Qanday qilib Oʻzbekistondan Qirgʻizistonga velosipedda bordim?
Ochiq osmon ostida tunaganim, safar davomida velosipedim buzilgani va daydi itlardan qochganim haqida.
Salom, mening ismim Roman va 2023-yilning iyul oyida avval hech qachon qilmagan ishimga qoʻl urdim — Toshkentdan Ala-Koʻl koʻli tomon velosipedda yoʻlga chiqdim. Oʻsha paytga qadar men Oʻzbekistonda ikki yildan beri rus tili oʻqituvchisi boʻlib ishlayotgan edim va mamlakatni, hatto qoʻshni Qozogʻiston hamda Qirgʻizistonni ham boshdan-oyoq kezib chiqishga ulgurgan edim. Ammo bularning barchasi avtomobil, avtobus yoki poyezdda edi.
Bungacha velosipedda umuman sayohat qilmagan edim — na qisqa masofalarga, na koʻp kunlik yoʻnalishlarga. Shuning uchun chegara, dovonlar va togʻ yoʻllari orqali yuzlab kilometr masofani bosib oʻtish gʻoyasi bir vaqtning oʻzida ham ilhomlantiruvchi, ham qoʻrqinchli tuyulardi. Spoyler: bunga arziydigan ish boʻldi.
Nima uchun aynan velosipedda borishga qaror qildim?
Umuman olganda, sarguzashtlarni yaxshi koʻraman, lekin oʻquv yili davomida, biror joyga chiqishning faqat maktabdan keyin olisdagi supermarketga borish bilangina imkoni boʻlganda, turli saytlardagi sayohat kundaliklarini oʻqib boraman yoki YouTubeda videolar koʻraman va qahramonlar bilan birga ularning sayohatlarini boshimdan kechiraman. Kunlarning birida Pomir trakti boʻylab velosayohat haqidagi kundalikka duch kelib qoldim. Juda samimiy yozilgan edi: qahramonlar u yerga olis 2008-yilda borishgan ekan. Bu menga shunchalik taʼsir qildiki, oʻzim ham u yerga aynan velosipedda yoʻl olishni istab qoldim.
Ammo oʻsha safar Pomir traktiga borish nasib qilmadi — nima uchunligini keyinroq aytib beraman. Men togʻlar osha oʻtadigan boshqa bir xushmanzara yoʻnalishga eʼtiborimni qaratdim: Oʻshdan Bishkekka, keyin esa — Issiqkoʻl tomonlarga bordim.
Men velosipedda deyarli bir yarim ming kilometr yoʻl bosdim, soʻngra, hayotimda hammasi ham unchalik oson kechavermasligi uchun, yana togʻlar sari — goʻzal Ala-koʻl koʻli tomon otlandim. Bu qiyin boʻlishini bilardim: ilgari hech qachon velosipedda bunchalik uzoq masofaga yurmagan edim. Ammo qiziqish barchasidan ustun keldi.
Sayohatga qanday tayyorlandim?
Dastlab faqat velosipedda bormoqchi edim. Ammo keyinchalik (joʻnab ketishga roppa-rosa bir hafta qolganda) miyamga ajoyib fikr kelib qoldi: velosayohatdan soʻng togʻga chiqish va shu tariqa safarimni togʻ koʻli boʻyida, yonida albatta qor boʻlgan joyda yakunlash.
Marshrutni rejalashtirish va navigatsiya
Organic Maps xaritasidagi yo‘nalishim
Barcha tafsilotlarni oldindan va sinchiklab rejalashtirganman deyish haqiqatdan yiroq boʻlardi. Yoʻq, sayohatdan oldin xaritani koʻrib chiqdim, kuniga qancha masofa bosib oʻtishimni, qiziqarli joylarni koʻrish uchun qayerlarga burilish mumkinligini chamalab oldim. Ideal holda men kuniga plyus-minus 100 km yoʻl bosish sur’atini moʻljallagandim (lekin qanchalik adashgan ekanman!).
Marshrut tuzish uchun MAPS.ME yoki Organic Maps`dan foydalanish eng qulayi. Har ikkala ilovada tanlangan hududning oflayn xaritalari mavjud — internet borligida ularni oldindan yuklab olish lozim. Togʻlarda aloqa muntazam ravishda yoʻqoladi va shunday vaziyatlarda oflayn navigatsiya soʻzning toʻgʻri ma’nosida qutqaradi.
