Tax free nima va xaridlardan qancha pulni qaytarib olish mumkin?

Chet eldagi xaridlar, agar sarflangan pulning bir qismini toʻgʻridan-toʻgʻri chegarada kartaga yoki naqd pulda qaytarib olish mumkinligini bilsangiz, yanada koʻproq zavq bagʻishlaydi. Buni amalga oshirishga dastlab tovarlar narxiga kiritilgan soliqni qaytarishning xalqaro usuli — tax free (taks-fri) tizimi imkon beradi.

Ushbu maqolada tax free qanday ishlashi, turli mamlakatlarda qancha pulni qaytarish mumkinligi va toʻlovni aniq olish uchun bojxonadan qanday toʻgʻri oʻtish kerakligini tahlil qilamiz.

Tax free nima?

Tax Free — bu koʻpchilik isteʼmol tovarlari narxiga dastlab kiritilgan QQS (qoʻshilgan qiymat soligʻi)ni qaytarish xalqaro tizimidir. Agar siz rezidentlik maqomiga ega boʻlmagan sayyoh boʻlsangiz, boshqa davlatning ichki soligʻini toʻlashga majbur emassiz. QQS doimiy aholi foydalanadigan infratuzilma va ijtimoiy imtiyozlarni qoʻllab-quvvatlash uchun yigʻiladi. Xorijiy sayyohlar uchun esa bu soliq kechib yuboriladi, shu sababli mamlakatdan chiqib ketayotganda ortiqcha toʻlangan pulning bir qismini qaytarib olish mumkin.

Uni kim va nima uchun olishi mumkin?

Tax free xaridlar qiymatining 10% dan 25% gacha boʻlgan qismini qaytarib olish imkonini beradi, bu esa muayyan mamlakatdagi QQS stavkasiga bogʻliq boʻladi. Masalan, Germaniyada chekni rasmiylashtirish uchun minimal xarid summasi — 50 yevro. Soliqni qaytarib olish huquqiga quyidagi chet elliklar egadir:

• xarid amalga oshirilgan mamlakatning norezidentlari;
• xaridlarni tax free tizimiga ulangan doʻkonlardan amalga oshiradilar (kassada yoki eshiklarda odatda Global Blue yoki Planet stikeri boʻladi);
• xaridlarni xarid qilingan paytdan boshlab uch oy ichida chet elga olib chiqadilar;
• xaridlarni bojxonadan oʻtkazgunga qadar oʻzgartirilmagan va foydalanilmagan holatda, asl qadoqda saqlaydilar.

Muhim: tax free tizimi faqat siz shaxsan oʻz yukingizda olib ketayotgan jismoniy tovarlarga nisbatan qoʻllaniladi. Ushbu tizim sayyohlik xaridlarini qoʻllab-quvvatlash uchun yaratilgan, shuning uchun tijorat maqsadida eksport qilinadigan xaridlar uning doirasiga kirmaydi.

Nimalarga tax free qoʻllanilmaydi?

Hatto savdo nuqtasi soliqlarni qaytarish bilan ishlasa ham, mutlaqo hamma narsadan tejab boʻlmaydi. Koʻpincha tax free quyidagi toifalarga amal qilmaydi:

• mehmonxonada yashash, restoranda kechki ovqat, transport chiptalari yoki spa-protseduralari;
• bojxonadan oʻtishdan oldin foydalanishni yoki iste’mol qilishni boshlagan narsalaringiz (bunga ochilgan kosmetika, parfyumeriya yoki yorliqlari yulib olingan kiyimlar kiradi);
• ba’zi mamlakatlar (masalan, Fransiya, Italiya va Germaniya) oziq-ovqat mahsulotlari, dorilar, kitoblar yoki alkogolni tizimdan chiqarib tashlaydi;
• onlayn-buyurtmalar, agar oddiy yetkazib berish rasmiylashtirilgan boʻlsa va tovarning oʻzi sayohatchi tomonidan shaxsan bojxona chegarasi orqali olib chiqilmagan boʻlsa.

Agar katta xaridni rejalashtirayotgan boʻlsangiz, turli mamlakatlar uchun cheklarning aniq limitlari va istisno qilingan roʻyxatlarni parvozdan oldin maxsus saytlarda, masalan, Planet Tax Free qoʻllanmalarida yoki Yevropa bojxona idoralarining Your Europe saytida qayta tekshirib olgan maʼqul.

Tax free`ni qanday olish mumkin?

Sayohat paytidagi xaridlar uchun pulning bir qismini qaytarib olish uchun uchta asosiy bosqichdan oʻtish kerak: doʻkonda hujjatlarni toʻgʻri rasmiylashtirish, bojxonada tovarlarning olib chiqilishini tasdiqlash va tegishli summani olish. Pulni olish usuli koʻp jihatdan ushbu jarayon aynan qayerda yakunlanishiga bogʻliq. 

