Badiya, lavh va tumar: Xorazm va Qoraqalpog‘istondan nimalar olib kelish mumkin?
O‘zbekiston g‘arbidagi ustalar va muzeylarga tashrif buyurishga arziydigan 7 ta sovg‘a.
Human House Gallery bilan birgalikda do‘stlarga sovg‘a qilish uchun O‘zbekistondan nimalar olib ketish mumkinligi haqida turkum maqolalarni boshlaymiz. Ilk sonimiz Xorazm va Qoraqalpog‘istonga bag‘ishlanadi. Unda Human House Gallery asoschisi Lola Sayfi mahalliy kulolchilik namunalari, gilamlar va taqinchoqlar haqida so‘zlab beradi. Shuningdek, ustalarni qayerdan topish va xarid qilishdan oldin nimalarga e’tibor qaratish kerakligini tushuntiradi.
Xorazmdan nima olib kelish mumkin?
Xorazm — O‘zbekiston g‘arbidagi hudud bo‘lib, bu yerga, eng avvalo, Xivani ko‘rish uchun kelishadi. Shahar bilan tanishishni yo‘lko‘rsatkichimizdan boshlashingiz mumkin: u qadimiy ko‘chalar, saroylar va madrasalar bo‘ylab sayrni rejalashtirishga yordam beradi. Sayohatdan nima olib qaytish va sovg‘alarni qaysi ustaxonalardan qidirish kerakligi haqida esa quyida so‘z yuritamiz.
Badiya — Xorazm naqshlari tushirilgan chuqur lagan
Xorazmdan olib kelish kerak bo‘lgan eng asosiy buyum — badiya. Bu deyarli tik devorli chuqur lagandir. Undagi naqshlar bir necha qismga ajratilgan: alohida tasvirlar idishning markazi, chetlari va tashqi halqalarini bezab turadi.
Xorazm kulolchiligi Xiva me’morchiligi bilan chambarchas bog‘liq. Koshinlar qurilishi tugallanmagan Kalta Minor minorasi, Xiva xonlarining Toshhovli saroyi hamda shoir va shahar homiysi Pahlavon Mahmud maqbarasiga ko‘rk bag‘ishlab turadi. Shunga o‘xshash rang va naqshlarni mahalliy ustalar yasagan idishlarda ham uchratish mumkin. Bunday idishlar uchun kobalt ko‘ki, feruza va oq ranglar, shuningdek, handasiy naqshlar xosdir.
Agar Rishton men uchun, eng avvalo, laganlar san’ati bo‘lsa, Xorazm — me’morchilikning bir qismiga aylanadigan kulolchilik san’atidir.
Xorazm kulolchiligini Rishtonnikidan faqat rangiga qarab ajratish qiyin, chunki feruza rangli idishlar har ikki hududda ham tayyorlanadi. Naqshlarga e’tibor bering: Xorazm kulolchiligiga aniq geometrik naqshlar, masalan, markaziy doirasimon bezak va takrorlanuvchi zigzaglar xos. Rishtonda esa ko‘proq gullar, novdalar va bodom nusxalar uchraydi. Biroq bu naqshlar bir-biriga o‘xshash yoki uyg‘unlashgan bo‘lishi ham mumkin, shuning uchun buyumni xarid qilishdan oldin uni kim va qayerda yasaganini so‘rab oling.
Badiya sotib olishdan oldin uning tekis turishini, yoriq va kemtiklari yo‘qligini tekshiring. Agar undan ovqat solish uchun foydalanmoqchi bo‘lsangiz, siri oziq-ovqat uchun xavfsiz ekanini so‘rang: an’anaviy tayyorlash usuli o‘z-o‘zidan buni kafolatlamaydi.
Xorazmda badiyani qayerdan sotib olish mumkin?
Manzil: Xonqa tumani, Madir qishlog‘i.
Narxi: 300 ming so‘mdan boshlanadi.
