muxlislik qilgan ulkan braziliyaliklar diasporasi yashaydi. Maydondagi muhit aqlbovar qilmas darajada edi: o‘sha tunda sariq-yashil bayroqlar va futbolkalarning ko‘pligidan butun shahar go‘yo Braziliyaning milliy ranglariga burkangandek edi.

Xotirjamroq madaniy hordiq uchun esa Galust Gyulbenkyan jamg‘armasiga (Fundação Calouste Gulbenkian) tashrif buyurishni juda tavsiya qilaman. Ikki muzey, ajoyib yozgi bog‘ (uning bir qismi hozir ta’mirlanmoqda) va shinam kafelardan iborat bu ulkan majmua sezilmas tarzda butun kunimni band qildi. Yangi ko‘rgazmalarga chiptalar bir zumda sotilib ketadi, shuning uchun ularni oldindan xarid qilgan ma’qul. Bu yerda shoshilishning hojati yo‘q: bu maskanda ko‘proq vaqt o‘tkazish maroqli — yo‘laklar bo‘ylab shoshilmay sayr qilish, daraxtlar soyasida dam olish, hovuzdagi toshbaqalaru baliqlarni kuzatish, muzqaymoq yeyish, kitob o‘qish va, albatta, asosiy ekspozitsiyani batafsil o‘rganish yoqimli.

Portugaliyaga safar oldidan maslahatlar

1. Boshqalarning yo‘nalishiga ergashmang, aynan o‘zingizga qiziq bo‘lganini tanlang. Agar kundalik hayotda muzey yoki san’at galereyalari sizni zeriktirsa, ularga borishga o‘zingizni majburlamang. Shundagina safar siz uchun shaxsiy ahamiyat kasb etadi va mamlakat o‘zining bor jozibasi bilan namoyon bo‘ladi. Bir safarda barcha mashhur joylarni aylanib chiqa olmasangiz, bundan afsuslanmang. Portugaliya ming yillar davomida rivojlangan, uning butun merosini ikki haftaga sig‘dirishning iloji yo‘q.

2. Rejalashtirish — uzoq davom etadigan jarayon. Tayyorgarlik parvozdan bir necha oy oldin boshlanadi. Ma’lumot to‘plash vaqt va kuch talab qilgani uchun kunma-kun batafsil jadval tuzib olgan ma’qul. Ammo yodda tuting: eng yaxshi reja — moslashuvchan rejadir. Ideal formula shunday: vaqtning 70 foizini aniq taqsimlang (shaharlar, mehmonxonalar, asosiy manzillar), qolgan 30 foizini esa kutilmagan sayrlar va kayfiyatga qarab hordiq chiqarish uchun qoldiring. 

3. O‘zingiz bilan naqd yevro oling. Mehmonxonalar va yirik savdo tarmoqlarida kartalarni muammosiz qabul qilishadi, biroq kichik kafelarda, jamoat transportida yoki esdalik sovg‘alari do‘konlarida naqd pul ishingizni ancha osonlashtiradi.

4. Kerakli ilovalarni oldindan yuklab oling. Parvozdan avval oflayn xaritalarni, Uber va Bolt kabi taksi xizmatlarini, shuningdek, avtobus va poyezdlar jadvalini kuzatib borish uchun Comboios de Portugal singari mahalliy ilovalarni o‘rnatib olish kerak.

5. Momaqaldiroq va kuchli shamol tog‘ cho‘qqisida sizni bexabar qoldirmasligi uchun yo‘lga chiqishdan oldin ob-havo ma’lumotini diqqat bilan o‘rganing.

6. Byudjetni imkon qadar real rejalashtiring. Buning uchun umumiy mablag‘ni kunlarga bo‘lib, turar joy, oziq-ovqat, transport va ko‘ngilochar mashg‘ulotlar uchun xarajatlarni alohida ajratib qo‘yish eng qulay usuldir.

7. Bron tasdiqnomalarini yoningizda saqlang. Aeroportdagi chegara nazoratida ba’zan qaytish chiptalari, sug‘urta yoki mehmonxona vaucherini ko‘rsatishni so‘rashadi — bu hujjatlarni oldindan tayyorlab qo‘ygan ma’qul.

8. Mahalliy aholi bilan muloqot qiling. Portugallar juda xushmuomala — ular sizga bajonidil yo‘l ko‘rsatadi, sayyohlar kam boradigan kafeni tavsiya qiladi va o‘z madaniyati haqida ko‘plab qiziqarli voqealarni so‘zlab beradi.

9. Aeroportdan qanday ketishni oldindan o‘ylab qo‘ying. Uzoq parvozdan so‘ng odatda transport izlashga majol qolmaydi, shuning uchun aniq reja yoki saqlab qo‘yilgan avtobus yo‘nalishi vaqtingizni ham, asabingizni ham tejaydi.

10. Turar joy agregatorlarining o‘ziga xos jihatlarini inobatga oling. Booking orqali bron qilayotganda yakuniy narxni sinchiklab tekshiring — ba’zan shahar soliqlari asosiy narxga qo‘shilmagan bo‘ladi. Bundan tashqari, Portugaliya qonunlariga ko‘ra, mehmonxona va apartament egalari xorijiy mehmonlarni ro‘yxatdan o‘tkazishi shart. Bu uch kun ichida amalga oshirilishi kerak, shuning uchun pasport ma’lumotlaringiz joylashishdan oldinroq rasman so‘raladi. Xabar elektron pochtaga yoki ilovaning messenjeriga kelishi mumkin — unga albatta javob berish lozim, aks holda bron bekor qilinishi mumkin.

Xulosa

• 
• 
• 

Inson qachon o‘zini oddiy sayyoh emas, balki haqiqiy sayohatchi deb atay oladi? Menimcha, bu borilgan mamlakatlar yoki ko‘rilgan joylar soniga umuman bog‘liq emas. Gap notanish o‘lka madaniyatiga qay darajada chuqur sho‘ng‘ishingizda, uni odatiy qolipdagi qarashlar bilan baholamaslikni o‘rganishingiz va o‘z qulaylik hududingizdan chiqishga tayyor ekaningizda. Ushbu maqolada men Portugaliyaga safarimdan olgan shaxsiy taassurotlarim bilan bo‘lishishni hamda nima sababdan sayohatlarimiz biz uchun chinakamiga shaxsiy ahamiyat kasb etishi haqida fikr yuritishni istadim. Xo‘sh, qachon siz haqiqiy sayohatchiga aylanasiz? Nazarimda, dunyoga, uning rang-barangligi va mahalliy o‘ziga xosliklariga ochiq bo‘lganingizda. Safarlar boshqa odamlarning tajribasini bilish, ularga hamdard bo‘lish va o‘rganish vositasiga aylanganida. Buning uchun dunyoning narigi chekkasiga borish shart emas — o‘z shahringiz, hududingiz yoki jonajon O‘zbekistonni tadqiq qilishdan boshlash ham mumkin. Odatlangan joylarni qancha o‘rganmang, har safar baribir yangi jihatlarni ko‘rasiz. Buning o‘ziga xos jozibasi ham shunda. Safarlaringiz yorqin, sarguzashtlaringiz ajoyib bo‘lsin!