Homilador ayollarga samolyotda uchish mumkinmi?

Homiladorlik davridagi parvoz koʻp hollarda xotirjam oʻtadi, ammo baribir muddatlar, aviakompaniyalarning cheklovlari va parvoz tavsiya etilmaydigan holatlar roʻyxati mavjud. Shifokorlarning tavsiyalari nima deyishi, Uzbekistan Airways nechanchi haftagacha bortga qoʻyishi, shifokordan maʼlumotnoma kerak yoki yoʻqligi va safar yengilroq oʻtishi uchun qanday tayyorgarlik koʻrish kerakligini koʻrib chiqamiz. 

Biz ushbu maqolani shifokor-ginekolog bilan hamkorlikda tayyorladik, ammo parvozdan oldin aynan sizning homiladorligingizni nazorat qilayotgan shifokor bilan maslahatlashishingiz lozim.

Homiladorlik davrida samolyotda uchish mumkinmi?

Qisqacha: aksariyat hollarda ha. Amerika akusherlar va ginekologlar kollegiyasi 746-sonli tavsiyalarida akusherlik va tibbiy asoratlar bo‘lmaganda qisqa parvozlar xavfsiz ekanini, homilador ayollar esa boshqa yo‘lovchilar kabi ehtiyot choralariga rioya qilishlari mumkinligini ta’kidlaydi.

Britaniya akusherlar va ginekologlar kollegiyasi “Scientific Impact Paper № 1” hisobotida ham yoʻlovchi sifatida parvoz qilish muddatidan oldin tugʻruq, homila pardasining yorilishi yoki platsenta koʻchishi xavfini oshirishi haqida dalillar yoʻqligini ta’kidlaydi.

Qachon uchish xavfsizroq? Shifokorlar va aviakompaniyalar eng yaxshi davr — ikkinchi trimestr ekanligi borasida yakdil fikrda. Uzbekistan Airways qoidalarida parvoz uchun optimal davr sifatida 13–28-haftalar koʻrsatilgan. Kasalliklarni nazorat qilish va oldini olish markazi (CDC) akusherlik asoratlari xavfi birinchi va uchinchi trimestrlarda yuqoriroq ekanligini ta’kidlaydi, shu sababli homiladorlikning oʻrtasi ham oʻzini his qilish, ham hujjatlar jihatidan qulayroqdir.

Homiladorlikning qaysi muddatida samolyotda uchish mumkin?

Turli tashuvchilar muddatni turlicha hisoblaydi: kimdir parvoz sanasidagi haftalar boʻyicha, kimdir taxminiy tugʻruq sanasiga qarab. Muddatni qaytish reysi sanasiga qarab ham hisoblang — odatda rejalashtirishda bu haqda o’ylamaslik keng tarqalgan xatodir.

Homilador ayollarga qachon samolyotda uchish mumkin emas?

Homiladorlik — agar u asoratlarsiz kechayotgan boʻlsa, sayohatlardan voz kechish uchun sabab emas. Ammo parvozlardan tiyilgan maʼqul boʻlgan holatlar ham mavjud.

AQSH Kasalliklarni nazorat qilish va profilaktika markazi qarshi koʻrsatmalarni mutlaq va nisbiy turlarga ajratadi. Mutlaq qarshi koʻrsatmalarga boshlangan tugʻruq, muddatidan oldingi tugʻruq, istmik-servikal yetishmovchilik, bachadondan tashqari homiladorlikka shubha, yoʻldoshning koʻchishi, hozirgi yoki anamnezdagi preeklampsiya, tugʻruqdan oldin suv ketishi, homiladorlikning toʻxtash xavfi va qon ketishi kiradi.

Shifokor qaror qabul qiladigan nisbiy qarshi koʻrsatmalar: homilaning notoʻgʻri joylashuvi, homila oʻsishining orqada qolishi, oʻtmishdagi homila tushishi yoki bachadondan tashqari homiladorlik, koʻp homilali homiladorlik, yoʻldoshning oldinda kelishi va yoʻldoshning boshqa anomaliyalari.