Xorazm kulolchilik buyumlari nafaqat Xivada, balki Madir va Kattabog‘ qishloqlarida ham yasaladi. XX asrning eng mashhur xorazmlik kulollaridan biri Raimberdi Matchanov aynan Madir qishlog‘idan bo‘lgan. U an’anaviy idishlar yasagan va Xivaning me’moriy yodgorliklarini ta’mirlashda qatnashgan. Uning o‘g‘li Odilbek Matchanov esa ota kasbini davom ettirib, an’anaviy badialar yasab kelmoqda.
Ichan-Qal’adagi suvenir do‘konlarida O‘zbekistonning boshqa hududlaridan keltirilgan idishlar ham uchraydi. Shuning uchun mahalliy kulolchilik buyumlarini xarid qilish uchun to‘g‘ridan to‘g‘ri ustaxonaga borgan ma’qul. U yerda ustaning loy bilan qanday ishlashini, unga naqsh solishini ko‘rish va buyum tarixi bilan tanishish mumkin. Borishdan oldin esa tayyor badialar bor-yo‘qligini, kerakli o‘lchamdagi idish qancha turishini va ustaxonani qanday topishni aniqlab oling.
Lavh, quticha yoki narda
Xorazmda nafaqat kulolchilikka, balki yog‘och buyumlarga ham e’tibor qaratish lozim. Bu yerda yog‘och o‘ymakorligi qadimiy an’analarga ega. Eng mashhur namunalardan biri Xivadagi Juma masjidining yog‘och ustunlari bo‘lib, ularning ayrimlari binoning o‘zidan ham ko‘hna. Shunga o‘xshash naqshlarni mahalliy ustalarning quticha, narda va lavh kabi kichik buyumlarida ham uchratish mumkin.
Sovg‘a sifatida quyidagilarni tanlash mumkin:
- Qutichani. Faqat naqshga emas, ishning sifatiga ham e’tibor bering. Qopqoqning tekis yopilishini va burchaklarga yaxshi ishlov berilganligini tekshiring.
- Narda. Bu o‘yinni yaxshi ko‘radiganlar uchun yaxshi sovg‘a. O‘yin maydoni tekis va halqalar mustahkam ekanligiga ishonch hosil qiling.
- Lavh. Yaxlit yog‘ochdan kesib olinadigan, yelimsiz va metall halqalarsiz kitob qo‘yish uchun yig‘ma yog‘och taglik.
Sotib olishdan oldin ustadan lavh qanday yig‘ilishini ko‘rsatib berishni va unga kitob qo‘yib berishni so‘rang. Taglik barqaror turishi, uning qismlari esa tiqilib qolmasdan, erkin harakatlanishi kerak.
Xiva ustalari qayrag‘och, yong‘oq, tut va chinor bilan ishlaydi. Rangiga qarab yog‘och turini aniqlash qiyin, shuning uchun ustadan buyumning qaysi daraxtdan yasalganini so‘rang.
Qo‘l o‘ymakorligida iskana izlari qolishi va takrorlanuvchi naqshlar bir-biridan biroz farq qilishi mumkin. Biroq faqatgina bitta detalga qarab uni dastgoh ishidan aniq ajratib bo‘lmaydi — asboblar, tayyorlamalar yoki tugallanmagan buyumlarni ko‘rsatishni so‘rang.
Ayrim bosqichlarda dastgohdan foydalanish qo‘l mehnatini istisno etmaydi: usta oldindan tayyorlangan xomashyoni dastgohda tayyorlashi, naqshini esa o‘zi o‘yib solishi mumkin. Eng muhimi — buyumning qaysi qismi qo‘lda yasalganini bilishdir.
Ustalarni qayerdan topish mumkin?
Xivada mahalliy yog‘och o‘ymakorligi an’analarini davom ettirayotgan bir nechta ustalar faoliyat yuritmoqda. Ular orasida Odamboy Masharipov va Mirjalol Bahromovlar bor.
Odamboy Masharipov
Manzil: Gandyman Village, Yuzboshi 111, Xiva.
Narxi: 250 ming so‘mdan boshlanadi.
