Yoʻriqnoma: Oʻzbekistonda aviachiptalarni qaytarish va almashtirish

Chipta har doim ham reys bilan birga kuyib ketmaydi — ba’zan uning pulini qaytarib olish mumkin, biroq hammasi kimning aybi bilan bekor qilinganini aniqlashtirish kerak. Bir vaziyatda kompaniya pulni qaytarishni kafolatlaydi, boshqasida esa — barchasini tarifingiz shartlari hal qiladi. Ushbu maqolada reys bekor qilinganda qanday qilib pulni yo‘qotmaslik mumkinligini, kechikishlarda nimalarni talab qilishni va tashuvchilarning qaysi biri maksimal darajada ochiq o‘yin ko‘rsatishini ko‘rib chiqamiz. 

Chipta uchun pulni qachon qaytarib olish mumkin?

Parvozdan voz kechish majburiy deb hisoblanadigan bir qator sabablar mavjud:

• reysning bekor qilinishi yoki kechikishi, shuningdek, jadvalning oʻzgarishi;
• overbuking (bronlashtirish tasdiqlangan, ammo bortda joy yetishmagan holatda);
• samolyotning almashtirilishi yoki boshqa aeroportga qoʻnishi;
• yoʻlovchining yoki u bilan birga bitta chipta boʻyicha uchayotgan oila aʼzosining kasalligi;
• chiptani rasmiylashtirishda aviakompaniya yoki agentning xatolariga yoʻl qoʻyilishi.

Bunday vaziyatda tashuvchi muqobil reysni (oʻziniki yoki boshqasini) taklif qilishi yoki komissiya va yigʻimlarni ushlab qolmagan holda majburiy qaytarishni rasmiylashtirishi shart. Agar chiptadan umuman foydalanilmagan boʻlsa, butun tarif va yigʻimlar qaytariladi. Agar faqat bir tomonga uchishga ulgurilgan boʻlsa, toʻliq qiymat va allaqachon amalga oshirilgan reys narxi oʻrtasidagi farq qaytarilishi kerak. 

Ixtiyoriy ravishda qaytarishda vaziyat boshqacha. Agar siz shaxsiy sabablarga koʻra uchish fikridan qaytgan boʻlsangiz, u holda foydalanilmagan chipta boʻyicha servis yigʻimlari va joydan voz kechganlik uchun jarima (agar ular aviakompaniya qoidalarida koʻrsatilgan boʻlsa) chegirib tashlangan holda tarif qaytariladi. Agar chiptadan qisman foydalanilgan boʻlsa (masalan, siz Toshkentdan Istanbulga uchgansiz, ammo qaytish chiptasidan foydalanmay, oʻsha mamlakatda qolgan boʻlsangiz), u holda toʻlangan tarif va bajarilgan parvoz qiymati oʻrtasidagi farq qoidalarda nazarda tutilgan yigʻimlar chegirilgan holda qaytariladi. Aynan shu sababli “qaytariladigan”, “qaytarilmaydigan” yoki “jarima ushlab qolinadigan” kabi toifalar paydo boʻlgan.

Amalda nima qilish kerak? Agar reysni aviakompaniyaning oʻzi bekor qilgan yoki boshqa vaqtga koʻchirgan boʻlsa, birinchi navbatda majburiy qaytarishni yoki bepul almashtirishni talab qilish lozim. Agar safar shaxsiy sabablarga koʻra bekor boʻlayotgan boʻlsa, barchasi tarifga bogʻliq. Ammo hattoki “qaytarilmaydigan” chiptaning ham qoldigʻi har doim ham nolga teng boʻlavermaydi. Koʻpgina aviakompaniyalarda hech boʻlmaganda foydalanilmagan aeroport va davlat yigʻimlarini qaytarib olish mumkin. 

Aviachiptani qaytarib berish mumkinligini qanday tekshirish mumkin?

Avval chipta kimdan sotib olinganini aniqlash kerak. Agar toʻgʻridan-toʻgʻri aviakompaniyaning sayti yoki ilovasida rasmiylashtirilgan boʻlsa, u holda qaytarish toʻgʻrisidagi arizani ham oʻsha yerga yuborasiz. Agar agentlik, qidiruv tizimi yoki vositachi kassa orqali olingan boʻlsa, tashuvchi sizni aynan ularning oʻziga yuboradi. Bu kompaniyalar shartlarida — masalan, Qanot Sharq va Centrum Air’da aniq yozib qoʻyilgan umumiy qoidadir.

Agar chiptani Aviasales.uz`dan sotib olgan boʻlsangiz

Aviasales.uz chipta topishga yordam beradi, lekin uni aviakompaniya yoki agentlik sotadi. Shuning uchun almashtirish va qaytarish sotuvchining o‘zida rasmiylashtiriladi: uning nomi marshrut kvitansiyasida, chipta bo‘lgan xatda yoki pul yechilganligi haqidagi SMS-xabarda ko‘rsatilgan bo‘ladi. Agar chiptani to‘g‘ridan-to‘g‘ri Aviasales.uz interfeysida sotib olgan bo‘lsangiz ham, baribir aviakompaniya yoki agentlik sotuvchi bo‘lib qoladi — almashtirish yoki qaytarishni rasmiylashtirishda ham ularning o‘zi yordam beradi.