Britaniya akusher va ginekologlar kollegiyasi alohida roʻyxat taqdim etadi. Gemoglobin miqdori 7,5 g/dl dan past boʻlgan ogʻir kamqonlik, yaqinda yuz bergan qon ketish, otit va sinusit, yurak va oʻpkaning jiddiy kasalliklari, yaqinda oʻtkazilgan oʻroqsimon hujayrali inqiroz, qorin boʻshligʻi aʼzolarida yaqinda oʻtkazilgan operatsiyalar va gips qoʻyilgan yangi sinish holatlarida parvoz qoldiriladi.

Keling,  bunday qilamiz: sizdan  Aviasales.uzʼga obuna bo’lish,  bizdan esa — hurmat va ehtirom

Telegram

Instagram

Homiladorlik paytida parvoz qilishdagi ehtimoliy xavflar

• Harakatsizlik va shishlar. Oʻrindiqda oʻtirilgan bir necha soat oyoqlardagi qon aylanishini sekinlashtiradi. Parvoz paytida tovonlarning shishishi tez-tez uchraydi, homiladorlikdagi qon ivuvchanligining oʻzgarishi bilan birgalikda esa bu chuqur tomirlar trombozi xavfini oshiradi.
• Quloqlarning bitishi va qorin dam boʻlishi. Balandlikka koʻtarilgan sari gazlar kengayadi. Homiladorlikda odatiy hol boʻlgan burun shilliq qavatining shishishi tufayli quloqlar koʻproq bitadi, qorin dam boʻlishi esa kuchayadi.
• Koʻngil aynishi (charchoq). Bu holat birinchi trimestrdagi ertalabki koʻngil aynishiga qoʻshilib ketishi mumkin.
• Quruq havo. Salondagi namlik taxminan 15% ni tashkil qiladi. Bu suvsizlanishga olib kelmaydi, biroq shilliq qavatlar quriydi va tez-tez suv ichish ehtiyoji paydo boʻladi.
• Yordamdan uzoqda tugʻruq. Bu aviakompaniyaning cheklovlar kiritishiga sabab boʻlgan asosiy xavfdir: samolyot bortida akusher ham, kerakli asbob-uskunalar ham yoʻq.

Homilador yoʻlovchilar uchun aviakompaniyalar qoidalari

Umumiy qoida yoʻq. Aksariyat aviakompaniyalar homiladorlikning 36-haftasigacha samolyotga chiqaradi, ammo shartlarni tashuvchilarning oʻzlari belgilaydi. Shuning uchun ularni chipta sotib olishdan oldin tekshirib koʻrgan maʼqul. Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi (IATA) esa bitta chaqaloq kutilayotgan boʻlsa, 37-haftadan, egizaklar yoki undan koʻp boʻlsa, 32-haftadan boshlab parvoz qilmaslikni maslahat beradi. Ammo bular faqat umumiy tavsiyalar ekanini unutmang, shuning uchun aniq shartlarni doimo oʻz tashuvchingizning saytidan qarang. Shuningdek, homiladorlik muddatini qaytish reysi sanasiga qarab ham hisoblang. Amal qilish muddati cheklangan maʼlumotnoma — safarni aynan joyida oʻzgartirishga toʻgʻri kelishining ikkinchi eng keng tarqalgan sababidir.

Uzbekistan Airways 

Uzbekistan Airways qoidalari ancha qat’iy. Bir homilali homiladorlikda parvozga 1-haftadan 35-haftagacha, koʻp homilalida esa — faqat 31-haftagacha (shu hafta ham kiradi) ruxsat beriladi. 35-haftadan keyin, hatto yangi ma’lumotnomalar olib kelsangiz ham, reysga umuman qoʻyilmaydi. Roʻyxatdan oʻtish paytida homiladorlik muddati va homilalar sonini tasdiqlash kerak. 22-haftadan boshlab shifokor imzosi qoʻyilgan hujjat boʻlishi shart. Ma’lumotnoma, almashinuv kartasi (homilador ayolning salomatligi toʻgʻrisidagi hujjat) toʻgʻri keladi. Uni ayollar maslahatxonasida hisobga turish paytida akusher-ginekolog rasmiylashtiradi. Yoki skrining, XGCh tahlili yoxud UTT (UZI) natijalari boʻyicha akusher-ginekologning xulosasi ham boʻladi. Hujjatda parvozga qarshi koʻrsatmalar yoʻqligi yozilgan boʻlishi kerak. Ma’lumotnoma u yerga uchishdan koʻpi bilan yetti kun oldin olinadi, uning umumiy amal qilish muddati esa — 30 kun. Bu xuddi shu hujjat bilan qaytib kelishga ham yetiarli boʻlishi kerak.