Odamboy 12 yoshidan usta Haytmat Bog‘bekovdan o‘ymakorlik sir-asrorlarini o‘rgana boshlagan. 2002-yilda u o‘z ustaxonasini ochgan bo‘lib, bugungi kunda bu yerda nafaqat turli buyumlar yasaydi, balki shogirdlar ham yetishtirmoqda. U o‘yma naqshli mebel, eshik, ustun va ro‘zg‘or uchun kichik buyumlar tayyorlaydi. Uning ishlarida daraxt, barg va gul kabi o‘simliksimon naqshlarni ko‘rish mumkin. Ba’zan usta yog‘och bilan kulolchilikni o‘zaro uyg‘unlashtiradi.
Odamboyning ishlarini, masalan, qayrag‘ochdan o‘yib ishlangan sandiqni Homo Faber portfoliosida oldindan ko‘rish mumkin. Bu namunalar shunchaki uning ijod mahsuli bo‘lib, sotuvda bor buyumlar katalogi emas. Mehmonlar oldindan kelishilgan holda qabul qilinadi: yozilayotganda hozir qanday mayda buyumlarni sotib olish mumkinligini surishtiring hamda ularning o‘lchamlari va narxlari ko‘rsatilgan fotosuratlarni so‘rang.
Mirjalol Bahromov
Manzil: Ichan qal’adagi Muhammad Arabxon madrasasi yonida.
Narxi: 200 ming so‘mdan boshlanadi.
Mirjalol — uchinchi avlod ustasi. Uning bobosi Bahrom Odamboyev Ichan-qal’adagi Do‘st a’lam madrasasida yog‘och o‘ymakorligi maktabiga asos solib, yuzdan ortiq shogird yetishtirgan. Keyinchalik oilaviy ishni uning o‘g‘li, Mirjalolning otasi Muzaffar Odamboyev davom ettirdi.
Oilaning o‘ziga xos, tanib olinadigan naqshlari bor: olma guli va barglari, paxta va bodom gullari. Mirjalol o‘z ishida chinor, o‘rik, yong‘oq va eman yog‘ochidan foydalanadi.
Khiva Silk Carpet Workshop`dan ipak gilam
Qayerdan qidirish kerak: Ichan-Qal’a, Xiva.
Narxi: ustaxonadan aniqlashtiring.
Xivada qo‘lda to‘qiladigan ipak gilamlar ustaxonasi — Khiva Silk Carpet Workshop faoliyat ko‘rsatmoqda. Ushbu gilamlarning naqshlari Temuriylar davri kitob miniatyuralari, Xiva madrasalarining koshinlari hamda o‘ymakor yog‘och eshiklar bezaklaridan ilhomlanib yaratilgan.
Safardan oldin khivasilk@khiva.info elektron manzili orqali ustaxonaga yozib, darhol xarid qilish mumkin bo‘lgan tayyor gilamlar bor-yo‘qligini surishtiring. Sotuvda bor gilamlarning suratlari, o‘lchamlari va narxlarini yuborishlarini so‘rang. Naqshlarni onlayn katalogda ko‘rish mumkin, ammo muayyan bir gilamning sotuvda borligiga alohida aniqlik kiritish lozim. Agar o‘zingizga ma’qul variant topilmasa, buyurtma shartlarini kelishib oling: gilamni tayyorlash uning o‘lchamiga qarab uch oydan sakkiz oygacha vaqt oladi.
Ustaxonada gilam to‘qilishi va iplar bo‘yalishini tomosha qilish, yaqin atrofda esa an’anaviy kashtachilik turi — so‘zana bilan tanishish mumkin.
Gilam tanlayotganda uning orqa tomoniga qarang: tugunli usulda qo‘lda to‘qilgan gilamlarda tugunlar qatori ko‘rinib turadi, popuklari esa odatda tanda iplarining davomi bo‘ladi. Tuk va asos nimadan tayyorlanganini aniqlashtiring hamda to‘quv dastgohini ko‘rsatishlarini so‘rang. Gilamni qanday tozalash va parvarishlash paytida rangi chiqib ketmasligi uchun nima qilish kerakligini so‘rab oling.
Tuya junidan tayyorlangan buyumlar
Ichan-Qal’aning suvenir do‘konlaridan tuya junidan tayyorlangan issiq paypoqlar, kamarlar, sharflar va yopinchiqlarni izlang. Tuya juni och bejdan jigarranggacha bo‘lgan tabiiy tuslarga ega, shu sababli undan tayyorlangan buyumlar ko‘pincha bo‘yalmaydi.
