Uchuvchining rafiqasi boʻlish qanday? Spoyler, bu abadiy taʼtil degani emas
Standby-chiptalar, Flightradar va uchishdan bir soat oldin qaror qabul qilinadigan sayohatlar haqida.
Salom, mening ismim Madina va men uchuvchining rafiqasiman. Tashqaridan qaraganda uchuvchi rafiqasining hayoti — bu tekin chiptalar, abadiy ta’til va turli mamlakatlardan kelgan sovg‘alar to‘la chamadondan iborat bo‘lib tuyuladi. Aslida esa hammasi ancha murakkab va qiziqarli.
Oʻz insonini uchratish — omad, dunyoga ochiq va sarguzashtlarni sevuvchi maslakdoshni uchratish esa umuman kamyob hodisa. Buning ustiga, yana u uchuvchi ham bo’lsa — bu haqiqiy jekpot. Bizning hikoyamiz yo‘lda boshlangan va biz hali ham ushbu sayohat ichida yashayapmiz. Bo‘lajak turmush o‘rtog‘im bilan uyga qaytaverishda poyezdda tanishganman. U Oʻzbekistonga sayyoh sifatida kelgan edi, hamma narsani oʻz koʻzi bilan koʻrishni istardi.
Biz yonma-yon oʻtirib, butun yoʻl davomida suhbatlashdik. Toʻsatdan u oʻzining uchuvchi ekanini aytib qoldi. Xayolimdan darrov: “Vau, uchuvchining rafiqasi boʻlish qanaqa ekan?”, degan oʻy oʻtdi. Mening orzum ushaldi. Hozir sizga hammasi aslida qanday boʻlishini soʻzlab beraman.
Eringiz uchuvchi bo‘lishi qo‘rqinchlimi? Har bir reys uchun xavotir olasizmi?
Mening turmush oʻrtogʻim — fuqarolik aviatsiyasi uchuvchisi. Qiruvchi samolyotdagi harbiy uchuvchi bilan yoʻlovchi layneri uchuvchisi oʻrtasida — ulkan farq bor. Uning qoʻlida — yuzlab insonlarning hayoti va ulkan mas’uliyat, ammo men xotirjamman, chunki u qanday professional ekanini bilaman. Toʻgʻrisini aytsam: uzoq parvozlar vaqtida baribir Flightradar mening sodiq doʻstimga aylanadi. Ba’zan kulgili holatlar ham boʻladi: tanishlarim u qayerga uchib ketganini soʻrashadi, men esa bilmayman, chunki parvozdan oldin soʻrashni shunchaki unutgan bo’laman.
Uch yoki toʻrt soatlik oddiy borish-kelish reyslari xuddi ofis ishiday tuyuladi: turmush oʻrtogʻim ertalab ketadi va kechqurun qaytib keladi. Ikki-uch kunlik xizmat safarlari esa darrov seziladi — uy boʻshab qoladi.
Albatta, men u uchun xavotir olaman. Hozir dunyo notinch: mojarolar avj olmoqda, havo hududlari toʻsatdan yopilyapti. Bunday paytlarda chinakam bezovtalik his qilaman. Men uchun faqat hammasi yaxshi ekanligiga ishonish va qoʻnganlik haqidagi xabarni orziqib kutish qoladi.
Sizlarga chiptalar uchun chegirmalar kattami?
Koʻpchilik shunday deydi: “Oo, uchuvchining rafiqasi boʻlish zoʻr-da: tekinga, arzonga uchasan”. Ammo real hayotda hammasi boshqacha. Aviachipta narxi aviakompaniyaga va yoʻlovchining maqomiga bogʻliq. Masalan, ba’zi kompaniyalarda faqat soliqlarni toʻlash kerak — bular aeroport va yoqilgʻi yigʻimlari yoki davlat bojlari, bizning holatimizda esa — chiptaning ma’lum bir foizi. U yoʻnalishga bogʻliq: bu real narxning taxminan 50 foizi boʻlishi mumkin, ba’zan undan koʻproq yoki kamroq. Lekin koʻpchilik oʻylaganidek 80–90% arzonga emas. Shunday ekan, bu aslo tekin emas.