Agar sotuvchi kimligini tushunishning iloji bo‘lmasa, qo‘llab-quvvatlash xizmatimizga yozib, chiptani biriktirib yuborishingiz mumkin. Chipta band qilish paytida ko‘rsatilgan pochtaga kelishi kerak.

Uzbekistan Airways

Uzbekistan Airways muntazam reyslarida chiptalarning beshta toifasi mavjud: Elite, Pro, Comfort, Smart va Lite. Eng arzon tarif — Lite butunlay qaytarilmaydi, u boʻyicha hatto parvoz sanasini ham oʻzgartirib boʻlmaydi. Comfort, Smart va biznes-klass liniyalari uchun qaytarish va almashtirishga ruxsat beriladi, biroq muayyan chipta qoidalariga muvofiq jarimalar bilan. E’tibor bering: agar chiptangiz turli tariflardan yigʻilgan boʻlsa (masalan, u yerga bitta tarif boʻyicha, ortga esa boshqa tarif boʻyicha uchayotgan boʻlsangiz), u holda ixtiyoriy ravishda voz kechganda jarimalar eng qat’iy va cheklovchi komponent boʻyicha hisoblanadi.

Masalan, agar siz Toshkentdan Samarqandga Lite chiptasini sotib olgan boʻlsangiz va uchish fikridan qaytsangiz, sanani oʻzgartirib boʻlmaydi, chipta tarifi uchun toʻlangan pul esa qaytarilmaydi. Agar chipta Smart yoki Comfort boʻyicha boʻlgan boʻlsa, uni almashtirish yoki qaytarish mumkin, biroq aviakompaniya yigʻim ushlab qoladi. Toshkent — Buxoro, Andijon, Fargʻona, Qarshi, Namangan, Navoiy, Samarqand, Termiz yoki Qoʻqon ichki reyslarida yigʻimlar quyidagicha: Smart uchun — qayta bron qilish, qaytarish va no-show uchun 5 EUR (taxminan 70 ming UZS); Comfort va Elite uchun — qayta bron qilish, qaytarish uchun 3 EUR (taxminan 42 ming UZS) va no-show uchun 2 EUR (taxminan 28 ming UZS); Pro uchun — mos ravishda 5 EUR (taxminan 70 ming UZS).

Koʻpgina xalqaro yoʻnalishlarda yigʻimlar yuqoriroq:

• Smart uchun — qayta bron qilish uchun 50 EUR (taxminan 697 ming UZS), qaytarish uchun 60 EUR (taxminan 836 ming UZS) va no-show uchun 50 EUR (taxminan 697 ming UZS); 

• Comfort uchun — 30 yevro hammasiga;

• Elite uchun — 5 EUR (taxminan 70 ming UZS) qayta bron qilish, 10 EUR (taxminan 139 ming UZS) qaytarish uchun va 30 EUR (taxminan 418 ming UZS) no-show uchun; 

• Pro uchun — 10 EUR (taxminan 139 ming UZS) qayta bron qilish, 15 EUR (taxminan 209 ming UZS) qaytarish uchun va 50 EUR (taxminan 697 ming UZS) no-show uchun;

• Lite bunday yoʻnalishlarda qayta bron qilishga ham, qaytarishga ham ruxsat bermaydi.

Ayrim yoʻnalishlar uchun alohida shartlar amal qiladi. Masalan, Nyu-Yorkka amalga oshiriladigan reyslarda yigʻimlar quyidagicha: 

• Smart — qayta bron qilish uchun 130 USD (taxminan 2 mln UZS), qaytarish uchun 260 USD (taxminan 3 mln UZS) va no-show uchun 120 USD (taxminan 1 mln UZS); 

• Comfort — qayta bron qilish uchun 80 USD (taxminan 960 ming UZS), qaytarish uchun 100 USD (taxminan 1 mln UZS) va no-show uchun 80 USD (taxminan 960 ming UZS); 

• Elite — qayta bron qilish uchun 10 USD (taxminan 120 ming UZS), qaytarish uchun 20 USD (taxminan 240 ming UZS) va no-show uchun 80 USD (taxminan 960 ming UZS); 

• Pro — qayta bron qilish uchun 30 USD (taxminan 360 ming UZS), qaytarish uchun 30 USD (taxminan 360 ming UZS) va no-show uchun 120 USD (taxminan 1 mln UZS). 

Shuning uchun toʻlov qilishdan oldin faqat tarif nomiga tayanib qolmasdan, aynan sizning chiptangiz qoidalarini ochib koʻrish muhimdir.

Agar chipta turli tariflardan yigʻilgan boʻlsa, eng qatʼiy tarif qoidasi amal qiladi. Masalan, u yerga Comfort tarifi boʻyicha, ortga esa Lite tarifi boʻyicha uchasiz. Chiptani ixtiyoriy ravishda qaytarish yoki almashtirishda shartlar Lite tarifi boʻyicha hisoblanadi.

Agar chiptadan qisman foydalanilgan boʻlsa (masalan, Toshkentdan Istanbulga uchib bordingiz, lekin qaytish chiptasidan foydalanmadingiz), foydalanilmagan chipta summasi qaytarish yigʻimi ushlab qolingan holda qaytariladi. Agar chipta qaytarilmaydigan yoki yuksiz tarifda boʻlsa, faqat aeroport yigʻimlari qaytariladi.

