Samolyotda qanday hojat chiqarish kerak? Proktolog bilan birgalikda oʻrganamiz

Uydan tashqarida hojatxonaga borish, agar oshqozon-ichak trakti muammolari, toʻsatdan qabziyat yoki oddiy xavotir xalaqit bersa, oson boʻlmaydi. Parvoz paytida esa vaziyat faqat yomonlashadi — quruq havo, rejimlarning oʻzgarishi va majburiy harakatsizlik ichak faoliyatini sekinlashtiradi, bu esa defekatsiya muammolariga olib keladi.

Proktolog bilan birgalikda biz bortdagi barcha hojatxona muammolarini hal qilishga yordam beradigan yoʻriqnomani tayyorladik. Maqolada uchta asosiy muammoni qanday yengish haqida soʻz yuritamiz: psixologik toʻsiqni yengib oʻtish, parvoz sharoitida dangasa ichakni chalgʻitish va bortdagi hojatxonada gigiyenaga qanday toʻgʻri rioya qilish. 

1-vaziyat. Uyatchan ichak sindromini (parkoprez) qanday aldash mumkin?

Agar parvoz paytida sizga hojatxona juda zarur boʻlsa-yu, lekin yupqa eshik ortidagi odamlar haqidagi oʻy sizni tom maʼnoda falaj qilib qoʻysa — ehtimol, bu par-koprezdir. Bunday vaziyatda muammoning ildizi fiziologiyada emas, balki psixologiyada yotadi. 

Alimov AzizbekUNO MED CLINIK'da proktolog

Parkoprez — bu psixologik muammo. Bemorlar bu masala boʻyicha proktologlarga kamdan-kam murojaat qilishadi yoki shifokor bilan suhbatda bu mavzuni yashirishadi. Muammo bolalikdanoq shakllanadi va koʻpincha gigiyenaga haddan tashqari, boʻrttirilgan intilish tufayli yuzaga keladi. 

Parkoprezga chalingan inson jamoat hojatxonasiga kirganda, uning miyasi vaziyatni “dushmanlarga xos” deb qabul qiladi. Stress holati ishga tushib, tabiiy ehtiyojlarni bloklab qoʻyadi.

Psixologik blokni qanday aldash mumkin?

Kabinaga kirgach, birinchi navbatda faol shovqinni bekor qiluvchi quloqchinlarni taqing yoki shunchaki musiqa yoqing — bu toʻliq izolyatsiya illyuziyasini yaratadi va miyangiz eshik ortidagi xayoliy tinglovchilar tufayli vahima qilishni toʻxtatadi. Qulayroq joylashish uchun shunchaki oyoq uchiga turing va tirsaklaringizni tizzangizga qoʻygan holda gavdangizni oldinga qattiq egasiz. Bu usul uydagi oyoq tirovchini almashtiradi: tizzalar sondan yuqoriga koʻtariladi, tana tabiiy anatomik burchakni oladi, qov-toʻgʻri ichak mushagi boʻshashadi va hamma narsa ancha tez hamda osonroq kechadi.

Va, iltimos, hech qachon oʻrindiqqa oyoqlaringiz bilan chiqishga urinmang. Birinchidan, kutilmagan turbulentlik paytida bu oddiygina xavfli. Ikkinchidan, bu atrofdagilarga boʻlgan asosiy hurmatdir: sizdan keyin boshqa odamlar keladi va ularga eng kamida kir gardishni koʻrish yoqimsiz boʻladi. Unutmangki, bortda har bir yoʻlovchidan keyin tartib oʻrnatadigan shtatdagi farroshlar yoʻq, bort kuzatuvchilarining esa usiz ham muhim vazifalari yetarli. 

Alimov AzizbekUNO MED CLINIK'da proktolog

Parkoprezga qarshi kurashish uchun sayohatga har doim shaxsiy gigiyena vositalarini oʻzingiz bilan oling: nam salfetkalar, antiseptiklar va unitaz oʻrindigʻi uchun bir martalik qoplamalar. Bu oʻzingizni himoyalangan his qilishingizga yordam beradi. Va hech qachon sabr qilib turmang. Hojat qistoqlarini muntazam ravishda tiyib turish kelajakda proktostaz, kolostaz, gemorroy va anal yoriqlari rivojlanishiga olib keladi.