Qanot Sharq

Qanot Sharq’da shartlar boshqacha. Tashuvchi 27 haftagacha boʻlgan muddatdagi homilador ayollarni, biroq faqat davolovchi shifokorning homiladorlik me’yorda kechayotgani toʻgʻrisidagi ma’lumotnomasi mavjud boʻlgandagina qabul qiladi. Roʻyxatdan oʻtish peshtaxtasida sizdan shaklni imzolashni soʻrashadi: siz parvoz uchun javobgarlikni oʻz zimmangizga olasiz va aviakompaniya yuzaga kelishi mumkin boʻlgan oqibatlar uchun javobgar boʻlmaydi.

Centrum Air

Bir homilali homiladorlikda 31-haftagacha, koʻp homilali homiladorlikda esa 27-haftagacha parvozga ruxsat beriladi. 32-haftadan (koʻp homilali homiladorlikda esa 28-haftadan) boshlab parvozdan kamida yetti kun oldin rasmiylashtirilgan tibbiy xulosa talab qilinadi. Ma’lumotnoma klinikaning rasmiy blankida rus, oʻzbek yoki ingliz tilida yozilgan boʻlishi kerak. Unda davolovchi shifokor yoki doyaning muhri va imzosi borligiga ishonch hosil qiling. Matnda homiladorlik muddati va turi, taxminiy tugʻruq sanasi, shuningdek, parvozga aniq ruxsatnoma koʻrsatilishi shart. Bir homilali homiladorlikda 36-haftadan, koʻp homilali homiladorlikda esa 33-haftadan boshlab samolyotga chiqish taqiqlanadi.

Fly Khiva

Ushbu aviakompaniya bilan parvoz qilganda, har qanday muddatda tibbiyot muassasasining muhri bosilgan shifokor ma’lumotnomasi talab etiladi. Hujjatda ginekolog homiladorlikning nechanchi haftasi ekanini tasdiqlashi va parvozga qarshi koʻrsatmalar yoʻqligini yozishi lozim. Bir homilali homiladorlikda aviakompaniya sizni 30-haftagacha (shu jumladan) bortga qabul qiladi. Agar siz egizak yoki undan koʻp homila kutayotgan boʻlsangiz, biroz uzoqroq muddatgacha — 32-haftagacha (shu jumladan) uchish mumkin.

Turkish Airlines 

27-haftaning oxirigacha boʻlgan reyslarda maʼlumotnoma talab qilinmaydi. Bir homilali homiladorlikda 28-haftadan 35-haftagacha va koʻp homilali homiladorlikda 28-haftadan 31-haftagacha boʻlgan davrda parvozga qarshi koʻrsatmalar mavjud emasligi toʻgʻrisida turk yoki ingliz tilidagi shifokor xulosasi kerak boʻladi. Hujjat parvozdan oldingi oʻn kun ichida rasmiylashtirilishi shart. Maʼlumotnomada shifokorning ismi, litsenziya raqami, imzosi va berilgan sanasi majburiy tartibda koʻrsatiladi. Bir homilali homiladorlikda 36-haftadan boshlab va koʻp homilali homiladorlikda 32-haftadan boshlab hatto maʼlumotnoma bilan ham samolyot bortiga qoʻyilmaydi. 

Emirates

Emirates aviakompaniyasida 28-haftaning oxirigacha tibbiy hujjatlar talab qilinmaydi. 29-haftadan 36-haftagacha (koʻp homilali homiladorlikda 32-haftagacha) shifokor imzosi qoʻyilgan xulosa kerak boʻladi. Hujjatda homiladorlik turi koʻrsatiladi, asoratlar yoʻqligi tasdiqlanadi, taxminiy tugʻruq sanasi, parvoz uchun soʻnggi muddat yoziladi hamda salomatlikning umumiy holati baholanadi. Bir homilali homiladorlikda 37-haftadan va koʻp homilali homiladorlikda 33-haftadan boshlab parvoz qilish taqiqlanadi. Agar asoratlar mavjud boʻlsa, har qanday muddatda oddiy ma’lumotnoma oʻrniga MEDIF shakli (aviakompaniyalar foydalanadigan maxsus tibbiy soʻrovnoma shakli) rasmiylashtiriladi: shifokor uni toʻldiradi va reysdan kamida 48 soat oldin aviakompaniyaga yuboradi. 