Uzbekistan Express 

Uzbekistan Express loukost-yoʻnalishlarida uchta tarif mavjud: Comfort, Smart va Lite. Eng moslashuvchani — Comfort: odatda unga yuk, birinchi qatordan tashqari joyni bepul tanlash hamda tarif qoidalariga koʻra chiptani qaytarish yoki qayta rasmiylashtirish imkoniyati kiradi. Smart ham tarif qoidalariga koʻra qaytarish va almashtirishga ruxsat beradi, ammo joy tanlash pullik. Lite — eng qatʼiysi: yuk kirmaydi, joy pullik tanlanadi, qaytarish va qayta rasmiylashtirish taqiqlanadi.

Uzbekistan Express arzon budjetli reyslarida yigʻimlar yoʻnalishga bogʻliq. Xalqaro yoʻnalishlarda: 

• Smart tarifida qayta bron qilish uchun 60 EUR (taxminan 836 ming UZS), qaytarish uchun — 70 EUR (taxminan 975 ming UZS), no-show uchun — 50 EUR (taxminan 697 ming UZS); 

• Comfort tarifida esa — mos ravishda 35 EUR (taxminan 488 ming UZS), 45 EUR (taxminan 627 ming UZS) va 30 EUR (taxminan 418 ming UZS) undiriladi. 

Ostona, Olmati va Atirov uchun yigʻimlar pastroq: 

• Smart — qayta bron qilish uchun 40 EUR (taxminan 557 ming UZS), qaytarish uchun 45 EUR (taxminan 627 ming UZS) va no-show uchun 20 EUR (taxminan 279 ming UZS); 

• Comfort — qayta bron qilish uchun 25 EUR (taxminan 348 ming UZS), qaytarish uchun 25 EUR (taxminan 348 ming UZS) va no-show uchun 10 EUR (taxminan 139 ming UZS). 

• Lite — ushbu jadvallarda qayta bron qilinmaydigan, qaytarilmaydigan va no-show mavjud boʻlmagan tarif sifatida belgilangan.

Agar chipta qaytarilmaydigan yoki yuksiz boʻlsa, odatda tarifning oʻzi uchun pul qaytarilmaydi — faqat parvozning foydalanilmagan qismlari uchun eʼlon qilingan aeroport yigʻimlari qaytariladi. Majburiy rad etish holatlarida, masalan, reys aviakompaniya aybi bilan bekor qilinganida, qaytarish uchun yigʻimlar ushlab qolinmaydi.

Silk Avia

Silk Avia’da tariflar setkasi boshqacha: ODDIY, ODDIY PLUS, OSON, OSON PLUS, OMAD va OMAD PLUS. Orasida eng oddiysi bo’lgan ODDIY tarifi — bagajsiz, qaytarib boʻlmaydigan va qayta bron qilib boʻlmaydigan tarifdir. ODDIY PLUS ham bagajsiz va qaytarib boʻlmaydi, lekin parvozga kamida ikki soat qolganda 8 EUR (taxminan 111 ming UZS) yigʻim evaziga sanani oʻzgartirish mumkin.

OSON va OSON PLUS — qaytarib berilmaydigan, ammo qayta bron qilish imkoniyati mavjud boʻlgan tariflardir. OSON tarifida narx ichiga 10 kg bagaj, OSON PLUS tarifida esa 15 kg bagaj kiradi. Chiptani oldindan oʻzgartirganda yigʻim — 5 EUR (taxminan 70 ming UZS); parvozga yaqin qolganda — tarifga qarab 8–10 EUR (taxminan 111–139 ming UZS). Parvozdan keyin ushbu tariflar boʻyicha qayta bron qilish koʻzda tutilmagan.

OMAD va OMAD PLUS — Silk Avia’ning eng moslashuvchan tariflaridir. Ularga 20 kg bagaj kiradi, chiptani esa yigʻim evaziga oʻzgartirish ham, qaytarish ham mumkin. OMAD PLUS boʻyicha qayta bron qilish oldindan 5 EUR (taxminan 70 ming UZS), parvozga ikki soatdan kam vaqt qolganda 8 EUR (taxminan 111 ming UZS) va parvozdan keyin 13 EUR (taxminan 181 ming UZS) turadi; qaytarish esa — oldindan 13 EUR (taxminan 181 ming UZS) va parvozga yaqin qolganda yoki undan keyin 15 EUR (taxminan 209 ming UZS). OMAD boʻyicha shartlar oʻxshash, biroq parvozdan keyin qaytarish koʻzda tutilmagan.

Agar Silk Avia reysi tashuvchining tashabbusi bilan kechiksa, bekor qilinsa yoki koʻchirilsa, yoʻlovchiga foydalanilmagan chipta yoki uning bir qismi uchun toʻliq qaytarib berish yoxud mavjud sana va vaqtga qayta rasmiylashtirish taklif etiladi. Onlayn xaridlar uchun pulni qaytarish Silk Avia saytida yoki ilovadagi “Bronni bekor qilish” boʻlimida rasmiylashtiriladi; tashuvchi qoidalariga koʻra, toʻgʻri toʻldirilgan arizadan keyin pul 10 ish kuni ichida qaytariladi.