Ushbu xaritalar ayniqsa velosayohatlar uchun juda qulay: ular balandliklar farqi, tuproq yoʻllar va hatto boshqa servislarda har doim ham koʻrinavermaydigan soʻqmoqlarni koʻrsatadi. Qayerda jiddiy koʻtarilish kutayotganini, qayerda esa lager uchun qulay maydoncha yoki doʻkon borligini oldindan bilib olish mumkin.
Sayohat davomida men har kuni kechqurun marshrutni taxminan 50—100 km oldinga koʻzdan kechirib, keyingi kunni rejalashtirardim. Xaritada qisqa toʻxtash joylari, boʻlishi mumkin boʻlgan doʻkonlar va tunash manzillarini belgilab chiqardim. Bu kam vaqt olardi, lekin yoʻldagi hayotni ancha osonlashtirardi. Charchab qolganingizda suv, ovqat yoki chodir uchun tekis maydongacha necha kilometr qolganini aniq bilish yoqimli.
Hujjatlar, sugʻurta va anjomlar
Hujjatlardan ikkita pasportimni oldim: ichki va xorijga chiqish pasporti (men Rossiya Federatsiyasi fuqarosiman). Qirgʻiziston va Qozogʻistonga kirish uchun boshqa maxsus hujjatlar talab etilmaydi.
Tibbiy sugʻurta rasmiylashtirmagan edim, ammo baribir buni qilishni maslahat beraman. Yosh va ahmoq edim, xatarlarni oxirigacha anglamasdim. Buning ustiga yolgʻiz ketayotgan edim, yoʻlda esa har narsa boʻlishi mumkin. Oʻz xavfsizligingizga befarq boʻlmang. Agar qanday sugʻurta rasmiylashtirishni bilmasangiz, ushbu yoʻriqnomani oʻqib chiqishingiz mumkin.
Anjomlarni oldindan tayyorladim. “Sportmaster” va “Decathlon”dan xarid qilish uchun Toshkentdan Chimkentga bir necha bor bordim. Chodirim yengil, ikki kishilik edi — Quechua MH100. Uxlaydigan qopni (spalnik) Toshkentdan sotib olganman, qulaylik temperaturasi +5 °C (Naturehike). Uxlaydigan qop uchun ichki gʻilofni (vkladish) alohida tavsiya qilaman. Uzoq safarlarda bu tengsiz narsa: butun qopni yuvish shart emas, gʻilofning oʻzini yuvish kifoya. Qolaversa, u qoʻshimcha issiqlik beradi.
Uxlaydigan qop tanlashga borganimda, doʻkonda sotuvchi bilan gaplashib qoldim, u nima uchun, qayerga va nega ketayotganimni soʻradi. Gap Pomir trakti haqida ketganida, u doʻstlari yaqinda u yerdan mashinada qaytib kelishganini aytib berdi. Ularning aytishicha, oʻsha paytda yoʻlda portlatish ishlari olib borilayotgan ekan va trassa har kuni turli uchastkalarda 5—6 soatga yopib qoʻyilgan. Avvaliga hatto ishonmadim, Toshkentdagi Tojikiston konsulligiga (shunisi ham bor ekan) borishga qaror qildim, konsulning oʻzi pomirlik boʻlib chiqdi va u yerda haqiqatan ham taʼmirlash ishlari ketayotganini tasdiqladi. Xullas, yoʻl taʼmirlanayotganda har kuni issiqda kutib turish istiqboli juda yoqimsiz edi, shu bois Qirgʻiziston sari yoʻl olish haqida qatʼiy qaror qabul qilindi. Ehtimol, Pomir trakti bilan hali uchrasharmiz.
Sportmaster`dan olingan treking botinkalari uncha qimmat emas edi. Safardan oldin ularni Badak koʻliga qilingan pohodda sinab koʻrdim; u yerda oyoqlarimni qonatib yubordim, lekin shundan keyin botinkalar boshqa muammo tugʻdirmadi.