FlyArystan

FlyArystan reyslarida 22-haftagacha maʼlumotnoma talab qilinmaydi. 22-haftadan 34-haftagacha (koʻp homilalikda 32-haftagacha) klinikadan homiladorlikning normal kechishi toʻgʻrisidagi hujjat kerak boʻladi. Hujjat 30 kun davomida amal qiladi, xalqaro parvozlar uchun esa tarjima talab etiladi. Keyingi muddatlarda № 026 shaklidagi vrachlik-maslahat komissiyasining xulosasi zarur boʻladi. 22 haftadan oshgan homiladorlik haqida tashuvchi reysdan besh kalendar kun oldin ogohlantiriladi. Roʻyxatdan oʻtish joyida muddatni tasdiqlash uchun almashinuv varaqasini koʻrsatish soʻraladi. Agar tugʻruq yaqin yetti kalendar kuni ichida kutilayotgan boʻlsa, hatto amaldagi hujjat bilan ham bortga qoʻyilmaydi. 

Air Astana 

22-haftagacha parvozga tibbiy ma’lumotnomalarsiz ruxsat beriladi. 22–34-haftalarda (koʻp homilali homiladorlikda 32-haftada) homiladorlik muddati va salomatlik holati toʻgʻrisida shifokor ma’lumotnomasi talab qilinadi.  Kechroq muddatlarda — 34-haftadan keyin (koʻp homilali homiladorlikda 32-haftadan keyin) — 026/u shaklidagi vrachlik-maslahat komissiyasining xulosasi talab etiladi. Air Astana tugʻruqdan oldingi soʻnggi toʻrt haftada parvozlardan tiyilishni maslahat beradi va agar tugʻruq yaqin yetti kun ichida kutilayotgan boʻlsa, hatto ma’lumotnoma mavjud boʻlganda ham bortga qabul qilishni rad etishga haqli. Yoʻlovchining ahvoli tufayli ekipaj qaroriga binoan yoki boriladigan mamlakatning immigratsiya qoidalariga koʻra ham tashishni rad etishlari mumkin.

«Aeroflot»

Aviakompaniya homiladorlikning soʻnggi toʻrt haftasida (koʻp homilalikda — sakkiz haftasida), shuningdek, tugʻruqdan keyingi dastlabki yetti kunda alohida ehtiyotkorlik koʻrsatishni tavsiya qiladi. 28-haftadan keyin yoki asoratlar mavjud boʻlganda “Aeroflot”da sogʻligʻining yaxshi holatda ekanini tasdiqlovchi tibbiy ma’lumotnomani oʻzi bilan olib yurish maqsadga muvofiqdir.

Shifokor ma’lumotnomasi kerakmi?

Deyarli barcha aviakompaniyalar parvozdan oldin tibbiy hujjatlarni talab qiladi. Uzbekistan Airways aviakompaniyasida ma’lumotnoma 22-haftadan boshlab majburiy hisoblanadi, Qanot Sharq esa uni barcha homilador yo‘lovchilardan so‘raydi. Ko‘pgina xorijiy tashuvchilar 28-haftadan keyin shifokordan taxminiy tug‘ruq sanasi tasdiqlangan xat taqdim etilishini so‘raydi.

Ma’lumotnomada odatda quyidagilar ko‘rsatiladi:

• parvoz sanasidagi homiladorlik muddati;
• homiladorlik turi (bir homilali yoki koʻp homilali);
• parvoz uchun qarshi koʻrsatmalar mavjud emasligi;
• rasmiylashtirilgan sana va shifokorning imzosi.

Agar xorijga parvoz qilishni rejalashtirayotgan boʻlsangiz, almashinuv kartasi nusxasini va shifokoringizning aloqa ma’lumotlarini oling, hujjatlarni esa ingliz tiliga yoki boriladigan mamlakat tiliga tarjima qildiring. Chiptalarni band qilishdan oldin doimo muayyan aviatashuvchining talablarini tekshirib koʻrish lozim.