Qanot Sharq 

Qanot Sharq aviakompaniyasining tariflar tarmogʻi murakkabroq: aviakompaniya saytida toʻrtta toifa — Business, Flex, Optimum va Standard koʻrsatilgan. Biroq pulni qaytarish imkoniyati nafaqat tarif turiga, balki yoʻnalishga ham bogʻliq. Aksariyat xalqaro reyslarda Business va Flex — qaytariladigan, Optimum va Standard esa qaytarilmaydigan tariflar hisoblanadi. Masalan, Toshkentdan Istanbulga Standard tarifi boʻyicha chipta sotib olgan boʻlsangiz va uchish fikridan qaytsangiz, tarifning oʻzi uchun toʻlangan pul qaytarilmaydi. Agar chipta Flex tarifi boʻyicha olingan boʻlsa, qaytarish mumkin, biroq ushlab qolinadigan aniq summani bandlovingiz qoidalaridan tekshirib koʻrish kerak.

Yoʻnalishlar boʻyicha istisnolar mavjud. Masalan, Oʻzbekistondan Xitoy va BAAga amalga oshiriladigan reyslarda Qanot Sharq saytida nafaqat Business va Flex, balki Optimum va Standard tariflari ham qaytariladigan qilib koʻrsatilgan. Shuning uchun ushbu aviakompaniyada faqat tarif nomiga tayanib boʻlmaydi: bir yoʻnalishdagi Standard tarifi qaytarilmaydigan, boshqasida esa qaytariladigan boʻlishi mumkin. Toʻlovni amalga oshirishdan oldin bandlovdagi tarif shartlarini ochib, refund, exchange va no-show haqidagi qatorlarni tekshirib olgan maʼqul.

Agar Qanot Sharq reysi bekor qilinsa yoki tashuvchining tashabbusi bilan parvoz jadvali uch soatdan ko‘proqqa o‘zgarsa, yo‘lovchiga aviakompaniyaning xuddi shu yo‘nalishdagi o‘z reyslariga istalgan bo‘sh sanaga bepul qayta bron qilish taklif etiladi. Agar qayta bron qilish to‘g‘ri kelmasa, to‘liq foydalanilmagan chipta uchun to‘langan barcha summa qaytariladi. Qisman foydalanilmagan chipta uchun to‘langan summaning 50 foizi yoki, agar bekor qilish ortga qaytish punktida yuz bergan bo‘lsa, foydalanilmagan qismining qiymati qaytariladi. Masalan, agar siz Toshkentdan Moskvaga uchib borgan bo‘lsangiz-u, ortga qaytish reysi bekor qilingan bo‘lsa, Qanot Sharq’ning yangi reysini tanlashingiz yoki foydalanilmagan qism uchun pulni qaytarib olishni rasmiylashtirishingiz mumkin.

Ixtiyoriy ravishda rad etilganda esa talablar qat’iyroq: yo‘lovchi parvoz boshlanishidan oldin undan voz kechishi mumkin, biroq pulni qaytarish va ushlab qolinadigan mablag‘ miqdori tarif qoidalariga bog‘liq boq bo‘ladi. Pulni qaytarish chipta sotib olingan joyda rasmiylashtiriladi. Qanot Sharq qoidalariga ko‘ra, pulni qaytarish uchun bir yil davomida murojaat qilish mumkin: agar parvoz umuman boshlanmagan bo‘lsa — chipta rasmiylashtirilgan sanadan boshlab, agar yo‘nalishning bir qismidan foydalanib bo‘lingan bo‘lsa — birinchi parvoz sanasidan boshlab.

Centrum Air

• 

  Тариф Base
• 

  Тариф Optimal
• 

  Тариф Comfort

Centrum Air’da uchta tarif mavjud: Base, Optimal va Comfort. Base — eng qatʼiy tarif: qaytarish va almashtirishga ruxsat berilmaydi. Optimal va Comfort parvozgacha qaytarish va almashtirishga ruxsat beradi, biroq qoʻshimcha toʻlov evaziga. Masalan, agar siz Toshkentdan Olmaotaga Base tarifi boʻyicha chipta sotib olgan boʻlsangiz va uchish fikridan qaytsangiz, tarif uchun pul qaytarilmaydi va sanani oʻzgartirib boʻlmaydi. Agar chipta Optimal yoki Comfort tarifi boʻyicha boʻlsa, uni parvozgacha qaytarish yoki almashtirishga harakat qilib koʻrish mumkin, ammo yakuniy summa yoʻnalish va aniq tarif shartlariga bogʻliq boʻladi.

Agar siz Centrum Air reysiga kechikkan boʻlsangiz, chipta qaytarib boʻlmaydigan holatga keladi. Baʼzi tariflarda jarima bilan qayta band qilish (bron qilish) imkoniyati saqlanib qolishi mumkin, biroq buni chipta sotib olingan joydan aniqlashtirish lozim. Agar chipta aviakompaniya saytida rasmiylashtirilgan boʻlsa, variantlarni shaxsiy kabinetda yoki qoʻllab-quvvatlash xizmati orqali tekshirish mumkin. Masalan, agar reys allaqachon uchib ketgan boʻlsa, odatiy pul qaytarilishidan umid qilmaslik kerak; maksimal chora — tarifingiz no-show (reysga kelmaslik) holatidan keyin qayta band qilishga ruxsat berish-bermasligini tekshirishdir.

Fly Khiva

• 
• 

Fly Khiva aviakompaniyasida ixtiyoriy ravishda qaytarish uchun bir nechta muhim qoidalar amal qiladi. Birinchidan, tashuvchida «VOID» xizmati mavjud — siz chiptani sotib olgandan keyin uch soat ichida uni butunlay bekor qilishingiz va toʻliq summani jarimalarsiz qaytarib olishingiz mumkin (ammo parvozga uch soatdan kam vaqt qolgan boʻlsa, bu qoida amal qilishni toʻxtatadi).