65 litrli sayohat ryukzagi va membrana kurtkani ham Chimkentdan sotib oldim. Gorelka deyarli yodimdan koʻtarila yozibdi — uni OLX’dan topdim, u yerda variantlar juda koʻp. Ta’mirlash toʻplamlari, rama osti sumkasi va velobaulni Wildberries’dan buyurtma qildim.
Boshqa hech qanday maxsus anjom yoʻq edi. Hamma yukni oʻzim bilan olib yurishim kerak boʻlgani uchun kiyim tanlashga jiddiy yondashdim: uchta futbolka, ikki juft shorti, flisli olimpiyka, svitshot, sportcha shim, taytslar va quyoshdan himoyalovchi yenglar. Anjomlar va xaridlar uchun jami 390$ atrofida pul ketdi; ba’zi narsalar menda allaqachon bor edi, bu xarajatlarni hisobga kiritmadim.
Qirgʻizistonda sekond-xendlar koʻpligini va zarurat tugʻilsa, biror narsa sotib olish mumkinligini bilar edim. Shunday boʻldi ham: yoʻlda velosiped uchun qoʻlqoplar va ko’ylagimni yoʻqotib qoʻydim.
Yana bir gap — albatta 50 dan past boʻlmagan yaxshi SPF oling. Birinchi kuni surtishga erindim va quyoshda juda qattiq kuydim.
Start: Toshkent — Oʻsh
Mening start nuqtam Toshkent edi. Shu yerdan poyezdda Andijonga yoʻlga chiqdim. Andijondan Qirgʻiziston chegarasigacha juda yaqin, shuning uchun u yoqqa qismlarga ajratilgan velosipedim bilan avtobusda yetib oldim.
Chegaradan oʻtdim va Oʻshga yetib keldim. Atrofdagilarni orqasida ulkan ryukzagi va qoʻlida qismlarga ajratilgan velosipedi bor odam qiziqtirishi aniq edi. Bir necha bor yuklarimni koʻtarishib yuborishni taklif qilishdi — buni shunchaki pul ishlovchi “yordamchilar” emas, balki oddiy odamlar qilishdi. Men xushmuomalalik bilan rad etdim.
“Bu og’ir yukni oʻzing tanlading, birodar”, — dedi bir kishi navbatdagi yordam taklifini rad etganimda.
Toʻxtash joyida qorovul bilan hayot, oila, mangulik va, albatta, maosh haqida suhbatlashish asnosida velosipedni yigʻib, yuklarimni joylashtirdim. Mening yoʻlim aynan shu yerda boshlandi.
Safarning birinchi kunlari
Birinchi tunni Oʻshdagi hostellardan birida oʻtkazdim. Shu yerning oʻzida yoʻl uchun oziq-ovqat — grechka, pechenye, suli yormasi xarid qildim, gorelka uchun gaz oldim. Ertasi kuni tong saharda yoʻlga chiqdim. Tamom, endi ortga yoʻl yoʻq edi.
Dastlabki kunlar nisbatan oson oʻtdi. Oldinda kuch-quvvat, gʻayrat-shijoat va vaqt koʻp edi. Kichik tepaliklarda unchalik qiynalmay, kuniga taxminan 120 km masofani bosib oʻtardim. Ammo uchinchi-toʻrtinchi kunga kelib, tinimsiz almashib turadigan va odamni holdan toydiradigan tik balandliklar hamda pastliklar sababli kunlik me’yorim 60–80 km gacha tushib ketdi.
Aytgancha, yoʻldagi birinchi tunash haqida. Quyosh ufqqa botay deb qolgandi, yuzim quyoshda rosa yongandi va zudlik bilan toʻxtash kerak edi. Ammo chodir bilan sayohat qiluvchilarning oltin qoidasi bor: tunash joyi yoʻldan koʻrinmasligi kerak.
Ideal joyni topish oson boʻlmadi, lekin buni uddaladim. Olisda oʻtov koʻrindi — avvaliga uni haqiqiy deb oʻyladim, lekin yaqinroq borib, bu beton haykal ekanini tushundim. Demak, atrofda odamlar boʻlmasligi kerak: trassadan u yerga borib boʻlmaydi, chunki jarlik osha piyoda yurish, keyin esa yana tepalikka koʻtarilish kerak. Mendan boʻlak kim ham tun kirganda u yerga borishga erinmaydi?
