Farg‘onada nima ko‘rish mumkin: muzeylar, diqqatga sazovor joylar va atrofdagi joylar
Farg‘onaga qanday borish va yo‘l-yo‘lakay Marg‘ilon, Rishton hamda Qo‘qonga kirib o‘tish mumkin.
Farg‘ona — viloyatning ma’muriy markazi va O‘zbekistonning eng o‘ziga xos shaharlaridan biri. U XIX asr oxirida Rossiya imperiyasining Turkiston o‘lkasida muhim ma’muriy markazlardan biri sifatida paydo bo‘lgan, shu sababli bu yerda Buxoro, Samarqand yoki Xivadagidek an’anaviy o‘zbek me’morchiligini uchratmaysiz. Buning o‘rniga keng va to‘g‘ri ko‘chalar, asriy chinorlar va Turkiston modern uslubidagi binolar mavjud.
Shaharga ilk bor kelganlar uchun farg‘onaliklar tavsiyalari asosida qayerga borish, nimalarni ko‘rish va nimani tatib ko‘rish kerakligi haqida yo‘riqnoma tuzdik.
Farg‘onaning asosiy diqqatga sazovor joylari
Farg‘ona dastlabdan ko‘p millatli shahar bo‘lgan. Bu yerda masjidlar va pravoslav cherkovlari yonma-yon joylashgan. Farg‘ona markazini piyoda aylanib chiqish ma’qul — deyarli barcha asosiy diqqatga sazovor joylar bir-biridan piyoda yetib borish mumkin bo‘lgan masofada joylashgan.
Farg‘ona darvozasi
Manzil: Al-Farg‘oniy ko‘chasi.
Ish vaqti: kunu tun.
Marg‘ilon tomondan shaharga kiraverishda sizni Farg‘ona darvozasi kutib oladi. Bu qadimiy qal’a darvozasining zamonaviy ko‘rinishda qayta tiklangan nusxasidir. U sharqona uslubda, ravoq va minoralar bilan bezatilgan. Bu joy suratga tushish uchun juda qulay. Agar viloyatga poyezdda borsangiz, bu inshootni albatta ko‘rasiz (bu haqda quyida aytib o‘tamiz).
Sobiq harbiy gubernator uyi
Manzil: Al-Farg‘oniy shoh ko‘chasi, 36.
Tashrif: spektakllar repertuarga binoan.
XIX asr oxirida qurilgan bu bino viloyat harbiy gubernatorining qarorgohi bo‘lgan. U o‘sha davrning klassik uslubida pishiq g‘ishtdan bunyod etilgan. Bino jabhasi rus klassitsizmi uslubida ishlangan bo‘lib, shaharning ma’muriy markaz sifatidagi ahamiyatini ta’kidlaydi. Hozirda bu binoda Farg‘ona viloyat musiqali drama teatri joylashgan.
Ofitserlar uyi va Erkaklar gimnaziyasi
Manzil: Murabbiylar ko‘chasi, 19.
Kirish: tashqaridan ko‘rish mumkin, iltimos qilinsa, ichkariga ham kiritishlari mumkin.
Farg‘ona o‘zining “g‘isht uslubi” bilan mashhur. Masalan, Ofitserlar uyi (sobiq Harbiy majlis) naqshinkor qilib terilgan sarg‘ish pishiq g‘ishtdan qurilgan. Ilgari bu yerda bal-ziyofatlar va rasmiy qabullar o‘tkazilgan. Bunday binolar uylar asosan paxsadan qurilgan (va qurishda davom etayotgan) O‘zbekiston me’morchiligiga xos emas.
Bu yerda Erkaklar gimnaziyasi binosi ham joylashgan. Hozir u Farg‘ona davlat universitetining binolaridan biri. Sankt-Peterburgdagi universitetlarni eslatuvchi, salobatli va ayni damda nafis bino.
Jomi masjidi
Manzil: A. Gizhduvoniy ko‘chasi? 144.
Ish vaqti: erta tongdan kechgacha (namoz vaqtlarida yopiladi).
Kirish: bepul.
Farg‘ona — ko‘p millatli shahar. Bu yerdagi diniy me’morchilik ham turli konfessiyalarga mansub. Masalan, Jome masjidi an’anaviy uslubda, yorqin koshinlar va moviy gumbazlar bilan bezatilib qurilgan.
Avliyo Sergiy Radonejskiy ibodatxonasi
Manzil: Sakkokiy ko‘chasi, 8.