Hidlarni toʻliq nazorat qilish uchun oraliq oqizish texnikasidan foydalaning — jarayonning asosiy qismi tugashi bilanoq, yakunini kutmasdan darhol suvni oqizib yuboring. Agar chalgʻishni istamasangiz, ishingizni xotirjam oxirigacha yetkazishingiz ham mumkin. Bunda muhim qoidani yodda tutish lozim — tugmani bosishdan oldin har doim unitaz qopqogʻini yopish kerak. Samolyotning vakuum tizimi guvullaydi va bakteriyalar bulutini havoga koʻtaradi, yopiq qopqoq esa bu shovqinni pasaytiradi hamda tozalikni saqlaydi. Oxirida qoʻlingizni yaxshilab yuving, kabinkadagi havoni yangilash uchun rakovinada bir tomchi xushboʻy suyuq sovunni ishqalang va salonga mutlaqo xotirjam qiyofada chiqing — hammasi aʼlo darajada oʻtdi va siz oʻz vazifangizni bajardingiz.

2-vaziyat. Sayohat davomidagi qabziyatdan qanday xalos boʻlish mumkin?

Boshqacha ham boʻladi: siz hojatxonadan aslo tortinmaysiz, ammo bortda qancha oʻtirmang, ichagingiz ishlashdan bosh tortadi. Bu vaziyatda muammo aynan fiziologikdir.

Alimov AzizbekUNO MED CLINIK'da proktolog

Tibbiyotda “sayohat qiluvchilar qabziyati” (travel constipation) tushunchasi mavjud. Bu inson yashash joyini yoki lokatsiyasini oʻzgartirganda, uning organizmiga iqlim, ratsionning oʻzgarishi, suvning noodatiy kimyoviy tarkibi va vaqt mintaqalarining almashishi taʼsir qilishi bilan tushuntiriladi. Bu esa qabziyat va defekatsiya bilan bogʻliq muammolarga olib keladi. Sfinkter spazmi esa insonda allaqachon anal yorigʻi paydo boʻlganidan dalolat beradi. 

Bundan tashqari, samolyotda siz suvsizlanishdan aziyat chekasiz. Salondagi namlik 10% dan past boʻladi, shu sababli organizm yoʻgʻon ichakdan namlikni favqulodda shimib ola boshlaydi, natijada najas juda quyuqlashib ketadi. Bosim oʻzgarishi sababli ichakdagi gazlar kengayib, qorin dam boʻlishi va soxta sanchiqlarni keltirib chiqaradi (shuning uchun ba’zan chaqaloqlar bosim oʻzgarishi sababli yuzaga kelgan sanchiq va gazlar tufayli samolyotda yigʻlashadi). Uzoq vaqt oʻtirish oqibatida esa peristaltika sekinlashadi. 

Parvoz paytida ichak faoliyatini qanday yaxshilash mumkin?

Toza gazsiz suv iching. Qoida oddiy: parvozning har bir soati uchun 200–250 ml dan toza gazsiz suv ichgan maʼqul. Samolyot menyusidan alkogol va kofeni ham butunlay chiqarib tashlash tavsiya etiladi — ular diuretiklar (peshob haydovchi vositalar) kabi taʼsir qilib, suvsizlanishni yanada kuchaytiradi.

Samolyotdagi taomlar odatda kletchatkadan deyarli xoli boʻladi, bu esa vaziyatni yanada ogʻirlashtiradi. „Sayohat qabziyati“ga moyilligi bor kishilar uchun ogʻir samolyot taomlaridan voz kechib, oʻzlari bilan olgan yengil tamaddini maʼqul koʻrganlari yaxshiroq. Qoʻl yukidagi bir hovuch qora olxoʻri, turshak yoki anjir yumshoq, ammo ishonchli tabiiy stimulyator sifatida yordam beradi.

Bir holatda uzoq vaqt oʻtirish ham oshqozon-ichak traktiga (OIT) ta’sir qiladi. Agar toʻrt-besh soatdan ortiq davom etadigan uzoq parvozingiz boʻlsa, har 1,5–2 soatda oʻrindan turib, salon boʻylab biroz yurish (masalan, eng chetdagi oshxonagacha borib kelish) kerak. Kresloda oʻtirgan holda ham mashq qilish mumkin: qorinni navbatma-navbat ichkariga tortib, soʻng boʻshashtiring yoki kaftingiz bilan soat tili boʻyicha muloyimlik bilan uqalang. Bu ichak faoliyatini jismoniy ragʻbatlantirishga yordam beradi.