Ushlab ko‘rish orqali tarkibini aniq bilib bo‘lmaydi: “tuya juni” nomi ostida qo‘y juni yoki sintetik tolalar aralashmasini sotishlari mumkin. Har bir materialning ulushiga aniqlik kiriting. Sharfni bo‘yningizga yoki bilagingizning ichki tomoniga tekkizib ko‘ring: agar sanchilsa, uni taqib yurish noqulay bo‘ladi. Paypoqlarning choki va rezinkasini, pledning esa chetlarini tekshiring: ular so‘kilib ketmasligi kerak.
Xivada sotiladigan hamma narsa ham mahalliy ustalar qo‘li bilan yasalmagan. Agar qo‘lda tayyorlangan buyum olib ketmoqchi bo‘lsangiz, to‘qilgan belbog‘lar, lentalar yoki kalava iplarga e’tibor qarating. Eng ma’quli, sotuvchidan buyumni kim va qayerda yasaganini, u qanday jundan tayyorlanganini hamda ishning qaysi bosqichlari qo‘lda bajarilganini darhol so‘rab bilishdir.
Qoraqalpog‘istondan nima olib kelish mumkin?
Qoraqalpog‘iston — O‘zbekistonning shimoli-g‘arbiy qismida joylashgan, mamlakat tarkibidagi respublikadir. Uning poytaxti — Nukusda Igor Savitskiy nomidagi san’at muzeyi joylashgan. Sayohatdan esdalik sifatida kumush taqinchoq, to‘qima gilamcha yoki san’atga oid kitob olib qaytish mumkin: taqinchoq va to‘qimachilik mahsulotlarini xarid qilish uchun hunarmandlar huzuriga, kitob hamda reproduksiyalarni topish uchun esa Savitskiy muzeyiga yo‘l oling.
Serdolik o‘rnatilgan kumush tumar
Tumar — ko‘krakka tumor sifatida taqiladigan kumush taqinchoqdir. U kichik tumordon vazifasini o‘tagan: ichiga duo bitilgan qog‘ozcha solingan. Tumarning tashqi tomoni ko‘pincha qizg‘ish-olovrang tosh — serdolik bilan bezatilgan.
Bugungi kunda ustalar an’anaviy shakl va bezash usullarini saqlab qolgan holda, qadimiy namunalar asosida bunday taqinchoqlarni yasashmoqda. Sovg‘a sifatida ichi g‘ovak, ochiladigan tumordon yoki uning shaklini takrorlaydigan marjon buyurtma qilish mumkin. Agar ichiga kichik xatcha yoki surat solib qo‘ymoqchi bo‘lsangiz, bu haqda ustaga oldindan ayting.
Taqinchoqning o‘lchami, og‘irligi va taqish usulini (zanjirda yoki shnurda) muhokama qiling. Tumarning odamda qanday turishini ko‘rsatishni so‘rang — shunda uning qanday ko‘rinishini tasavvur qilish osonroq bo‘ladi. Kundalik taqish uchun taqinchoqning qulay va unchalik og‘ir bo‘lmasligi ayniqsa muhimdir.
Xarid qilishdan oldin kumushning asillik darajasi, tamg‘asi bor-yo‘qligi va serdolikning tabiiyligi haqida so‘rang: faqat rangiga qarab toshning haqiqiyligini aniqlab bo‘lmaydi. Ko‘zning qanday o‘rnatilganini ko‘zdan kechiring va ilgagini tekshiring. Agar tumar ochiladigan bo‘lsa, qopqog‘i zich yopilishiga va o‘z-o‘zidan ochilib ketmasligiga ishonch hosil qiling. Shu bilan birga, kumushni toshga zarar yetkazmasdan qanday tozalash mumkinligini ham bilib oling.
Qoraqalpog‘istonda tumarni qayerdan sotib olish mumkin?
Manzil: Chimboy tumani, Ata yurt, 68.
Narxi: 450 ming so‘mdan boshlanadi.