Ikkinchidan, parvozga kelmaslik (no-show) statusi bu yerda koʻplab raqobatchilarga qaraganda ertaroq — rejalashtirilgan parvozdan kamida bir soat oldin kuchga kiradi (bu haqda quyida). Qaytarish shartlari tarifning harf kodiga bogʻliq:

• ba’zi tariflar boʻyicha (masalan, OWST) qaytarishga faqat parvozga qadar 40 EUR (taxminan 557 ming UZS) jarima bilan ruxsat beriladi, parvozdan keyin esa pul toʻliq kuyadi;
• boshqa tariflar boʻyicha (masalan, OWPR) chiptani hatto no-show holatidan keyin ham qaytarishga ruxsat beriladi, biroq jarima 30 EUR (taxminan 418 ming UZS) dan (parvozga qadar) 80 EUR (taxminan 1 mln UZS) gacha (parvozdan keyin) koʻtariladi.

Parvozingiz bekor qilinsa, kechiktirilsa yoki boshqa vaqtga koʻchirilsa, nima qilish kerak?

Agar samolyotingiz jadvaldan tashqari uchib ketgan boʻlsa, u holda chiptani qaytarish yoki almashtirish majburiy deb hisoblanadi. Parvoz kechikkani uchun tashuvchi xarajatlarni qoplashi shart. Oʻzbekistonda kompensatsiya toʻlash boʻyicha yagona qoidalar mavjud emas. Umumiy qoidalarga koʻra, aviakompaniyalar mehmonxona, oziq-ovqat va bepul qoʻngʻiroqni taʼminlashi kerak, ammo aniq summalar, toʻlov tartibi va shartlari har bir alohida aviakompaniyaning qoidalarida belgilangan (baʼzida bunga joʻnash yoki tranzit mamlakatining qonunchiligi ham taʼsir qiladi).

Kutish vaqtida nimalarga huquqingiz bor?

Kechikish paytidagi bepul xizmatlar to‘plami aniq bayon etilgan. Agar kechikish to‘rt soatdan ortiq bo‘lsa, qonunga ko‘ra aviakompaniya quyidagilarni bepul taqdim etishi shart:

• telefon qo‘ng‘irog‘i;
• ichimlik suvi va oziq-ovqat;
• mehmonxonadan joy va u yerga borib-kelish transferi;
• agar bitta chiptada ko‘rsatilgan bo‘lsa, ulanadigan reyslar kechikishi bilan bog‘liq xarajatlarni qoplash.

Aviakompaniya sizning roziligingiz bilan sizni oʻzining yoki boshqa aviakompaniyaning muntazam reysi orqali minimal kechikish bilan belgilangan manzilga yetkazishi va tasdiqlangan bandlovga ega chiptani taqdim etishi shart. Pulni qanday qaytarib olish haqida batafsil ma’lumotni yoʻriqnomada aytib oʻtgan edik.

Overbuking (samolyotga chiqish rad etilishi) holatida nima qilish kerak?

Overbuking — bu aviakompaniya samolyotdagi oʻrinlardan koʻra koʻproq chipta sotib yuborgan vaziyatdir. Uzbekistan Airways tashuv shartnomasiga koʻra, xodimlar kimningdir parvozini rad etishdan avval, birinchi navbatda boshqa reys bilan uchishga tayyor boʻlgan koʻngillilarni qidiradilar. Agar koʻngillilar topilmasa, bortdan tashqarida qolgan yoʻlovchilarga pul kompensatsiyasi toʻlanishi yoki muqobil xizmatlar taqdim etilishi, shuningdek, bepul ovqat va mehmonxona berilishi shart.

Xuddi shu mavzuda ko‘proq ma'lumot

O‘zbekistonda va xorijda parvoz kechiktirilgani yoki bekor qilingani uchun pulni qanday qaytarish mumkin?

Agar rejalar shaxsiy sababga koʻra oʻzgargan boʻlsa, nima qilish kerak? 

Agar safarni bekor qilish tashabbuskori siz oʻzingiz boʻlsangiz, bu vaziyat deyarli har doim parvozdan ixtiyoriy voz kechish deb hisoblanadi. Istisno holat — agar hujjatli asos boʻlsa: toʻsatdan kasallanib qolish, siz bilan bir chipta boʻyicha uchishi kerak boʻlgan oila aʼzosining kasalligi yoki vafoti yoxud boshqa majburiy holatlar.

Ixtiyoriy ravishda qaytarilganda hamma narsani tarif hal qiladi, shartlar chiptangizda yozib qoʻyilgan boʻladi. Shuni ham aytish kerakki, chiptani oʻzgartirish yoki bekor qilish faqat u xarid qilingan joyning oʻzida amalga oshirilishi mumkin. Shundan kelib chiqib, quyidagilarni qilish mumkin:

Aviasales.uz

Agar chiptani Aviasales.uz orqali sotib olgan boʻlsangiz, ishni chipta kelgan xatdan boshlang. Toʻlovdan soʻng uni pochtangizga sotuvchi — buyurtma rasmiylashtirilgan aviakompaniya yoki agentlik yuboradi. Harid Aviasales interfeysida amalga oshirilgan boʻlsa ham, baribir aviakompaniya yoki agentlik sotuvchi boʻlib qolaveradi: aynan ular chiptani almashtirish va qaytarishni rasmiylashtiradi.