Agar sizda OIT bilan bogʻliq muammolar va tez-tez ich qotishi boʻlsa, u holda har ehtimolga qarshi choʻntagingizga mikroklizma yoki glitserinli shamcha solib qoʻyganingiz ma’qul. Samolyot hojatxonasida ular minimal joy egallaydi, lekin 5–10 daqiqa ichida ichak chiqish yoʻlidagi axlat massasini muloyimlik bilan suyultiradi va muammoni jarohatlarsiz, nozik tarzda hal qiladi.

Alimov AzizbekUNO MED CLINIK'da proktolog

Uzoq parvozlar vaqtida hojatxonaga borish istagini tiyib turish amaliyoti, shubhasiz, yomon odatdir. Biroq, fiziologik nuqtai nazardan, defekatsiyaga boʻlgan ehtiyojni juda uzoq vaqt — koʻpi bilan bir necha soatgacha bostirib turish mumkin, xolos. Toʻgʻri ichak va anal kanali uchun oqibatlarga kelganda esa, bu koʻplab proktologik kasalliklarga sabab boʻlishi mumkin. Xususan, toʻgʻri ichak ichidagi bosim keskin koʻtariladi, buning natijasida qotib qolgan axlat massasi anal kanalidan qiyinchilik va bosim bilan oʻtadi. Oqibatda, bu anal yoriqlari va gemorroyning kuchayishiga olib keladi.

Vaziyat 3. Agar komplekslar va muammolar boʻlmasa, qanday hojat chiqariladi?

Agar sizda ovqat hazm qilish muammolari va psixologik toʻsiqlar boʻlmasa, unda parvoz siz uchun ancha oson kechishi mumkin. Shunday boʻlsa-da, gigiyena va xavfsizlikning asosiy qoidalariga rioya qilish lozim. 

1-band

Samolyotdagi hojatxona — juda koʻp bakteriyalar toʻplangan joy. Shuni yodda tutingki, kabina polidagi namlik 95% holatda rakovinadan toʻkilgan suv emas, balki turbulentlik paytida oldingi yoʻlovchilarning ehtiyot hisoblanmagan harakatlari asoratidir. Shimlarni yechayotganda yoki pastga tushirayotganda ularning pochalari va uzun kiyimlarning etaklari polga tegmasligiga eʼtibor bering, yaxshisi, ularni oldindan qayirib qoʻying yoki qoʻlingiz bilan ushlab turing. Unitaz chetini oʻtirishdan oldin albatta dezinfeksiyalovchi salfetka bilan arting yoki qogʻoz qoplamadan foydalaning.

2-band

Hatto hojatxona sizga xavfsiz tuyulmasa ham, uning ustiga oyoq bilan chiqish yaramaydi. Birinchidan, samolyot hojatxona chanoqlari koʻpincha yengillashtirilgan kompozit materiallardan va vakuumli plastikdan tayyorlanadi — ular kattalar kishining butun vazni bilan chetiga turishiga shunchaki moʻljallanmagan va yorilib ketishi mumkin. Ikkinchidan, toʻsatdan havo chuqurligiga tushish yoki turbulentlik paytidagi keskin silkinish sizni kafolatlangan tarzda boshingiz bilan hojatxona toʻsigʻiga uloqtiradi, bu esa ogʻir jarohatlarga olib keladi. Shuning uchun, shunchaki birinchi banddan foydalaning va oʻtirishdan oldin oʻrindiq chetini salfetka bilan artib oling.

3-band

Aviatsiya tizimlarida suv sarfi minimal bo‘lganligi sababli, unitaz kosasi har doim ham birinchi marta mukammal darajada tozalanmasligi mumkin. Ishingiz natijasini mufassal tekshirib ko‘ring. Agar devorlarida izlar qolgan bo‘lsa, cho‘tkadan foydalanishni erinmasdan bajaring yoki (agar cho‘tka bo‘lmasa) ularni hojatxona qog‘ozi bilan ehtiyotkorlik bilan tozalab tashlang. 

Samolyot hojatxonalaridagi chiqindilar qayerga ketadi?

Eski nushadagi poyezdlarda yoki suv kemalarida chiqindilar koʻpincha toʻgʻridan-toʻgʻri tashqariga tashlab yuborilgan boʻlsa, aviatsiyada hammasi butunlay boshqacha tashkil etilgan. Yoʻlovchi laynerlari baklarini toʻgʻridan-toʻgʻri havoda boʻshatadi, yerga esa shu sababli muzlagan sariq muz parchalari tushadi degan eski shahar afsonasi shunchaki mifdir.