Chimboyda zargar Odil Tajimuratov ishlaydi. U qadimiy qoraqalpoq namunalari asosida qo‘lda kumush taqinchoqlar yasaydi va yosh ustalarga saboq beradi.
Uning ustaxonasi otasi — taniqli qoraqalpoq rassomi va haykaltaroshi Dariboy Tajimuratovning uyida joylashgan. Agar tumar buyurtma qilmoqchi bo‘lsangiz, usta bilan oldindan bog‘langaningiz ma’qul. Tayyor taqinchoq topilmasligi mumkin, ayniqsa sizni muayyan shakl yoki o‘lchamdagi buyum qiziqtirayotgan bo‘lsa.
Agar hali qaysi tumarni tanlashni bilmayotgan bo‘lsangiz, Nukusdagi Savitskiy muzeyiga bir kirib o‘ting. U yerda qadimiy qoraqalpoq taqinchoqlarini ko‘zdan kechirishingiz, o‘zingizga yoqqan shakl hamda naqshlarni tanlab, so‘ngra ularni usta bilan muhokama qilishingiz mumkin.
Men undan bir necha marta qoraqalpoq taqinchoqlarini buyurtma qilganman. U an’anaviy naqshlarga juda ehtiyotkorlik bilan yondashadi, so‘rasangiz, ularning ma’nosini ham tushuntirib beradi. Buyurtma tayyorlanishi uchun oldindan vaqt ajratgan ma’qul: mening buyurtmalarim taxminan bir oycha vaqt olgan. Agar usta band bo‘lsa, balki ko‘proq kutishga to‘g‘ri kelar.
O‘tov matolari va kigiz
Qoraqalpog‘istondan to‘qilgan gilamcha, naqshli tasma yoki kigiz olib kelish mumkin. Ilgari bu buyumlar o‘tovni bezagan, uning karkasini mustahkamlashga va issiqni saqlashga yordam bergan. Bugungi kunda esa gilamchani karavot yoniga to‘shash, tasmani devorga osish, sumkani esa mayda-chuyda narsalarni saqlash uchun ishlatish mumkin.
Quyidagilarga e’tibor qaratish lozim:
- Oqbasqur — o‘tovni bezash uchun mo‘l-ko‘l jun naqshli keng to‘qilgan tasma. Uy uchun xuddi shu texnikada tayyorlangan kichikroq panelni izlash mumkin.
- Beldov, qizil-qur va oq-qur — o‘tovni mahkamlash va bezash uchun tasmalar. Ular kengligi, naqshlari va vazifasi bilan farqlanadi.
- Olacha — tuksiz, geometrik naqshli to‘qilgan gilamcha. Kichigini chamadonda olib ketish qulay.
- Qarshin va kerge — kiyim-kechak va uy-ro‘zg‘or buyumlari saqlanadigan g‘ilof va xaltalarning kashta bilan bezatilgan qismlari.
- Namat — qo‘y junidan to‘qilgan qalin gilamcha. Jun namlanadi va namatga aylanguncha ko‘p marta yumalatiladi.
Sotib olishdan oldin kigizda siyrak joylar, to‘qilgan buyumlarda esa sokilayotgan chetlar yo‘qligini tekshirib ko‘ring. Buyumdan qanday foydalanishingizni tushuntiring: gilamchani polga to‘shaysizmi yoki panelni devorga osasizmi. Mahsulot bunday foydalanishga bardosh bera olishini hamda uning shakli va naqshini saqlab qolish uchun qanday tozalash kerakligini so‘rang.
Matolar va namatlarni qayerdan topish mumkin?
Manzil: Chimboy tumani, Qiriq qiz, 44-uy.
Narxi: 400 ming so‘mdan boshlanadi.
Chimboylik Azamat To‘rekeev — nasliy o‘tovsoz usta. U o‘z faoliyatini temirchilikdan boshlagan, o‘tov yasashni esa otasi O‘teboy To‘rekeevdan o‘rgangan. Bugun Azamat oilaviy ishni davom ettirmoqda: boshqa ustalar bilan birgalikda an’anaviy qoraqalpoq uylarining yog‘och karkaslarini yasamoqda.