Lekin hatto barcha soliqlar va chipta foizini toʻlash ham uchib ketishimga kafolat bermaydi. Ekipaj a’zolari uchun imtiyozli chiptalarning aksariyati — bu standby (navbat kutish) tizimi. Agar boʻsh joylar boʻlsa, uchasiz. Agar boʻlmasa — keyingi reysni kutishga toʻgʻri keladi. Va eng qiziq tomoni: bu parvozdan taxminan bir soat oldin ma’lum boʻladi. Katta aeroportlarda bu haqiqiy kvest: pasport nazorati, uzun yoʻlaklar va siz: “Ulguramanmi? Uchamanmi o’zi?” degan oʻy bilan geytga qarab chopasiz.
Odatda bunday chiptalar aviakompaniya xodimining oʻzi va uning yaqin qarindoshlari uchun amal qiladi. Bu roʻyxatga aynan kimlar kirishini kompaniya hal qiladi: qayerdadir bu er yoki xotin, farzandlar va ota-onalar, qayerdadir roʻyxat kengroq yoki torroq. Shunchaki “uchuvchi xotinining dugonasi” yoki “Istanbulga juda borgisi kelayotgan amakivachcha” odatda bu tizimga tushmaydi.
Ba’zan bitta oʻrinni uch-toʻrtta standby-yoʻlovchi kutadi. Bunday holda chiptani ustuvorligi yuqoriroq boʻlgan odam oladi: masalan, kapitan birinchi ustuvorlikka, ikkinchi uchuvchi — ikkinchi, bort kuzatuvchisi — uchinchi ustuvorlikka ega. Ba’zan uzoqroq vaqtdan beri ishlayotgan odam birinchi uchadi, lekin ustuvorlik baribir kapitanlarda boʻladi.
Hali ham har doim istalgan yo‘nalishni tanlab, aynan ko‘ngil tusagan joyga uchib ketishning imkoni yo‘q. Hammasi aviakompaniya yo‘nalishlari, reysning bandligi va ichki qoidalarga bog‘liq. Ba’zan yo‘nalish faqat xaritada idealdek tuyuladi: u yerga borishga joy bor, ammo ortga qaytish ancha qiyin.
Menda yaqinda aynan shunday holat yuz berdi. Toshkentdan Dubayga uchmoqchi bo‘lib aeroportga keldim, bir yarim soat kutdim, lekin bortga baribir chiqolmadim: bo‘sh joy qolmagan ekan. Uyga qaytib, yana bir kundan keyin urinib ko‘rishga majbur bo‘ldim. Ikkinchi urinishda hammasi o‘xshadi — uchib ketdim.
Standby uchun imkoniyatlarni turmush o‘rtog‘imda bor bo‘lgan maxsus ilova orqali tekshirish mumkin. Ammo ilova joy yo‘qligini ko‘rsatib tursa ham, so‘nggi daqiqada hamma narsa o‘zgarib ketishi mumkin: kimdir kechikadi, ro‘yxatdan o‘tishga kelmaydi yoki chiptasini bekor qiladi. Bunday holat ham menda bo‘lgan: avvaliga joy yo‘q edi, keyin esa bir yo‘lovchi ro‘yxatdan o‘tmagani uchun bitta joy paydo bo‘ldi va biz Anqaraga uchib ketdik.
Standby yosh bolali oilalar, yoshi katta qarindoshlar va aynan ma’lum bir kunda yetib borishi shart bo‘lganlar uchun unchalik mos kelmaydi. Agar sizda to‘y, imtihon, ishchi uchrashuv yoki vaqtini surish imkoni bo‘lmagan pullik tur bo‘lsa, oddiy chipta sotib olgan ma’qul. Aytgancha, yuk bilan standby yanada xatarliroq bo‘ladi. Agar reysga chiqishingizga ko‘zingiz yetmasa, qo‘l yuki bilan uchish qulayroq: shunda nazoratdan tez o‘tish, reysni almashtirish yoki shunchaki ortga qaytib uyga ketish osonroq kechadi.