Xatdan sotuvchining nomi, chipta raqami yoki band qilish kodi va buyurtmaga havolani toping. Xatdagi havola orqali oʻting yoki sotuvchining saytidagi shaxsiy kabinetga kiring. U yerda odatda buyurtma tafsilotlarini ochish va kerakli amalni tanlash mumkin: “Qaytarish”, “Almashtirish”, “Chiptani oʻzgartirish” yoki shunga oʻxshash tugma boʻladi. Agar bunday tugma boʻlmasa, sotuvchiga yozing yoki qoʻngʻiroq qiling — uning kontaktlarini aviakompaniya yoki agentlik nomi orqali topish mumkin.

Keyingi qadamlar tarif qoidalariga bogʻliq boʻladi. Baʼzida chiptani toʻliq qaytarish yoki qoʻshimcha toʻlovsiz almashtirish mumkin, baʼzida sotuvchi yigʻim ushlab qoladi, baʼzida esa tarif umuman qaytarish va almashtirishga ruxsat bermaydi. Agar reys bekor qilingan boʻlsa, sotuvchi bilan bogʻlaning: sizga qaytarish yoki almashtirish taklif qilinishi kerak, biroq shartlar chiptani aviakompaniyadan yoki agentlikdan sotib olganingizga bogʻliq boʻladi.

Uzbekistan Airways

Agar chiptani aviakompaniyaning rasmiy sayti yoki ilovasida sotib olgan boʻlsangiz, elektron pochtangizdan band qilishni tasdiqlovchi xatni toping. Unda buyurtmaga havola va oʻn ikki xonali raqamli kirish kodi koʻrsatilgan boʻladi. Havola orqali oʻting, kodni kiriting, buyurtma tafsilotlariga kiring va “Chiptani qaytarish” tugmasini bosing — tizim shaxsiy maʼlumotlarni va pul yechib olingan kartaning rekvizitlarini toʻldirishni soʻraydi. Agar kassada naqd pul bilan toʻlagan boʻlsangiz, bekor qilish uchun pasport bilan rasmiy savdo idorasiga borishingizga toʻgʻri keladi.

Qanot Sharq

Agar rejalaringiz favqulodda shaxsiy holatlar (masalan, toʻsatdan kasallanib qolish) tufayli oʻzgargan boʻlsa, aviakompaniya qatʼiy vaqt cheklovini belgilaydi. Tibbiy soʻrov va uni tasdiqlovchi hujjatlar chipta sotib olingan joyga parvoz joʻnashidan kamida 40 daqiqa oldin taqdim etilishi kerak. Agar ushbu muddatga ulgurilmasa, tizim avtomatik ravishda parvozga kelmaslikni (no-show) qayd etadi va hatto uzrli sabab boʻlsa ham pulni qaytarib olish deyarli imkonsiz boʻladi.

Shu bilan birga, kompaniya saytida bandlovni avtomatik bekor qilish tugmasi mavjud emas. Agar chipta rasmiy saytdan sotib olingan boʻlsa, pulni qaytarishni rasmiylashtirish uchun toʻgʻridan-toʻgʻri aviakompaniyaning aloqa markazi (call-center) bilan bogʻlanish zarur. Mutaxassislar bandlov kodi orqali maʼlumotlarni tekshiradi va bekor qilish jarayonini boshlaydi. 

Centrum Air

Agar siz chiptani aviakompaniyaning rasmiy saytida rasmiylashtirgan boʻlsangiz, oʻzgartirishlar kiritish yoki qaytarishni rasmiylashtirishni shaxsiy kabinet orqali yoxud qoʻllab-quvvatlash xizmatiga +998 55 518 88 88 telefon raqami boʻyicha murojaat qilib amalga oshirishingiz mumkin. Qaytariladigan summa tashuvchiga qanchalik oldindan murojaat qilishingizga bogʻliq. Hech boʻlmaganda biron-bir pulni qaytarib olish uchun soʻnggi muddat — parvozdan 24 soat oldin. 

Fly Khiva

 

Agar siz chiptani kompaniyaning rasmiy saytidan sotib olgan boʻlsangiz, qaytarishni rasmiylashtirish uchun qayta aloqa shakli orqali soʻrov yuborishingiz yoki callcenter@flykhiva.com elektron pochtasiga yozishingiz kerak.

Xuddi shu mavzuda ko‘proq ma'lumot

Nima uchun Aviasales.uz saytidan chipta xarid qilish xavfsiz

Roʻyxatdan oʻtish va reysga kelmaslik (no-show)

No-show — bu yoʻlovchi reysga kelmaganida yoki chiptani almashtirish yoki qaytarish uchun juda kech murojaat qilganida yuz beradigan holat: odatda parvozga bir soatdan kam vaqt qolganida yoki parvozdan keyin. Baʼzida aviakompaniya, masalan, Uzairways, agar yoʻlovchi roʻyxatdan oʻtgan boʻlsa (jumladan, onlayn shaklda), lekin baribir bortga chiqishga kelmagan boʻlsa, alohida no-show yigʻimi undiradi. Baʼzi aviakompaniyalar, masalan, FlyDubai, agar reysga roʻyxatdan oʻtish (check-in) amalga oshirilgan boʻlsa, har qanday oʻzgartirish va bekor qilishni butunlay taqiqlaydi. Centrum Air reysiga kelmagan taqdirda, aviakompaniya pulni qaytarishga yoki chiptani qayta bron qilishga ruxsat bermaydi. Shuning uchun qoidalar muayyan kompaniyaga bogʻliq. Bekor qilishni hech qachon keyinga qoldirmang. Agar rejalar oʻzgargan boʻlsa, safarni rad etishni parvozdan oldin va albatta onlayn roʻyxatdan oʻtish boshlanishidan oldin rasmiylashtiring.