Ish vaqti: 08:00–17:00.
Kirish: bepul.
Ushbu pravoslav ibodatxonasi esa 1950-yillarda avvalgi bino o‘rnida qayta qurilgan. U kichik va shinam, ichki hovlisi esa obod. Ichkarida osoyishta muhit seziladi. Me’morchiligi kamtarona bo‘lsa-da, pravoslav me’morchiligi an’analariga mos keladi.
Ahmad al-Farg‘oniy nomidagi markaziy bog‘
Manzil: Al-Farg‘oniy ko‘chasi.
Ish vaqti: bog‘ kecha-yu kunduz ochiq, attraksionlar esa odatda 10:00 dan 22:00 gacha ishlaydi.
Kirish: bepul.
Markaziy madaniyat va istirohat bog‘i shahar markazida joylashgan bo‘lib, katta yashil hududni tashkil etadi. Bu yerda piyoda sayr qilish juda yoqimli, ayniqsa yozda: ko‘p yillik chinorlar salqin soya beradi, favvoralar esa havoga salqinlik baxsh etadi. Bog‘ markazida IX asr olimi Al-Farg‘oniy haykali o‘rnatilgan. Unga yaqin joyda Farg‘ona viloyat o‘lkashunoslik muzeyi joylashgan. O‘n mingdan ortiq eksponatlar saqlanadigan ushbu muzey mamlakatdagi yiriklaridan biri hisoblanadi.
Farg‘ona viloyati o‘lkashunoslik muzeyi
Manzil: Al-Farg‘oniy ko‘chasi, 18-uy.
Ish vaqti: 09:00–18:00 (dam olish kuni — dushanba).
Kirish: 10–25 ming so‘m.
Ushbu muzey 1895-yilda tashkil etilgan bo‘lib, O‘zbekistondagi eng qadimiy muzeylardan biridir. Bu yerda siz Marg‘ilon va Chust hududlaridan topilgan arxeologik topilmalar, kulolchilik, kandakorlik, kashtado‘zlik kabi yo‘nalishlarni o‘z ichiga olgan boy amaliy san’at to‘plami, shuningdek, Farg‘ona vodiysining o‘simlik va hayvonot dunyosi haqidagi tabiat bo‘limini ko‘rishingiz mumkin.
Farg‘ona vodiysida nimalarni ko‘rish mumkin
Farg‘ona vodiysi — hunarmandlar, bog‘-rog‘lar va pishiq mevalar o‘lkasi. Uni O‘zbekistonning qolgan qismidan baland tog‘ tizmalari ajratib turadi va hudud o‘ziga xos kosa shaklida joylashgani uchun bu yerda ancha yumshoq va sersuv iqlim vujudga kelgan. Shu sababli, vodiy sayohat qilish uchun qulay. Shaharlar bir-biriga yaqin joylashgan, bir necha kun ichida bir vaqtning o‘zida bir nechta maskanni qamrab olgan yo‘nalish tuzib, Marg‘ilon ipaklari, Rishton kulolchiligi va Qo‘qon saroylarini tomosha qilish mumkin.
Marg‘ilon
Farg‘ona vodiysi azaldan Buyuk Ipak yo‘lining bir qismi bo‘lgan — Sharq va G‘arbni bog‘lagan savdo yo‘llari aynan shu yerdan o‘tgan. Qo‘qon va Marg‘ilon shaharlari bunga yorqin misol bo‘lib, ularda hamon savdogarlik o‘tmishi ruhi sezilib turadi. Farg‘onadan Marg‘ilongacha taxminan 20 daqiqalik yo‘l (avtomobilda).
Marg‘ilon o‘ziga xos tarixiy tuzilishi bilan e’tiborni tortadi. Shahar tarixan hunarmandchilik turlariga ko‘ra mahallalarga bo‘lingan: birida temirchilar, ikkinchisida to‘quvchilar, uchinchisida esa misgarlar yashagan. Bu tizim bugungi kunda ham qisman saqlanib qolganini ko‘rish mumkin. Marg‘ilonning asosiy ramzi — xonatlas matosidir. Bu an’anaviy naqshlar bilan bezatilgan yorqin ipak bo‘lib, hozirgacha qo‘lda to‘qiladi. Sayyohlar bu yerga asosan shu sabab bilan keladi: matoning to‘qilish jarayonini tomosha qilish va o‘zlari bilan tabiiy ipakdan ishlangan sharf yoki ro‘mol olib ketish.