Uning ustaxonasida o‘tovning tuzilishi bilan tanishish hamda tasma va gilamchalar to‘qiydigan, kigiz bosadigan hunarmand ayollarni qayerdan topish mumkinligini so‘rab bilish mumkin. Azamatning o‘zi, asosan, o‘tovlar yasash bilan shug‘ullanadi, shu sababli to‘qimachilik buyumlariga oldindan buyurtma berish kerak.
Nukusning o‘zida Savitskiy muzeyi yoki Qoraqalpog‘iston tarixi va madaniyati muzeyiga borib, o‘tovning qadimiy bezaklarini tomosha qilish hamda xodimlardan jiyak to‘qiydigan va kigiz bosadigan hunarmand ayollarni qayerdan topish mumkinligini so‘rash mumkin.
Savitskiy muzeyidan kitoblar va reproduksiyalar
Nukusdagi san’at muzeyi rus avangardi hamda XX asr O‘zbekiston san’ati kolleksiyasi bilan mashhur. Muzeyga 1966-yilda rassom va kolleksioner Igor Savitskiy asos solgan. U nafaqat rangtasvir asarlarini, balki qoraqalpoq zeb-ziynat buyumlari, matolar va boshqa mahalliy ro‘zg‘or ashyolarini ham to‘plagan.
Kolleksiyani tomosha qilgach, san’at ixlosmandlari uchun sovg‘a — muzey haqidagi albom yoki o‘zingizga ma’qul kelgan kartina reproduksiyasini tanlashingiz mumkin. To‘plamdan Lyubov Popova, Aleksandr Volkov, Usto Mo‘min va O‘rol Tansiqboyev asarlari o‘rin olgan.
Muzey do‘konida, eng avvalo, muzeyning sobiq direktori va Savitskiyning shogirdi Marinika Babanazarovaning kitoblari haqida so‘rang:
- “Savitskiy haqidagi xotiralar” — rassomlar, muzey xodimlari va uni shaxsan tanigan boshqa kishilarning xotiralari to‘plamidir.
- “Igor Savitskiy: rassom, kolleksiyachi, muzey asoschisi” — Marinika Babanazarovaning Savitskiy hayoti, uning rangtasviri va muzey tashkil etilishi haqidagi kitobidir. U ushbu kolleksiyani yig‘gan inson tarixi bilan tanishishni istovchilar uchun ayni muddaodir.
- “XX asr avangardi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Davlat san’at muzeyi to‘plamidan” — Marinika Babanazarova va Akbar Hakimovning 2003-yilda Toshkentda chiqqan katalog-albomi. Agar kolleksiyaning o‘zi haqida nashr olib kelmoqchi bo‘lsangiz, muzey do‘konidan ham so‘rashingiz mumkin.
Safarga chiqishdan oldin ushbu kitoblardan qaysilari hozir muzey do‘konida borligini va qancha turishini aniqlab oling.
Posterlar va reproduksiyalar
Muzey do‘konidan kolleksiyadagi asarlarning posterlari va reproduksiyalarini izlab ko‘rish mumkin. Agar ko‘rgazmada biror asar sizga yoqib qolgan bo‘lsa, uning bosma nusxasi yoki tasviri tushirilgan otkritkasi bor-yo‘qligini so‘rang. Reproduksiyani uyga borgach, ramkaga solib olishingiz mumkin.
Kitobni sotib olishdan oldin uning sahifalari va muqovasini ko‘zdan kechiring. Reproduksiyaning esa chop etilish sifati hamda undagi yozuvni — rassom kimligi va asar qanday nomlanishini tekshiring.
2025-yil noyabr oyida men muzey do‘konidan ikkita poster sotib oldim: Mixail Sokolovning “Silindr va qo‘lqoplar” hamda Sergey Lyuppovning “Randevu” posterlarini. Ularning har biri taxminan 70 ming so‘m atrofida turardi”
Kitoblar va reproduksiyalarni qayerdan sotib olish mumkin?
Manzil: T. Qayipbergenov ko‘chasi, 52.
Narxi: muzeydan aniqlashtiring.