Tezda chodirni oʻrnatdim, grechka va choy tayyorladim. Shunda bir narsani anglab yetdim: birinchi kunning oʻzidayoq 120 km yoʻl bosibman — va bu unchalik qiyin emas ekan. Nega buni avvalroq qilmagan ekanman?
Axir, o‘zingizga yoqadigan jarayonning ichida bo‘lganingizda, startdan oldin nimadan qo‘rqqaningiz unchalik muhim emas. Yovvoyi hayvonlardan, yomon niyatli odamlardan, noqulay ob-havodan yoki baxtsiz hodisadan qoʻrqish mumkin. Ammo biror marta urinib koʻrmasdan turib, qanday yashashni xohlayotganingizni qanday anglash mumkin?
Toʻqtagʻul, Shamaldisoy va yo‘l
Bor kuchim bilan haydab ketyapman, HIM eshityapman, borliqni ko‘zlarimga jo qilib, shu koinotdagi eng telba va eng baxtli inson menman deb o‘ylayapman. Lekin suratda bu ko‘rinmaydi, faqat To‘xtag‘ul suv ombori bor.
To‘xtagul suv ombori yaqinlarida bir joyda. Ertalab meni traktordagi yigitlar "Do‘stlik!" deb baqirib, derazadan qo‘l siltab uyg‘otishdi.
Yonib, trassadan chetroqda yotdim
Kechki ovqat!
Qirg‘iz qishloqlarining birida
Ilich o‘z joyida
Kalinin nomidagi kolxozning madaniyat uyi
Shundan soʻng meni toʻxtatib boʻlmasdi. Kuniga koʻtarilishlar bilan 120 kilometrdan masofa bosib oʻtishning endi iloji yoʻqligini tushundim va qancha qodir boʻlsam, shuncha yurishga qaror qildim.
Men shiddatli shamol ostida Toʻqtagʻul suv ombori boʻylab harakatlandim, Shamaldisoyning daydi itlari aro oʻtdim, boshim uzra yulduzlar sochilib yotgan dara ichida tunadim. Oʻzimning grechkam bilan yoki yoʻl chetidagi kafeda kabob yeb kechki ovqatlandim, muzday togʻ daryosida yuvindim — va oʻshanda ham bularning barchasini eslab yurishimni anglab yetgan edim.
Sayohatda velosipedim qanday buzilib qolgani haqida
Yetib keldik. Shu yerda birinchi marta buzildi. Birorta transport to‘xtatishga urinyapman.
Mening qutqaruvchilarim
Brainstorming!
Alp oqlari
Sayohatning beshinchi kunida velosiped bunday tempga dosh berolmadi va shunchaki yurishdan bosh tortdi — tezlik oʻtkazgichi qisilib qoldi. Haqiqiy falokat. Uni oʻzim tuzatishga harakat qildim, bir necha soat vaqt sarfladim, ammo hech narsa chiqmadi. Bishkekka juda oz qolgandi, ammo oldinda — asosiy togʻ dovonlari: Ala-Bel (3 200 m) va Too-Ashu (3 400 m) bor edi. Mashina toʻxtatishdan boshqa chora qolmagandi.
Meni Oʻshdan Bishkekka kiyim-kechak ortilgan toylarni olib ketayotgan, yukka toʻla kichik furgon haydovchisi mindirib oldi. Velosipedni tezda tomga bogʻlashdi va biz soʻzning toʻgʻri ma’nosida toylarni quchoqlab, togʻ goʻzalliklari osha yoʻlga tushdik.
Atrofda alp oʻtloqlari choʻzilib yotar, muzdek irmoqlar shovullardi, yakka-dukka oʻtovlar koʻzga tashlanar, qorli choʻqqilar oqarib turardi. Koʻnglimda esa shunday gʻashlik ediki, alamimdan boʻriday uvlagim kelardi. Bularning barchasini oʻzim zabt etishim, yoʻl changini yutishim, har bir koʻtarilishni his qilishim kerak edi. Buning oʻrniga esa biror narsani oʻzgartirishga imkonim boʻlmay, yonidan shunchaki oʻtib ketayotgan edim. Oʻshanda imkoniyatlar haqida umuman nima ham bilardim?