Ixtiyoriy qaytarishni qanday qilib majburiyga aylantirish mumkin?

Agar bekor qilish sababi shaxsiy, ammo uzrli va jiddiy boʻlsa — masalan, toʻsatdan shifoxonaga yotqizilish, yaqin qarindoshning vafoti yoki favqulodda oilaviy vaziyat — darhol hujjatlarni yigʻib, qaytarishni majburiy maqomiga oʻtkazish kerak. Bu chipta narxining katta qismini saqlab qolishga yordam beradi.

Asosiysi — vaqtni kuzatib borish. Masalan, Qanot Sharq aviakompaniyasida qatʼiy muddat belgilangan: tibbiy soʻrov va tasdiqlovchi hujjatlar xarid qilingan joyga reys joʻnab ketishidan kamida 40 daqiqa oldin taqdim etilishi kerak. Agar chipta saytda sotib olingan boʻlsa, zudlik bilan kompaniyaning koll-markazi bilan bogʻlanish lozim. Agar ushbu muddat oʻtkazib yuborilsa, aviakompaniya no-show rasmiylashtiradi va hatto eng haqiqiy tibbiy maʼlumotnomalar ham pulni qaytarishga yordam bera olmaydi.

Xuddi shu mavzuda ko‘proq ma'lumot

Parvozga qanday ro‘yxatdan o‘tish mumkin? Aeroportda yoki onlayn ro‘yxatdan o‘tish

Bosqichma-bosqich algoritm: chiptani almashtirish yoki qaytarish uchun qanday qilib toʻgʻri ariza topshirish kerak?

1-qadam. Shifokorga murojaat qiling. 

Parvozga qonuniy qarshi koʻrsatmani aynan parvoz kunida (yoki undan bir kun oldin) qayd etish uchun shifokor qabuliga boring yoki tez yordam chaqiring.

2-qadam. Roʻyxatdan oʻtishni bekor qiling. 

Chiptani sotib olgan joyingizga (aviakompaniya yoki agentlikning qoʻllab-quvvatlash xizmatiga) qoʻngʻiroq qiling yoki yozing va shunday deng: «Men tibbiy sabablarga koʻra ucha olmayapman, iltimos, meni reysdan yechib yuboring». Murojaat qilingan aniq vaqtni qayd etish uchun buni roʻyxatdan oʻtish tugaguniga qadar amalga oshirish kerak.

3-qadam. Hujjatlarni yuboring. 

Chipta sotib olingan joyga maʼlumotnomalarning skanerlangan nusxalarini yoki sifatli fotosuratlarini yuboring. Agar klinika hujjatlarining asli hali tayyor boʻlmasa, aksariyat tashuvchilar avval matnli arizani qayd etishga, qogʻoz shaklidagi maʼlumotnomalarni esa bir necha kun ichida keyinchalik yuborishga ruxsat beradi.

4-qadam. Tasdiqlanishini kuting. 

Aviakompaniyaning tibbiy xizmati hujjatlarning haqiqiyligini tekshirish huquqiga ega (baʼzan ular klinikaga rasmiy soʻrov yuborishadi). Tekshirish besh kundan bir oygacha davom etishi mumkin. Arizangiz maʼqullanishi bilan, pullar hech qanday jarimalarsiz, buyurtma uchun toʻlov qilingan kartaga qaytariladi.

Aviachiptalarni almashtirish qanday amalga oshiriladi?

Chiptalarni qaytarishda boʻlgani kabi, ularni almashtirish ham majburiy (tashuvchining aybi bilan) va ixtiyoriy (agar rejalaringiz oʻzgarib qolsa) turlarga boʻlinadi.

Majburiy almashtirishda — masalan, agar reys bekor qilingan, uzoq vaqtga kechiktirilgan yoki boshqa vaqtga koʻchirilgan boʻlsa — aviakompaniya qonun boʻyicha sizga eng yaqin vaqt ichida muqobil parvoz variantini bepul taklif qilishi shart. Ammo agar siz sayohat sanasini oʻzingiz oʻzgartirishga qaror qilgan boʻlsangiz, aviakompaniyalarning tijorat qoidalari kuchga kiradi.

Ixtiyoriy almashtirishning asosiy qoidasi: siz nafaqat aviakompaniyaning ushbu amal uchun belgilangan jarimasini toʻlashingiz, balki yangi sanalardagi chiptalar qimmatroq boʻlsa, tariflar oʻrtasidagi farqni (klassni oshirish uchun) ham qoʻshimcha toʻlashingiz kerak boʻladi. Shuning uchun unutmang: agar parvozgacha uch kundan kam vaqt qolgan boʻlsa, jarima miqdori odatda oshadi.

Chiptalarni qaytarish uchun qayerga murojaat qilish kerak?