Rishton
Marg‘ilondagi sayrdan so‘ng yo‘lni Rishton tomon davom ettirish mumkin. Yo‘lga taxminan bir soat vaqt ketadi. Shaharlar o‘rtasida muntazam jamoat transporti qatnaydi.
Rishton — O‘zbekistonning kulolchilik markazlaridan biri. Bu yerga sopol buyumlar xarid qilish hamda ustaxonalarda hunarmandlarning idish-tovoqlarni qo‘lda yasashi va ularga naqsh solishini ko‘rish uchun kelishadi.
Bu sayohatni mahalliy taom — palovni yeb, davom ettirish mumkin. Rishtonda uni tog‘ etaklaridagi qishloqda yetishtiriladigan “cho‘ng‘ara” navli guruchdan tayyorlashadi. Bu nav o‘zining ta’mi bilan qadrlanadi: u tog‘ suvi bilan sug‘oriladi va serhosil tuproqda o‘sadi. Uni shaharning mashhur “Chinor” restoranida tatib ko‘rish mumkin.
Qo‘qon
Qo‘qonga kelgach, birinchi navbatda bozorga borish kerak. Bu bozor ko‘p asrlardan beri mavjud bo‘lib, shahar hayotining muhim qismi bo‘lib qolgan. Savdolashib ko‘ring – mahalliy sotuvchilar nafaqat o‘z mollarini sotishni, balki siz bilan suhbat qurib, qayerdanligingiz, akangiz, qudangiz va otangiz kimligini bilib olishni ham qoyillatishadi.
So‘ngra shahar markaziga, Qo‘qon xonligining so‘nggi hukmdori Xudoyorxon saroyiga yo‘l oling. Bugungi kunda bu muzey bo‘lib, ichkarida o‘sha davrga oid buyumlar to‘plamlari va eng muhimi — to‘liq qo‘lda ishlangan o‘ymakor yog‘och ustunlar bor. Bu yerga ko‘pincha aynan shu ustunlarni ko‘rish uchun kelishadi. Qo‘qonda nima qilish mumkinligi haqida boshqa yo‘riqnomamizda batafsilroq hikoya qilganmiz.
Farg‘onada nimani tatib ko‘rish kerak?
Agar sizni gastronomik yo‘nalish qiziqtirsa, Farg‘ona vodiysida bu borada hammasi joyida. Sayohatni "Polvon Shashlik" restoranidan boshlashingiz mumkin. Bu yerda ko‘mirda shashlik pishiriladi. Go‘sht tanlovi katta, porsiyalari mo‘l, ikki-uch sixdan to‘yib qolish mumkin.
Keyingi manzil — Oltiariq. U shahardan taxminan 20 daqiqalik yo‘lda joylashgan. Eng mazali go‘shtli somsani aynan shu yerdan topasiz. Faqat ertaroq, soat 11:00 ga yaqin keling. Chunki u tezda tugab ketadi.
Oltiariq nafaqat somsa, balki uzumlari bilan ham mashhur. Mahalliy navlar bu yerda ko‘p yillardan buyon yetishtiriladi va bu mintaqa madaniyatining alohida bir qismidir. Oltiariq yaqinidagi Mindonobod qishlog‘ida joylashgan Wine Garden vinochilik korxonasiga ham kirib o‘tishingiz mumkin.
Sayohat uchun eng yaxshi vaqt — avgust oyining oxiri, ya’ni “oq husayni” uzumi pishgan payt. Bu davrda u ayniqsa mo‘l bo‘ladi: qahrabodek yaltirab turgan yirik uzum boshlari quyoshda xuddi oltindek tovlanadi.
Farg‘onada bir kunda nimalarni ko‘rish mumkin?
Farg‘ona — piyoda aylanib chiqish uchun qulay, ixcham va yashil shahar. Bir kun ichida istirohat bog‘larida sayr qilishga, muzeyga kirishga, eski mahallalar va imperiya davri me’morchiligini tomosha qilishga ulgurasiz.
Tong
Kunni markaziy parkdan boshlash mumkin. Bu yer sokin, ko‘kalamzorga boy — uyg‘onish va sayrga sozlanish uchun ajoyib usul. Qolaversa, park yaqinida o‘lkashunoslik muzeyi joylashgan bo‘lib, unga piyoda borish mumkin. U yerda mintaqa tarixiga oid ekspozitsiyalar va vodiyda yashovchi hayvonlarning tulumlari (mulyajlari) bilan tanishasiz.