Ma’lum boʻlishicha, haydovchi yolgʻiz emas ekan — sal orqaroqda xuddi shunday mashinada uning sheriklari ham kelayotgan edi. Bir necha marta toʻxtadik: ularning furgoni qizib ketardi. Yangi odamni koʻrib hayron boʻlgan erkaklar, bu yerga qanday kelib qolganim bilan qiziqishdi. Ular bilan birga yoʻldan mindirib olingan yosh amerikalik avtostopchi ham bor edi.
Toʻxtash joylaridan birida guruhning eng yoshi kattasi velosipedni tuzatishda yordam berishni taklif qildi. Diqqat-e’tibor bir zumda qizib ketgan mashinadan mening buzilgan velosipedimga koʻchdi. Bir soatcha hamma pishillab va oʻzaro gaplashib, gap nimadaligini hamda uni qanday tuzatishni tushunishga harakat qildi.
Va biz buni uddaladik. Jamoaviy aql — daxshatli kuch. Toʻqqizta tezlikdan faqat uchtasi qoldi, lekin velosiped yana yura boshladi. Agar siz baxt nimaligini bilsangiz, bu ayni oʻsha haqiqiy baxt edi.
Men ushbu kutilmagan aqliy hujumda qatnashgan barchaga chin qalbimdan minnatdorchilik bildirdim va yorugʻlik tezligida (aslida soatiga taxminan 15 km) Ala-Bel dovoni sari yuqoriga otildim. Yoʻlda oʻtlab yurgan otlar, otliq choʻponlar uchrar, oʻtovlardan odamlar moʻralar, itlar akillardi. Jazirama quyosh ostida muzliklar asta-sekin erir, salqin shamol esardi — bularning barchasi birgalikda hayratlanarli edi.
Men yuqoriga, Bishkek tomon shoshilardim. Ammo oradan ikki soat oʻtar-oʻtmas, velosiped yana yoʻlda davom etishdan bosh tortdi.
Bishkek va Issiqkoʻlning janubiy qirgʻogʻi
Hali hammasi oldinda
Siz ham ularni ko‘ryapsizmi?
Kun botayotgan edi, ikki dovon oraligʻida Bishkekka ketayotgan biror mashinani toʻxtatishdan oʻzga chora qolmagandi. Tun yarmida shaharga yetib keldim. Xostelga joylashdim-u, holsizlikdan yiqildim. Bir-ikki kun dam olishga, zaxiralarni toʻldirishga va velosipedni sozlashga qaror qildim. Uzatgichdagi muammodan tashqari, ogʻir velosumka tufayli orqa gʻildirak qiyshayib qolgandi — chambarak kameralarni yira boshladi. Ularni almashtirdim, yamadim, lekin hammasi behuda edi. Har ikki soatda gʻildirakni damlashga majbur boʻlardim, bu esa ancha jonimga tegdi.
Bishkekda chiroyli joylar koʻp — bu yerga kelishga albatta arziydi. Ulkan togʻlar fonida koʻkatlarga burkangan sovet davri panel uylari ayniqsa ta’sirli koʻrinadi. Ammo shaharda qanchalik yaxshi boʻlmasin, olgʻa intilish kerak edi. Issiqkoʻl atrofini aylanib oʻtib, keyin Olmaotaga borishni, u yerdan esa velosipedni uyimga, Krasnoyarskka joʻnatib yuborishni rejalashtirayotgan edim.
Yana bir necha kunlik yoʻl, balandliklar, jazirama quyosh va kuchli shamollar meni yanada chidamliroq qildi. Shunday holatda, kunlarning birida Qiziltu qishlogʻida qandaydir festival uchun qurilayotgan oʻtovlar lageri yaqinidagi chodirda paydo bo’ldim.
Tun oqqanda qurilish tinchidi, men esa endigina oʻzimning oddiygina roʻzgʻorimni tartibga sola boshladim. Chodir tikishga boʻlgan urinishlarimni yuqoridan ulkan yulduzlar kuzatib turardi. “Twix” bilan choy ichib, boshim uzra cheksizlikka termulganimni eslayman. Mening yoʻlim va mening tarixim — u yerda, tepada har oqshom porlayotgan narsalar fonida bir puch narsadek gap.