Aeroportda

Bu soliqni qaytarishning eng ommabop usuli — barcha turistik toʻlovlarning katta qismi aynan uning hissasiga toʻgʻri keladi. Parvozdan oldin, reysga roʻyxatdan oʻtishgacha boʻlgan hujjatlar tekshiruvidan oʻtish uchun aeroportga bir-ikki soat vaqtliroq kelish kerak.

Terminaldagi harakatlar tartibi:

• nazoratdan oʻtish va yuklarni topshirishdan oldin bojxona peshtaxtasini (u Customs Approval, Customs Office yoki Tax Refund peshlavhalari bilan belgilanadi) topish;
• bojxona xodimiga xorijga chiqish pasportini, doʻkondan olingan toʻldirilgan tax free shaklini, kassa cheklarining aslini va xaridlarning oʻzini taqdim etish;
• buyumlarni asl ochilmagan qadoqda va barcha doʻkon birkalari bilan koʻrsatish, aks holda rasmiylashtirish rad etiladi;
• blankka rasmiy bojxona muhrini qoʻydirish, usiz soliqni qaytarib boʻlmaydi;
• pullarni operator kassasidan naqd pulda olish yoki muhrlangan blankka karta raqamini yozib, uni konvertga solish va onlayn oʻtkazma uchun bojxona peshtaxtasi yonidagi maxsus qutiga tashlash.

Shaharda

Baʼzi yirik savdo markazlari va turoperatorlar uyingizga uchib ketishni kutmasdan, toʻlovni toʻgʻridan-toʻgʻri sayohat davomida olish imkonini beradi. Rasmiylashtirish quyidagicha amalga oshiriladi:

• buyurtma qilingan buyumlarni sotib olgandan keyin savdo markazidagi maxsus peshtaxtaga yoki tax free operatorining shahar ofisiga murojaat qilish;
• xodimga pasport, cheklar va kredit kartasini koʻrsatish. Kartani shunchaki skanerlashmaydi — u siz tizim qoidalariga amal qilishingizning kafolati boʻlib xizmat qiladi. Unda soliq summasi bloklanadi, shundan soʻng naqd pul beriladi;
• pullarni toʻgʻridan-toʻgʻri joyida naqd koʻrinishda olish yoki kartaga oʻtkazishni buyurtma qilish;
• mamlakatdan chiqib ketayotganda yangi buyumlarni koʻrsatish va shaklga muhr (shtamp) bostirish uchun aeroportda yoki nazorat-oʻtkazish punktida bojxona xodimini topish. Xorijiy davlat soliqni faqatgina buyumlar uning hududini tark etgan taqdirda qaytaradi. Shahar kassalarining oʻzi buni tekshira olmaydi. Shuning uchun uchib ketishdan oldin buyumlar olib chiqib ketilganini isbotlash uchun albatta bojxonachining muhrini qoʻydirish kerak;
• muhr bosilgan blankni konvertga (uni sotib olayotganda doʻkonda berishadi) solish va toʻgʻridan-toʻgʻri aeroportdagi bojxona peshtaxtasi yonidagi maxsus pochta qutisiga tashlash lozim. 

Xalqaro operatorlar (masalan, Global Blue yoki Planet) bojxona muhri bosilgan blankning asl nusxasi ularning bosh idorasiga jismonan yetib borishi uchun aynan uch oy vaqt beradi. Agar siz konvertni qutiga tashlashni unutsangiz yoki muhr bosilmasa, tizim buyumlar mamlakat ichida qolgan deb hisoblaydi. Bunday holda, garov kartangizdan ilgari berilgan barcha summa avtomatik ravishda yechib olinadi va qoidalarni buzganlik uchun qoʻshimcha ravishda jarima hisoblanadi.

Chegarada

Agar siz avtomobil, avtobus yoki poyezdda sayohat qilayotgan boʻlsangiz, jarayon chegaradan oʻtishda quruqlikdagi nazorat-oʻtkazish punktlarida amalga oshiriladi. Chegarani oʻtish vaqtida quyidagilarni bajarish kerak:

• bojxona xodimlariga sizda tax-free uchun tovarlar borligini maʼlum qilish;
• pasport, kvitansiyalarning asl nusxalari (original cheklar), toʻldirilgan qaytarish shakllari va yorliqlari (birka) yechilmagan, ishlatilmagan xaridlarni taqdim etish;
• blankalarga bojxona xodimining muhrini (shtampini) olish;
• pullarni bir necha hafta ichida kartaga qaytarib olish uchun muhrlangan shakllarni konvertga solib, chegaradagi pochta qutisiga tashlash yoki Oʻzbekistonga qaytgach, xat orqali yuborish.

Qayerda va qancha qaytarib olish mumkin?

Qaytariladigan yakuniy summa har doim muayyan mamlakatning soliq qonunlariga va hujjatlarni rasmiylashtirish uchun haq oladigan operator-kompaniya (masalan, Global Blue yoki Planet Payment) shartlariga bog‘liq bo‘ladi.

Turli mamlakatlardagi Tax Free shartlarining taqqoslanishi