Nukusdagi Savitskiy muzeyining suvenirlar do‘konidan boshlang. Agar muayyan bir kitob yoki reproduksiyani qidirayotgan bo‘lsangiz, uning bor-yo‘qligi va narxini oldindan +998 61 222-61-28 telefoni yoki muzeyning Telegrami orqali aniqlashtirib oling.
Agar Nukusdan ma’qul keladigan kitob topilmasa, kolleksiya haqidagi xorijiy nashrlarni ko‘rib chiqishingiz mumkin: Assouline saytidan “Uzbekistan: Russian Avant-Garde” va Le Marais du Livre’dan “Homage to Savitsky”. To‘qqizta reproduksiyadan iborat “Selected Masterpieces from Savitsky Collection” to‘plamini esa Discovery Book Shop katalogidan topish mumkin. Buyurtma berishdan oldin nashrning sotuvda bor-yo‘qligi hamda O‘zbekistonga yetkazib berish muddati va narxiga aniqlik kiriting. Ushbu takliflar muzey do‘koni assortimentiga kirmaydi.
Xarid qilishdan oldin nimalarni aniqlash kerak?
Sotuvchidan buyumni kim tayyorlaganini, u qanday materiallardan ishlanganini va uni qanday parvarish qilishni so‘rang. Agar ustaga buyurtma bersangiz, tafsilotlarni oldindan kelishib oling:
- Usta. Buyumni kim va qayerda yasagan?
- Materiallar. Qanday jun, yog‘och yoki metall ishlatilgan? Nimalar qo‘lda qilingan?
- Narxi va muddati. Tayyor mahsulot bormi, narxi qancha va buyurtmani qachon olib ketish mumkin? Agar ish buyurtma asosida bajarilsa, o‘lchami, rangi va naqshini muvofiqlashtiring.
- Parvarish. Buyumni yuvish mumkinmi va uni qanday quritish, tozalash va saqlash kerak?
- Hujjatlar. Xarid tafsilotlari yozilgan chekni so‘rang. Qimmatbaho mualliflik ishi uchun usta, materiallar va tayyorlangan sanasi haqidagi ma’lumotlar ham taqdim etiladi. Agar buyum qadimiy bo‘lsa, uni olib chiqish qoidalarini alohida aniqlashtiring.


Sovg‘alarni qanday o‘rash kerak?
Keramikani bir necha qavat pufakchali plyonka yoki yumshoq mato bilan o‘rab, qutiga solgan ma’qul. Idish tashish paytida qimirlab ketmasligi uchun bo‘shliqlarni qog‘oz bilan to‘ldiring. Agar aviakompaniya ruxsat bergan bo‘lsa, mo‘rt buyumlarni imkon qadar qo‘l yukiga oling.
O‘yma naqshlarini tirnalish va shikastlanishdan himoya qilish uchun yog‘och quticha, narda va lavhlarni yumshoq matoga o‘rang. Ularning ustiga og‘ir buyumlarni qo‘ymang. Agar buyumning harakatlanuvchi qismlari bo‘lsa, ularning mustahkam biriktirilganiga ishonch hosil qiling.
Gilam, to‘qilgan tasma va kigizlarni rulon qilib o‘ralgan holda tashigan ma’qul. Agar ular bir necha marta buklansa, materialda bukilish izlari paydo bo‘lishi mumkin. Qatlamlar orasiga toza paxta mato solish mumkin.
Reproduksiya va otkritkalarni qattiq papkaga soling, posterlarni esa qog‘oz g‘ijimlanmasligi uchun tubusda olib yuring.
Jun buyumlarini quruq holda qadoqlang va suyuqliklar hamda kosmetika vositalaridan alohida saqlang. Bo‘rtma naqshli va popukli kiyimlarni qattiq siqmasdan taxlagan ma’qul. Safardan so‘ng ularni o‘ramidan chiqarib, shamollatib oling.
Agar katta gilam yoki uzun to‘qilgan tasma sotib olayotgan bo‘lsangiz, o‘ramni o‘lchang va aviakompaniyada ruxsat etilgan yuk o‘lchamlarini tekshiring.