Tushlik
Farg‘onada ovqatlanish borasida muammo yo‘q: tanlov katta. “Traktir” va Wine Garden kabi zamonaviy restoranlar, turk taomlari taklif etiladigan ko‘plab maskanlar, shuningdek, tez va arzon tamaddi qilishni istasangiz, ko‘cha taomlari (somsa, hot-dog, bozordagi shirinliklar) bor.
Kunduzi
Tushlikdan so‘ng mahallalarni aylanib chiqing. Oqariq, Yormozor va Beshbola mahallalariga kirib ko‘rishingiz mumkin: bu yerda eski o‘zbek mahallalari saqlanib qolgan bo‘lib, ularda odamlarning turmush tarzi bilan tanishish mumkin. E’tibor bering, birovning hududiga ruxsatsiz kirish va suratga olish mumkin emas.
So‘ngra imperiya davri binolarini tomosha qiling: Gubernator uyi, Ofitserlar uyi va eski gimnaziya. Ularning me’morchiligi odatiy o‘zbek me’morchiligidan farq qiladi va boshqa bir tarixiy qatlamni ochib beradi.
Kechqurun
Kech tushishi bilan shaharda hayot so‘nmaydi. Yozda havo salqinlagach, mahalliy aholi quyosh botganidan so‘ng sayrga chiqadi va ko‘chalar odamlar bilan gavjumlashadi.
Agar sho‘x muhit istasangiz, shaharda tungi klublar ham bor. Mabodo sizga boshqacha muhit qiziq bo‘lsa, “Neftchi” jamoasining o‘yiniga borishni tavsiya qilamiz. Bu mahalliy futbol klubi faol ishqibozlarga ega va juda jo‘shqin qo‘llab-quvvatlanadi.
Farg‘onadan sovg‘a sifatida nima olib kelish mumkin?
Farg‘ona vodiysiga sayohat – bu nafaqat diqqatga sazovor joylarni tomosha qilish, balki har birida sharqona ruh mujassam bo‘lgan noyob buyumlar to‘plamini yig‘ish uchun ajoyib imkoniyatdir.
Marg‘ilon shoyisi va afsonaviy kulolchilik buyumlari
Farg‘ona vodiysidan eng ko‘p olib ketiladigan narsa – bu Marg‘ilon shoyisidir. Xonatlas va adras ikat (ikat to‘qish) texnologiyasi yordamida qo‘lda to‘qiladi: naqsh iplarni bo‘yash bosqichidayoq hosil qilinadi, shuning uchun gazlama ranglarning o‘ziga xos “jilolanib” o‘tishi bilan ajralib turadi. Bir parcha gazlama yoki tayyor sharf sotib olishingiz mumkin.
Yana bir variant – Rishton kulolchilik buyumlari. Ko‘pincha laganlar yoki piyolalar xarid qilinadi. “Ishqor” nomli zangori sir bilan qoplangan buyumlarga e’tibor bering – bu mahalliy uslublarning eng mashhurlaridan biridir.
Chopon va do‘ppilar
Bugungi kungacha kiyib yuriladigan paxtali chopon xarid qiling. U adras yoki baxmaldan tikiladi va kundalik garderobga bemalol mos keladi: uyda ham, sayohatlarda ham kiysa bo‘ladi. Unga ko‘pincha do‘ppi ham qo‘shib olishadi. Farg‘ona vodiysida do‘ppilarning rangi bosiq: qora zamin ustiga nafis naqshlar bilan oq kashta tikilgan bo‘ladi. Bunday buyumlar qo‘lda yasalgani uchun har biri betakrordir.
Quruq mevalar, yong‘oqlar va mevalar
Farg‘ona bozorlari o‘zining quruq mevalari va yong‘oqlari bilan dong taratgan: bu yerda kahrabo rang turshak, sersuv mayiz va xushbo‘y bodom Markaziy Osiyodagi eng saralari hisoblanadi. Ammo taomshinavandlar uchun eng qimmatli sovg‘a – mahalliy devzira navli guruchdir. Uning og‘ir, qizg‘ish donalari o‘z shaklini yo‘qotmagan holda yog‘ va ziravorlar ta’mini singdirib olishdek noyob xususiyatga ega. Bunday guruchdan butun oila yoki do‘stlar davrasida Farg‘onacha palov tayyorlash mumkin. Palovbop ziravorlarni ham unutmang – ularni bozordan bemalol topasiz.