Homiladorlik davrida parvozga qanday tayyorgarlik koʻrish kerak?

• Suv: butun parvoz davomida suv ichib turish lozim, qahva va choydan esa voz kechgan maʼqul — ular organizmdan suyuqlik chiqib ketishini kuchaytiradi. Idishga suvni koʻrikdan oʻtgandan keyin quyib olish qulayroq, shunda uni sizdan olib qoʻyishmaydi.
• Harakat: oʻrta va uzoq masofali reyslarda oʻrningizdan turib, salon boʻylab yuring, yurishlar oraligʻida esa taxminan har yarim soatda tovon va boldir mashqlarini bajaring. Toʻrt soatdan ortiq davom etadigan reyslarda kompressorli trikotajdan foydalanish tavsiya etiladi — u tromboz xavfini kamaytiradi.
• Qulay kiyim: ehtimoliy shishlarni hisobga olgan holda nafas oladigan matolardan tikilgan keng kiyimlarni, shuningdek, yechish va kiyish oson boʻlgan poyabzallarni tanlagan maʼqul.
• Oʻrindiq tanlash: yoʻlak boʻyidagi oʻrindiq istalgan vaqtda yonidagilarni bezovta qilmay oʻrindan turish imkonini beradi. Uzoq reyslarda oyoq uchun qoʻshimcha joyi bor oʻrindiqni tanlash mumkin, biroq homilador yoʻlovchilar avariya chiqish yoʻllari oldiga oʻtqazilmasligini yodda tuting.
• Xavfsizlik kamari: kresloda oʻtirganingizda butun parvoz davomida kamarni taqib yurish muhim, chunki turbulentlikni har doim ham oldindan aytib boʻlmaydi. Kamar qatʼiy ravishda qorin ostidan, sonning yuqori qismidan oʻtkaziladi.
• Sugʻurta va klinikalar: chiptalarni rasmiylashtirishdan oldin homiladorlik asoratlarini va favqulodda evakuatsiyani qoplaydigan tibbiy polisni sotib olish lozim, shuningdek, mehmonxona yaqinida joylashgan tugʻuruq boʻlimi bor shifoxonalarni oldindan xaritadan koʻrib oling.

Homiladorlik davrida parvozlar haqida tez-tez beriladigan savollar

Homilador ayollarga qaysi muddatgacha samolyotda uchish mumkin?

Uzbekistan Airways qoidalariga koʻra, bir homilali homiladorlikda parvozga 35-haftagacha (shu hafta ham kiradi), koʻp homilalida esa 31-haftagacha ruxsat beriladi. IATA esa mos ravishda 37 va 32-haftadan boshlab parvoz qilmaslikni maslahat beradi. Dunyodagi aksariyat aviakompaniyalar bu chegarani 36-hafta etib belgilaydi. 

Radiatsiya taʼsiri xavflimi?

Agar siz ta’tilga yoki xizmat safariga uchayotgan boʻlsangiz, xavotirlanishga hech qanday asos yoʻq. Bir martalik parvozlar paytidagi kosmik nurlanish dozasi shu qadar kamki, u onaga ham, bolaga ham zarar yetkazmaydi. Britaniya akusherlar va ginekologlar kollegiyasi (RCOG) ma’lumotlariga koʻra, 12 ming metr balandlikda yoʻlovchi soatiga taxminan olti mikrozivert oladi. Bir millizivertlik minimal chegara dozasini toʻplash uchun havoda 160 soatga yaqin vaqt oʻtkazish kerak — bu deyarli yetti kecha-kunduz uzluksiz parvoz deganidir. Shuning uchun radiatsiya darajasi oddiy yoʻlovchilar uchun emas, balki faqat samolyot ekipajlari va doimiy uchib yuradiganlar uchungina ahamiyatlidir. 

Koʻrikdan oʻtish punktida tana skanerlashidan oʻtish mumkinmi?