Qoida bitta — aviachiptani aynan qayerdan sotib olgan boʻlsangiz, oʻsha yerga murojaat qiling. Agar buyurtmani toʻgʻridan-toʻgʻri aviakompaniya saytida rasmiylashtirgan boʻlsangiz — uning qoʻllab-quvvatlash xizmatiga yozing. Agar chipta uchinchi tomon agentligi, marketpleys yoki shahardagi aviakassa orqali sotib olingan boʻlsa — qaytarish va almashtirish boʻyicha barcha savollarni faqat va faqat ularga yoʻllash kerak.

Parvozni toʻgʻridan-toʻgʻri tashuvchilarning oʻzidan rasmiylashtirganlar uchun biz Oʻzbekistondagi asosiy aviakompaniyalarning kontaktlari boʻlgan eslatmani jamladik.

Kontaktlar va ariza topshirish usullari

Chiptani qaytarish kerak boʻlsa, nima qilish kerak?

• Tashabbuskorni aniqlang. Oʻzgarishlar aviakompaniyaning aybi bilan (parvozning bekor qilinishi, kechikishi, overbuking) sodir boʻlyaptimi yoki sizning shaxsiy rejalaringiz tufaylimi?
• Agar tashuvchi aybdor boʻlsa. Sharoitga qarab majburiy qaytarishni yoki sanani bepul oʻzgartirishni talab qiling.
• Agar uchish fikridan oʻzingiz qaytgan boʻlsangiz. Chiptadagi yoki aviakompaniya saytidagi tarif qoidalarini (fare rules) tekshiring.
• Iqtisodiy tomonini hisoblang. Agar tarif qaytariladigan boʻlsa, chipta narxidan aviakompaniya jarimalari va sotuvchining xizmat haqini chegirib tashlang. Agar tarif qaytarilmaydigan boʻlsa — qoʻllab-quvvatlash xizmatidan hech boʻlmaganda davlat va aeroport soliqlarini qaytarish imkoniyati bor-yoʻqligini aniqlashtiring.
• Murojaat qiling. Buyurtma uchun toʻlovni amalga oshirgan xizmatning qoʻllab-quvvatlash xizmatiga yozing.
• Murojaatni qayd etib qoʻying. Murojaat raqamini albatta saqlab qoʻying va batafsil summa hisob-kitobi koʻrsatilgan yozma javobni talab qiling. Bahsli vaziyat yuzaga kelsa, ushbu hujjatlar bilan regulyatorga murojaat qilish mumkin.

Qaytarish uchun qanday hujjatlar kerak?

Chiptani qaytarish uchun ariza topshirishda har doim deyarli bir xil hujjatlar toʻplami talab qilinadi. Bu oʻzbek tashuvchisi yoki yirik xalqaro aviakompaniya boʻlishidan qatʼi nazar — standart minimal talab quyidagicha koʻrinishga ega:

• Yoʻnalish kvitansiyasi, chipta raqami yoki band qilish kodi (PNR). Har qanday arizani qayta ishlash har doim ushbu hujjatdan boshlanadi. Xorijiy va mahalliy aviakompaniyalarga birinchi navbatda olti xonali harf-raqamli band qilish kodi va yoʻlovchining lotin alifbosidagi familiyasi kerak boʻladi.
• Pasport yoki ID-karta. Hujjat toʻlovchi va yoʻlovchining shaxsini tasdiqlash uchun majburiydir. Masalan, Turkish Airlines kompaniyasining chiptalarni mahalliy ofislar orqali qaytarish sahifasida pasport yoki ID-kartaning sifatli tasvirini ilova qilish zarurligi aniq koʻrsatilgan. Oʻzbekiston tashuvchilari ham shaxsni tasdiqlovchi hujjatsiz arizani koʻrib chiqish uchun qabul qilmaydi.
• Bank rekvizitlari yoki karta ma’lumotlari. Agar aviachipta onlayn sotib olingan boʻlsa, qonunga koʻra, pullar faqat toʻlov amalga oshirilgan hisobraqamga qaytariladi. Masalan, Silk Avia aviakompaniyasining qoidalar sahifasida ham onlayn qaytarishni rasmiylashtirish uchun hisobraqamning toʻliq rekvizitlarini taqdim etish kerakligi belgilab qoʻyilgan.
• Tibbiy hujjatlar. Agar toʻsatdan kasallanib qolish yoki shifoxonaga yotqizilish sababli safarni bekor qilishga toʻgʻri kelsa, bunday qaytarish majburiy deb tan olinadi va buning uchun jarima undirilmaydi. Biroq aviakompaniyalar shunchaki soʻzlarga ishonishmaydi — kasallik faktini isbotlash kerak boʻladi. Klinikaning asl muhrlari, davolovchi shifokorning imzosi va aniq koʻrsatilgan sanalarda parvoz qilishga qarshi koʻrsatmalar aniq yozilgan rasmiy tibbiy maʼlumotnomani taqdim etish talab etiladi.
• Notarial ishonchnoma. Agar siz chiptani naqd pulga sotib olgan boʻlsangiz, pulni qaytarib olishni faqat yoʻlovchining oʻzi yoki buyurtma uchun toʻlov qilgan shaxs rasmiylashtirishi mumkin. Agar bu ish bilan uchinchi shaxs (hatto yaqin qarindosh boʻlsa ham) shugʻullansa, aviakompaniya rasmiy ishonchnomani talab qiladi.