Aytgancha, agar Issiqkoʻlning janubiy qirgʻogʻi orqali yursangiz, u yerda chiziqlari bor toʻlaqonli asfaltlangan yoʻl tushunchasining oʻzi yoʻqligiga tayyor turing. Har bir oʻtayotgan mashinadan koʻtariladigan chang-toʻzonli, rasvosi chiqqan shagʻal yoʻl — uning odatiy holatidir. Mahalliy aholining aytishicha, taʼmirlash ishlari ketmoqda, ammo bir necha kun ichida men birorta ham ishchini uchratmadim. Balki, hozir hammasi oʻzgargandir.
Issiqko‘l bo‘yida tashlandiq sanatoriylar ko‘p
Issiqko‘ldagi qo‘nalg‘am
Issiqko‘l bo‘yida grechka pishirayapman.
Issiqko‘l
Issiqkoʻl boʻylab oʻtgan bir necha kun chang yoʻlda past-balandliklar bilan bir xil zerikarli kurashga aylandi. Kechqurunlari qirgʻoqda chodir tikardim, koʻlda choʻmilardim, kechki ovqatga pomidorli grechka pishirardim va boridan zavqlanardim. Ertalab esa yoʻl bilan kurash yana boshlanardi.
“Ertak” kanyoni va Barskoon darasiga kirmadim, lekin ularga borishni qatʼiy tavsiya qilaman, shunchaki u yerlarda avval boʻlganman. Buning evaziga Jeti-Oʻguzga oʻtib oʻtdim. U yerga quyosh botishi arafasida borganim yodimda: iliq nur, qorongʻu tushguncha ulgurishga undayotgandek choʻzilgan uzun soyalar. Qizil qoyalar toʻq sariq rangga burkangan, atrof gʻoyatda yorqin koʻrinardi. Bir payt shunchaki toʻxtadim, vaqtga qoʻl siltadim-u, ularga jim termulib qoldim.
U yerda ikki kun qoldim, yoʻldan ancha uzoqdagi butalar orasida qarorgoh qurdim. Bir kuni tunda chodir yoniga bir daydi it kelib, irillay boshladi. Bu ancha vahimali edi, lekin koʻp oʻtmay u ketdi va men yana faqat soy shovqini-yu, olisdagi vovullashni eshita boshladim.
Issiqkoʻlni ikki tomondan bagʻriga olgan haybatli qorli togʻlarga yaqinroq borgim keldi. Chodirni qoldirib, yuklarsiz, soʻqmoqlar boʻylab Tyan-Shanning ulkan qoyalari sari yoʻl oldim. Yoʻlda oilalar uchradi, bolalar otlarda chaqqon chopib yurishardi. Mana haqiqiy erkinlik — barcha tashvishlar va internetdan xoli hayot.
Qorako‘l va Ala-Ko‘lga sayr
Qorako‘l
Ala-Ko‘l
Shimoliy Oloqko‘l dovoni. Qorbo‘ron yasab, ularni 3995 metr balandlikdan otayapman. Siz-chi, eplay olasizmi?
Velosayohatimning soʻnggi manzili Qorakoʻl boʻldi. Men u yerda Ala-Koʻl koʻliga piyoda sayohatga tayyorgarlik koʻrib, ikki kun qoldim. Sayohatning oʻzi nihoyatda murakkab kechdi. Balandlikka koʻtarilish ancha jiddiy edi, lekin har yuz metrda manzara yanada goʻzallashib borardi. Dovon yaqinida chodirda tunadim, buloq suvidan ichdim, qorli choʻqqilarga termulib, shunchalik uzun yoʻlni bosib oʻtganim haqida oʻyladimki, hatto undan charchay boshlagan edim.
Dovonda bir necha soat boʻldim, pastda mitti oq oʻtovlar koʻrinib turgan vodiyni tomosha qildim, qorga qah-qah urib sakrayotgan va bu ular boʻlgan eng baland nuqta — 3 995 m ekanligini aytayotgan norvegiyalik sayyoh ayollarni plyonkaga muhrladim.