Farg‘onaga qanday borish mumkin?
Farg‘ona vodiysini O‘zbekistonning qolgan qismidan baland tog‘lar ajratib turadi, shuning uchun qaysi yo‘ldan borsangiz ham, manzara go‘zal bo‘ladi.
Samolyot
“Farg‘ona” aeroporti deyarli shahar ichida joylashgan (markazdan atigi 5–7 km masofada). Bu yerga Toshkentdan muntazam reyslar (parvoz vaqti bir soatdan kam), shuningdek, Rossiyaning turli shaharlaridan to‘g‘ridan-to‘g‘ri reyslar amalga oshiriladi. Chipta narxi taxminan 300 ming so‘mdan boshlanadi.
Poyezd
Farg‘onaning o‘z temiryo‘l vokzali yo‘q. Eng yaqin stansiya qo‘shni Marg‘ilon shahrida joylashgan – bu shaharlar deyarli bir-biriga tutashib ketgan. Farg‘onaga poyezdda keluvchilarning barchasi avval Marg‘ilonga tushadi va u yerdan shahar markaziga yetib oladi. Bu yo‘lga mashinada taxminan 20 daqiqa vaqt ketadi – eng qulayi taksida borish.
Taksi
Farg‘onaga poyezd va samolyotdan tashqari, mashinada ham borish mumkin. Yo‘l Qamchiq dovoni orqali o‘tadi. Yo‘l 2000 metr balandlikkacha ko‘tariladi – ilon izi yo‘llar, keskin burilishlar va balandlik o‘zgarishlari rulda ehtiyotkorlikni talab etadi. Mavsumiy xususiyatlarni hisobga olish muhim. Yozda yomg‘irlardan keyin sel kelishi va tosh ko‘chishi, qishda esa ko‘rishni ancha qiyinlashtiradigan yaxmalak va tuman bo‘lishi mumkin. Shu sababli, kunduzi yo‘lga chiqqan, tajribali haydovchini tanlagan va vaqtni rejalab qo‘ygan ma’qul — shoshilmasdan bosib o‘tilsa, bu yo‘l ancha yoqimli kechadi.
Sayyohlarga maslahatlar: Farg‘onaga sayohat oldidan nimalarni bilish kerak?
Farg‘ona bo‘ylab qanday harakatlanish mumkin?
Farg‘onada Yandex Go va MyTaxi ilovalari ishlaydi. Shahar markazi bo‘ylab qatnash juda arzon (10–15 ming so‘m atrofida). Agar yo‘ldan mashina to‘xtatsangiz, salonga o‘tirishdan oldin yo‘l haqini albatta kelishib oling. Marg‘ilon, Rishton yoki Qo‘qonga borish uchun mahalliy “pyatakka” (taksilar to‘planadigan joyga) kelib, kerakli manzilni aytish kifoya. Mashinalar to‘lishiga qarab jo‘naydi — bu vodiy shaharlari o‘rtasida harakatlanishning eng tezkor usullaridan biridir.
To‘lov qanday amalga oshiriladi, kartalar ishlaydimi?
Farg‘onadagi do‘konlar va mehmonxonalarda kartalar (Uzcard, Humo, kamdan kam hollarda Visa va Mastercard) qabul qilinadi. Ammo taksida yurish, bozorlar hamda Rishton yoki Marg‘ilondagi hunarmandchilik ustaxonalarida xarid qilish uchun sizga albatta naqd pul kerak bo‘ladi.
Turmush tarzi haqida nimalarni bilish kerak?
Farg‘ona vodiysi Toshkentga nisbatan biroz konservativ hudud hisoblanadi. Sayyohlarga (ayniqsa, ayollarga) yelka va tizzalarini yopib turadigan kiyim kiyish tavsiya etiladi. Masjid yoki xonadonlarga kirishda poyabzalni yechish odat tusiga kirgan.
Sizni umuman notanish odamlar choyga taklif qilishiga tayyor turing. Bu vodiy hayoti uchun odatiy hol. Agar biror narsani topishingiz kerak bo‘lsa, yo‘lovchilardan tortinmay so‘rayvering — ular sizga nafaqat yo‘l ko‘rsatadi, balki manzilingizgacha kuzatib qo‘yishlari ham mumkin.