Eringiz bilan xizmat safarlariga uchish maroqlimi?
Ha, ba’zida hayot tugamaydigan asal oyidek tuyuladi. Turmush oʻrtogʻim bilan Maldiv orollari, Turkiya, Tailandda boʻldik. Koʻpincha bular ikki, uzogʻi bilan uch kunlik qisqa safarlar: toʻsatdan, tez va hech qanday rejalashtirishlarsiz.
Bir oyda beshta davlatda boʻlgan vaqtim ham boʻldi. Oʻshanda oʻzimni xuddi turmush oʻrtogʻimning hamkasbi kabi his qilib, unga qanchalik qiyinligini tushundim. Chunki, bu kasb qanchalik romantik boʻlib koʻrinmasin, u odamni juda charchatadi: djetlaglar, tartibning yoʻqligi va doimiy toliqish. Shunda turmush oʻrtogʻing bilan faxrlana boshlaysan va oʻzingni xavfsiz sezasan, chunki samolyotni kim boshqarayotganini bilasan.
Lekin bu juda zoʻr, chunki turmush oʻrtogʻim bu lahzalarni men bilan baham koʻrishni istaydi, unga menga dunyoni koʻrsatish yoqadi. Biz sayohatlarda haqiqiy hayotni koʻrishga harakat qilamiz: jamoat transportida yuramiz va koʻp piyoda kezamiz. Buning ustiga, men beshta tilda gaplasha olaman va safarlar men uchun — ajoyib amaliyotdir.
U, ehtimol, har bir mamlakatdan sovgʻalar olib kelar?
Men erimdan Dior yoki Chanel sotib olishini so‘ramayman. Sayohatlardan u menga magnitchalar olib keladi: bir safar birgalikdagi sayohatlarimizda ularni sotib olayotganimni payqab qolib, meni ularni kolleksiya qiladi deb o‘ylagan.
O‘zi uchun esa breloklar sotib oladi — unda allaqachon butun bir kolleksiya yig‘ilgan. Yana uyimizda butun dunyodan keltirilgan choy va kofe, turli gigiyena vositalari hamda mehmonxona shippaklari bor. Va, ochig‘ini aytsam, bu har qanday qimmatbaho sovg‘alardan ham yoqimliroq.
Sizlar tez-tez koʻrishib turasizlarmi? Oʻzingizni yolgʻiz his qilmaysizmi?
U uzoq muddatli xizmat safarlariga ketganida xafa boʻlamanmi? Yoʻq, albatta. Baʼzida u charchagan boʻladi va men uygʻoq boʻlganimda u kunduzi uxlaydi. Baʼzida u bir necha kunlab uyda boʻlmaydi. Lekin men uning qaytib kelishini va dam olish kunlarini men bilan oʻtkazishini bilaman. Bu sababli uni kamroq yaxshi koʻrib qolmayman.
Biz insonni kasbi uchun sevmaymiz — biz uni borligi uchun sevamiz. Eng muhimi, turmush oʻrtogʻim oʻz ishini yaxshi koʻradi, unga bu ishning romantikasi yoqadi va u oʻzini baxtli his qiladigan joyda. U juda zoʻr, chunki bolalikdagi orzusini oʻzi amalga oshirdi. Diplomi boʻyicha u shifokor. Va agar qachondir aviatsiyadan ketib, shifokor boʻlib ishlashga qaror qilsa ham, men uning tanlovini hurmat qilaman va uni qoʻllab-quvvatlayman.
Menga uchuvchining rafiqasi boʻlish juda yoqadi. Ha, bu Instagram’dagi ideal manzara va tekin chiptalar degani emas. Ammo bu doimiy harakatdagi hayot, kutilmagan sayohatlar, yangi davlatlar va reyslar jadvaliga bogʻliq boʻlmagan muhabbatdir. Agar oʻshanda poyezdda yonma-yon oʻtirib qolmaganimizda, bularning qanday boʻlishini hech qachon bilmagan boʻlardim. Siz ham bilmagan boʻlardingiz.