Ha, mumkin. Koʻrikdan oʻtkazish uskunasining nurlanishi nihoyatda kam. Hatto ikki yoki uch marta qayta skanerdan oʻtkazilgandagi umumiy doza ham organizm odatiy balandlikdagi parvozning ikki daqiqasida yoki yer yuzidagi tabiiy radiatsiyadan bor-yoʻgʻi bir soatlik hayot davomida oladigan dozadan kamroqdir. Bundan tashqari, koʻpchilik aeroportlarda, jumladan Toshkent, Samarqand va Oʻzbekistonning boshqa shaharlarida metallodetektor ramkalari yoki millimetrli skanerlardan foydalaniladi. Ular xavfsiz radiochastota maydoni hisobiga ishlaydi va umuman ionlashtiruvchi nurlanish hosil qilmaydi.

Homiladorlik paytida parvoz vaqtida tromboz xavfi oʻshadimi?

Qoʻrqishga hojat yoʻq: garchi homiladorlik va uzoq parvozlar qon tomirlariga haqiqatan ham ta’sir qilsa-da, muammoning yuzaga kelishining haqiqiy ehtimoli juda pastligicha qolmoqda. Kasalliklarni nazorat qilish va profilaktika markazi (CDC) baholashiga koʻra, shifokorlar tromboz alomatlarini toʻrt soatdan ortiq davom etadigan har 4,6 mingta parvozdan oʻrtacha faqat bittasida qayd etishadi. Har qanday xavflarni minimallashtirish va butun parvoz davomida oʻzingizni yengil his qilishingiz uchun:

• safarga kompressiya paypoqlari yoki golfi kiyib oling — ular venalarga yuklamani yengishga yordam beradi;
• har bir-ikki soatda chigalyozdi qilish va salon boʻylab yurish uchun oʻrningizdan turing;
• suyuqlik ichish tartibi muhim: parvoz paytida koʻproq toza suv iching.

Samolyotdagi bosim xavflimi?

Parvoz paytida salon germetizatsiya qilinadi, ammo kreyserlik balandligida bosim baribir pasayadi va taxminan tog‘lardagidek — dengiz sathidan 1800–2500 metr balandlikdagidek seziladi. Shu sababli qondagi kislorod darajasi taxminan 10% ga tushadi. Sog‘lom ayol va uning bo‘lajak farzandi uchun bu xavfli emas. Homila organizmi bunday sharoitlarga moslashgan: unda eritrotsitlar ko‘proq bo‘ladi, maxsus xomila gemoglobini (fetal gemoglobin) esa kislorodni ancha yaxshi biriktiradi.

Jiddiy tashxislar mavjud bo‘lganda esa ko‘proq ehtiyotkorlik ko‘rsatish va safardan oldin uni ginekolog bilan maslahatlashish zarur: og‘ir anemiya, o‘roqsimon hujayrali anemiya, yurak nuqsonlari yoki homila rivojlanishining orqada qolishi holatlarida.

Homiladorlik davrida qulay parvoz uchun maslahatlar

• imkon qadar toʻgʻridan-toʻgʻri reyslarni tanlang: parvozdagi almashinuvlar — bu yoʻldagi ortiqcha soatlar va keraksiz zoʻriqishdir;
• parvozni kunning oʻzingizni odatda yaxshiroq his qiladigan vaqtiga rejalashtiring;
• oʻzingiz bilan yegulik oling — yongʻoqlar, quritilgan mevalar, shirin boʻlmagan krekerlar yoki germetik qadoqdagi yogurt;
• hujjatlarni qoʻl yukida saqlang: shifokor maʼlumotnomasi, almashinuv kartasi va tibbiy sugʻurta;
• roʻyxatdan oʻtish va koʻrikdan shoshilmasdan oʻtish uchun aeroportga odatdagidan ertaroq keling;
• hamrohingizdan qoʻl yukini koʻtarib yurishni iltimos qiling;
• samolyot bortida oʻzingizni yomon his qilsangiz, qoʻnishni kutmasdan, darhol bortkuzatuvchini chaqiring.

Homiladorlik paytidagi parvozlar kamdan-kam hollarda oʻz-oʻzidan muammoga aylanadi. Muddatning tashuvchi qoidalariga toʻgʻri kelmasligi, unutilgan maʼlumotnoma yoki yaqin atrofda tuzukroq shifoxona boʻlmagan joyga sayohat qilish muammo tugʻdiradi.

🎨 Maqola illyustratsiyasi muallifi Alina Minasyan.