Shundan soʻng Qorakoʻlga qaytib, Olmaotaga boradigan avtobusga oʻtirdim va u yerda velosiped hamda barcha sayohat anjomlarini uyga, Krasnoyarskka joʻnatib yubordim. Sayohatni goʻzal yakunlash muhim — aks holda taassurotlar xiralashishi mumkin. Menimcha, buni uddaladim.
Safarda nimalar bo‘ldi? Aloqa, itlar va odamlar
Toshkentdan Qorako’lgacha boʻlgan butun yoʻl 16 kun davom etdi. Besh marta hostellarda tunadim: bir kecha Oʻshda, ikki kecha Bishkekda va ikki kecha Qorako’lda. Qolgan barcha vaqtni — chodirda oʻtkazdim. Ovqatni asosan oʻzim gorelkada tayyorladim: nonushtaga suli boʻtqasi, kechki ovqatga grechka. Baʼzan yoʻlda tamaddi qilish uchun sendvichlar sotib oldim. Yoʻl chetidagi kafelarga kirishni unchalik xohlamadim, chunki zaharlanishdan xavfsiradim. Garchi bir-ikki marta kirgan boʻlsam-da, hammasi yaxshi oʻtdi.
Suv borasida ham tavakkal qilmadim. Har bir qulay fursatda kamida 1,5 litr sotib olardim. Issiqda doim chanqash hissi boʻladi — menda kuniga taxminan besh litr suv ketardi.
Avtonomlikni oldindan oʻylab qoʻydim: 20 000 va 10 000 mAh sigʻimli ikkita pauerbank oldim. Ulardan telefonni, peshona fonarini va mp3-pleyerni quvvatlardim. Trassada internet deyarli hamma joyda ishlardi, muammolar faqat tunnellarda va baʼzi daralarda boʻldi. Sim-kartani toʻgʻridan-toʻgʻri chegarada, hatto pasportsiz ham sotib olish mumkin. Bir oyga tarif rasmiylashtirdim — 10 dollar evaziga taxminan 30 GB (operator O!).
Pulni Qirgʻiziston chegarasidan oʻtishim bilan almashtirdim. U yerda ayirboshlash shoxobchalari koʻp — biroz aylanib, kursni aniqlash va foydalisini tanlash arziydi. Koʻpincha xususiy ayirboshlash shoxobchalaridagi kurs rasmiy kurs bilan bir xil boʻladi. Butun sayohat uchun 200 USD (taxminan 2 425 875 UZS) sarfladim — ularni birinchi kuniyoq somga almashtirdim. Hamma joyda naqd pulda toʻladim: Rossiya kartalarini Qirgʻizistonda qabul qilishmaydi.
Sim-kartani toʻgʻridan-toʻgʻri chegarada, hatto pasportsiz ham sotib olish mumkin. Bir oyga tarif rasmiylashtirdim — 10 dollar evaziga taxminan 30 GB (operator O!).
Yoʻl haqida gapiradigan boʻlsak, umuman olganda u ajoyib edi. Norin daryosi boʻylab trassa ideal darajada. Togʻ serpentinlarida ham shunday. Haqiqatan ham yomon qoplamali yagona joy — Issiqkoʻlning janubiy qirgʻogʻi. Shuningdek, ulkan chuqurlari bilan Oʻzgan yodimda qoldi.
Toʻgʻrisini aytsam, agar shahar yoki qishloqning aylanma yoʻli boʻlsa, aynan oʻsha yerdan yurishga harakat qildim. Mashinalarning tigʻiz oqimida oʻzimni juda noqulay his qilaman: haydovchilar signal chalishadi, keskin manyovr qilishadi, sen boʻlsang velosipedda harakatning eng himoyasiz ishtirokchisisan. Butun safar davomida menga, nazarimda, million marta signal chalishdi. Odatda signal bilan birga odamlar qoʻl silkishadi, jilmayishadi va dalda beruvchi biror narsa deb baqirishadi: “Qani, bosing aka!”.
Signallar — umuman alohida mavzu. Iltimos, mabodo buni oʻqiyotgan boʻlsangiz va trassada velosipedchilarni uchratib qolsangiz, ularga signal bermang, hatto qoʻllab-quvvatlashni yoki salomlashishni xohlasangiz ham. Bu xalaqit beradi va koʻpincha qoʻrqitadi, ayniqsa keskin va orqa tomondan signal berilganda.