Uyda yuvish uchun suv javobgar boʻladi: u sifonni toʻldiradi va hamma narsani kanalizatsiyaga oqizib ketadi. Samolyotda tonnalab suyuqlikni olib yurish juda qimmat va ogʻirlik qiladi, shuning uchun muhandislar vakuum tizimini ishlab chiqishgan. Chanoq va hojatxonadan barcha chiqindilar quvurlar orqali maxsus izolyatsiyalangan bakka yoʻnaltiriladi. Ushbu rezervuar toʻliq germetik boʻlib, samolyotning dum qismida joylashgan. Bakni parvoz paytida jismonan boʻshatish imkonsiz, chunki toʻkish klapani faqat tashqaridan ochiladi. Bakni faqat qoʻngandan keyin tozalash mumkin: kemaga assenizator mashinasi yaqinlashadi, u ichidagilarni shlang orqali soʻrib oladi va utilizatsiya qilish uchun olib ketadi.

Yuvish tugmasi bosilganda, vahimali baland ovoz eshitiladi. Differensial bosim mana shunday ishlaydi. Katta balandlikda bort tashqarisidagi atmosfera bosimi germetik salon ichidagiga qaraganda ancha past boʻladi. Klapan ochilganda kuchli vakuum hosil boʻladi, u hojatxona ichidagilarni bakka soʻrib oladi.

Bunday tizim oʻta tejamkordir. Agar oddiy uy hojatxonasiga bitta sikl uchun taxminan olti litr suv kerak boʻlsa, aviatsiyadagisiga atigi 200 ml suyuqlik va kosadagi maxsus silliq teflon qoplama kifoya qiladi.

Samolyotda hojatxonaga borish haqida yana nimalarni bilish kerak?

Jarayon imkon qadar silliq kechishi va atrofidagilarga noqulaylik tugʻdirmasligi uchun bir nechta oddiy qoidalarga amal qilish kifoya:

• Toʻgʻri vaqtni tanlash. Hojatxonaga borish uchun eng yaxshi vaqt — layner balandlikka chiqib olgandan soʻng va “Xavfsizlik kamarlarini taqing” tablosining chirogʻi oʻchishi bilanoq yoki bort taomlari tarqatib boʻlingandan keyin. Hamma ovqatlanayotgan bir paytda, hojatxona boʻsh boʻladi va oʻz ishlaringizni bajarib olishingiz mumkin.
• Unitaz qopqogʻini yopish. Buni yuvish (suvni tushirish) tugmasini bosishdan oldin qilish kerak. Yopiq qopqoq vakuum tizimining shovqinini ajoyib tarzda pasaytiradi va bakteriyalar tarqalishining oldini oladi.
• Bir martalik qoplamalardan foydalanish. Koʻpgina zamonaviy samolyotlarda devordagi maxsus dispenserlarda unitaz oʻrindigʻi uchun qogʻoz qoplamalar osilgan boʻladi. Agar ular boʻlmasa, hojatxona qogʻozidan ehtiyotkorlik bilan himoya qatlamini toʻshab chiqish mumkin.
• Unitazga hech narsa tashlamaslik. Nam salfetkalar, qogʻoz sochiqlar, gigiyena vositalari va tagliklar faqat va faqat chiqindi qutisiga tashlanishi kerak. Samolyotdagi vakuum quvurlarining diametri juda tor — bor-yoʻgʻi besh santimetr atrofida. Har qanday begona buyum bir zumda tiqilib qolishni yuzaga keltiradi.
• Eshik qulflanib qolsa, vahimaga tushmaslik. Samolyot qulflari ishonchli, ammo ichki zulfin toʻsatdan tiqilib qolsa, kabina ichidagi xodimlarni chaqirish tugmasini bosish kifoya. Bort kuzatuvchilari “Lavatory” yozuvi bor lavha ostida joylashgan maxsus favqulodda mexanizmni bosadilar. 

Agar uzoq reysga yoʻlga chiqayotgan boʻlsangiz, qoʻl yukingizga qabziyat yoki ich ketishiga qarshi dorilarni solib oling. Parvoz, vaqt mintaqalarining almashishi va noodatiy taomlar oshqozon buzilishiga olib kelishi mumkin.