Yoʻldagi ikkinchi jiddiy xavf — itlar. Ular bilan kelishib boʻlmaydi. Togʻlarda choʻponlar va oʻtov aholisi xoʻjalikni qoʻriqlash uchun koʻpincha yirik qorovul itlarni boqishadi. Ba’zan bir emas, bir nechtasini. Bir safar bir olaboy ketimdan taxminan oʻn besh daqiqa quvib keldi. U oʻtov yonidan oʻtayotganimda meni trassada koʻrib qoldi va deyarli keyingi qiyalikning oxirigacha quvdi. Baxtimga, bu togʻdan pastga tushadigan yoʻl edi va men tezligimni oshira oldim. Butun yoʻl davomida itlar ketimdan necha marta quvganini endi eslay ham olmayman. Oʻzim uchun bitta qoida ishlab chiqdim — hech qanday holatda toʻxtamaslik kerak. Bunday paytlarda adrenalin koʻtarilib ketadi va siz birdan oʻzingiz oʻylagandan koʻra ancha tezroq yura olishingizni tushunib qolasiz.
Qirgʻizistonda menga juda samimiy va mehribon odamlar duch keldi. Kimlargadir ular biroz qoʻpol tuyulishi mumkin, lekin koʻpincha bu shunchaki dangallikdir. Qishloqlarda menga qoʻl siltashardi, bolalar velosipedni yaqinroqdan koʻrish uchun yoʻlga yugurib chiqishardi, kattalar esa xayrixohlik bilan kuzatib qoʻyishardi. Doʻkonlarda sotuvchilar tez-tez hayron boʻlib: “Siz ruscha tushunasizmi?” — deb soʻrashardi. Meni goh fransuz deb oʻylashardi, goh kulib “Xende xox!” deb baqirishardi. Darhol rus tilida javob berish va ularning reaksiyasini kuzatish ayniqsa qiziqarli edi. Trassa boʻyida pomidor sotib olganim bir keksa ayolni eslayman. U xaridimga shunchaki shaftolilarni ham qoʻshib bergan edi.
Bir kuni gʻildiraklarni damlash uchun avtoservis yonida toʻxtadim. Ishchi bu yerga qanday kelib qolganim haqida uzoq soʻradi, keyin esa ustaxonani yopib, meni qoʻshni kafega tushlikka taklif qildi. Stol atrofida u oʻz hayoti, katta oilasi va qanday qilib servis ochishga qaror qilgani haqida gapirib berdi. Va tushlik uchun haq toʻlashni qat’iyan taqiqladi — u mening mehmon ekanligimni aytdi.
Boshqa safar daraxt soyasida oʻtirganimda, yonimda kichkina farzandli yosh oila toʻxtadi. Ular yordam kerakmi deb soʻrashdi, mashinada olib borib qoʻyishni taklif qilishdi. Ularning hech biri buni qilishga majbur emas edi. Lekin ular buni qilishdi. Kerak boʻlgani uchun emas, balki shunday his qilganlari uchun. Men bu mehribonlikni togʻlaru daryolardan kam boʻlmagan darajada eslab qoldim. Ba’zan toshlar va suvni koʻrgani borasiz-u, xotirangizda odamlar qoladi.
Agar qachonlardir velosayohatga chiqishni istagan boʻlsangiz va biror belgi kutayotgan boʻlsangiz — hisoblangki, bu siz ishora. Ba’zan qanday ajoyib dunyoda yashayotganimizni his qilish uchun shunchaki eshikdan tashqariga chiqish kifoya. Gap nafaqat tabiat, togʻlar yoki koʻllarda, balki odamlarda, tasodifiy uchrashuvlarda, sizni kutilmaganda oʻzgartirib yuboradigan yoʻllarda. Agar velosipedda sayohat qilish fikri allaqachon xayolingizga kelgan boʻlsa — urinib koʻring. Bu tuyulganidek qiyin va qoʻrqinchli emas. Bir kun kelib, chindan xohlagan narsangizga baribir jur’at qilmaganingizni anglash ancha qoʻrqinchliroqdir.
